سامان (ساوه)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سامان
روستا
سامان در Iran واقع شده‌است
سامان
سامان
مختصات: ۳۵°۱۵′۳۱″ شمالی ۴۹°۳۴′۳۵″ شرقی / ۳۵.۲۵۸۶۱° شمالی ۴۹.۵۷۶۳۹° شرقی / 35.25861; 49.57639مختصات: ۳۵°۱۵′۳۱″ شمالی ۴۹°۳۴′۳۵″ شرقی / ۳۵.۲۵۸۶۱° شمالی ۴۹.۵۷۶۳۹° شرقی / 35.25861; 49.57639
کشور  ایران
استان‌های ایران استان مرکزی
شهرستان‌های ایران شهرستان ساوه
بخش (تقسیمات کشوری) بخش نوبران
تقسیمات کشوری در ایران کوهپایه
جمعیت (۱۳۸۵)
 • جمعیت ۳۷۸
منطقهٔ زمانی ساعت رسمی ایران (یوتی‌سی +۳:۳۰)
 • تابستان (DST) ساعت رسمی ایران (یوتی‌سی +۴:۳۰)

سامان نام روستایی در شمال غربی شهرستان ساوه است. این روستا در دامنه جنوبی کوه‌های خرقان، در مجموعه دهستان مزلقانچای و ۱۹ کیلومتری شمال غربی بخش نوبران قرار دارد. آب و هوایش سرد و نیمه خشک است. سامان همراه ۴۷ روستای دیگر دهستان مزدقن چای را تشکیل می‌دهند.[۱]
در تقسیمات جدید کشوری سامان به همراه ۲۵ روستای دیگر دهستان کوه پایه‌ای بخش نوبران را تشکیل می‌دهد این روستا در در ارتفاع ۱۹۵۰ متری از سطح دریاهای آزاد قرار دارد، درنتیجه دارای آب و هوایی سردسیر است و تغییرهای فصلی دیرتر از روستاهای اطراف در آن نمود می‌یابند.

عکس از یکی از خانه های کاه گلی قلعه پایین روستای تاریخی سامان

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

روستای سامان در شمال غربی شهرستان ساوه در دامنه جنوبی کوه‌های خرقان، در مجموعه دهستان مزلقانچای و ۱۹ کیلومتری شمال غربی بخش نوبران واقع شده‌است. این روستا دارای آب و هوای متمایل به سرد و نیمه خشک است. در برخی کتاب‌ها از مجموعه دهستان مزلقانچای، با عنوان مزلقان (مزدگان) چای هم یاد شده، از جمله در کتاب «جغرافیای تاریخی ساوه» آمده‌است که روستای سامان در کنار ۴۷ روستای دیگر دهستان «مزدقن چای» را تشکیل می‌دهند.
اما کوه‌های خرقان، رشته کوه طویلی است که در مسیر شهرستان‌های رزن، قزوین و ساوه از سمت شمال غربی به سوی جنوب شرقی به طول ۱۶۳ کیلومتر و عرض آن بین ۱۰ تا ۲۰ کیلومتر کشیده شده‌است. این رشته کوه از روستای قره‌بلاغ[۲] واقع در دهستان خرقان غربی (شهرستان قزوین) شروع و تا گردنه رنگرز واقع در شمال ساوه ادامه یافته‌است. در دامنه جنوبی این رشته کوه رودخانه‌هایی همچون: لوئین، کشک‌ور، میمه، سامان، گزل دره، کرفس (با کسر ف)، ومق و بیزیه رود سرچشمه می‌گیرند.

تاریخچه سامان[ویرایش]

«سامان» نامی است که پیرامون شهرهایی همچون اصفهان، شاه‌آباد، شهرکرد و کرمان و حتی نزدیکی هرات افغانستان و بلخ ترکمنستان، بر شهرها و روستاهایی گذاشته شده‌است. در کتاب «نزهت القلوب» آمده‌است: «(سامان) دیهی بزرگ است و در حوالی خرقانین (خرقان) هوایش بسردی مایلست و آبش هم از آن کوه و با آب مزدقان پیوسته بساوه رود. حاصلش غله و انگور و اندکی میوه بود. حقوق دیوانش یک هزار و دویست دینار است.» در لغتنامه دهخدا نیز تحت عنوان «سامان» و نیز به نقل از «فرهنگ جغرافیایی ایران – جلد اول» پس از ذکر مطلب بالا آمده‌است: «قصبه ایست جزء نوبران شهرستان ساوه واقع در ۲۰ هزار گزی شمال باختر نوبران. هوای آن سرد و دارای ۲۱۵۹ تن سکنه (ذکر نشده که این آمار مربوط به چه سالی است) است. آب آنجا از رودخانه تأمین می‌شود. محصول آن غلات – بن شن، سیب زمینی، انگور، عسل و شغل اهالی زراعت و گله داری و قالیچه و جاجیم بافی و راه آن ماشین رو است.»
با استناد به نوشته حمدالله مستوفی در کتاب زینت القلوب[۳] که در اواسط قرن ۸ هجری به نگارش در آمده و وصفی که وی از سامان با تعبیر «دیهی است بزرگ...» بکار برده، می‌توان استنباط نمود که پیدایی این روستا به احتمال زیاد به پیش از قرون دوم و سوم هجری شمسی بر می‌گردد، ضمن آنکه کشف برخی آثار باستانی مربوط به آن دوران در این منطقه نیز تأیید کننده این دیدگاه می‌باشد.
روستای کنونی سامان از دو بخش قلعه بالا و قلعه پایین تشکیل شده‌است.
محصولات کشاورزی این روستا در روزگاران قدیم شامل غلات پنبه و انگور می‌شده‌ ولی هم اکنون شامل غلات به صورت عمده و محصولات باغی مانند گردو و گندم و بادام است. آب کشاورزی از رودخانه سامان که در جوار همین روستا می‌باشد تأمین می‌شود و آب شرب اهالی در قدیم از محل چشمه‌های باینک تأمین می‌شده ولی هم اکنون از آب‌های سفرهای زیر زمینی پمپاژ می‌شود. مقدار مساحت کل پلاک‌های ثبتی روستای سامان در ۲ پلاک ۸۰ اصلی و ۵۳ اصلی بالغ بر ۱۰٬۰۰۰ هکتار می‌باشد که مقدار ۵۷۰۰ هکتار آن مسطح و زیر کشت آبی و دیمی است.

همچنین در مورد وجه تسمیه روستا این احتمال مطرح است که از شاهزادگان قاجار جهت تملک و بهره برداری از عائدات این منطقه دو نفر به نام‌های یاتان و سامان به این ناحیه فرستاده شده اند و اراضی سامان از آن شاهزاده سامان بوده است.[۴]

در جنگ هشت ساله میان ایران و عراق 31 نفر از ساکنان این روستا در جبهه های جنگ کشته شدند.[۵]

پانویس[ویرایش]

  1. کتاب جغرافیای تاریخی ساوه
  2. چشمه سیاه
  3. در متن نزهته القلوب به سهو زینت القلوب نوشته شده است
  4. «/گزارش/روستای «یاتان» در انتظار توجه بیشتر مسوولان». markazi.isna.ir. بازبینی‌شده در 2016-07-14. 
  5. . http://www.samanvillage.ir/?p=972. 

منابع[ویرایش]