جوش شیرین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
جوش شیرین
SodiumBicarbonate.svg
Ball and stick model of a sodium cation Ball and stick model of a bicarbonate anion
Sample of sodium bicarbonate
شناساگرها
شماره ثبت سی‌ای‌اس 144-55-8 YesY
پاب‌کم 516892
کم‌اسپایدر 8609 YesY
UNII 8MDF5V39QO YesY
شمارهٔ ئی‌سی 205-633-8
دراگ‌بانک DB01390
KEGG C12603 YesY
MeSH Sodium+bicarbonate
ChEBI CHEBI:32139 YesY
ChEMBL CHEMBL1353 YesY
شمارهٔ آرتی‌ئی‌سی‌اس VZ0950000
کد اِی‌تی‌سی B05CB04,B05XA02 QG04BQ01
4153970
جی‌مول-تصاویر سه بعدی Image 1
خصوصیات
فرمول مولکولی NaHCO3
جرم مولی 84.007 g mol−1
شکل ظاهری White crystals
بوی odorless
چگالی 2.20 g cm−3[۱]
دمای ذوب ۵۰ درجه سلسیوس (۱۲۲ درجه فارنهایت; ۳۲۳ کلوین) decomposes
دمای جوش
‎851 °C, 1124 K, 1564 °F
انحلال‌پذیری in water 9 g/100 mL

69 g/L (0 °C)[۲]
96 g/l (20 °C)[۳]
165 g/l (60 °C)[۳]
236 g/L (100 °C)[۲]

انحلال‌پذیری insoluble in اتانول
log P -0.82
اسیدی (pKa) 10.329[۴]

6.351 (carbonic acid)[۴]

ضریب شکست (nD) 1.3344
داروشناسی
Routes of
administration
Intravenous oral
ترموشیمی
102 J·mol−1·K−1[۵]
−948 kJ·mol−1[۵]
ترکیبات مرتبط
دیگر آنیون‌ها سدیم کربنات
دیگر کاتیون‌ها بی‌کربنات آمونیوم
بی‌کربنات پتاسیم
ترکیبات مرتبط سدیم بی‌سولفات
سدیم فسفات
به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa)
 YesY (بررسی) (چیست: YesY/N؟)
Infobox references

جوش شیرین یا بی‌کربنات سدیم با فرمول NaHCO۳ یکی از نمک‌های سدیم در ترکیب با کربنیک اسید است که تنها یک هیدروژن اسیدی این ترکیب با سدیم جایگزین شده‌است. این ترکیب، بی‌بو و بی‌طعم است که کمی دارای خاصیت بازی است و به صورت پودر سپید یا بلورین است. بی‌کربنات جاذب رطوبت و بوگیر است.

این ترکیب ماده برای متخلخل کردن خمیر نان استفاده می‌شود و نیز برای کم کردن اسید معده و درمان سوزش آن به کار می‌رود.

فرآوری[ویرایش]

بی‌کربنات سدیم بیشتر به وسیلهٔ فرایند سالوی ساخته می‌شود که همان واکنش کلرید سدیم، آمونیاک و کربن دی‌اکسید در آب است که بی‌کربنات سدیم به صورت رسوب به دست آمده پس از صاف کردن و خشک کردن با حرارت به کربنات سدیم تبدیل خواهد شد. سالانه نزدیک به ۱۰۰۰۰۰ تن جوش شیرین فرآوری می‌شود. (سال ۲۰۰۱)[۶] همچنین می‌توان با عبور دادن گاز از درون محلول جوشان کربنات سدیم خالص یا محلول هیدروکسید سدیم، بی‌کربنات سدیم را به شکل رسوب ته‌نشین شده به دست آورد.

ویژگی‌ها[ویرایش]

جوش شیرین در آب یک آمفوتر است. یعنی در آب می‌تواند به عنوان اسید یا باز رفتار کند. رفتار اسیدی آن به سبب وجود هیدروژن در ترکیبش است که در صنایع مختلف به عنوان آزادکننده کاربرد دارد.

حلالیت[ویرایش]

در دمای معمولی ۱۰٫۳ گرم از این ماده در ۱۰۰ گرم آب حل می‌شود. اما در اتانول به مقدار کم محلول است.

کاربرد[ویرایش]

بیشترین استفاده از بی‌کربنات سدیم در فرآوری انواع بکینگ پودر است. مقدار اضافی از خمیر جوش شیرین بطور مؤثر در پاک کردن و سائیدن سطوح می‌تواند استفاده گردد. استفاده از این ماده در ترکیب خمیر دندان به رفع تدریجی لکه‌های دندان و سفید شدن آنها کمک می‌کند. در صنایع غذایی، تولید نوشابه‌های گازدار به عنوان منبع، صنایع پاک کننده‌های خانگی و در کپسول‌های خاموش کننده آتش بکار می‌رود. همچنین به عنوان باز دارنده در مواد منفجره استفاده می‌شود. در صنعت نساجی برای عمل آوردن نخ‌های پشمی و ابریشمی استفاده می‌شود. همچنین می‌تواند به عنوان پاک کننده و ساینده ملایم در صورتی که ایجاد حساسیت نکند برای زیبایی پوست بکار رود.ضمن آنکه جوش شیرین به عنوان یک مکمل خوراکی در جیره غذایی دام و طیور می تواند در جهت جلوگیری از اختلالات متابولیکی و تغذیه ای بکار برده شود.

ایمنی[ویرایش]

خوردن این ماده بی‌ضرر است مگر اینکه به مقدار خیلی زیاد باشد. بوییدن آن ممکن است سبب سوزش بینی یا گلو شود. در اثر تماس با پوست‌های حساس ممکن است باعث خارش یا سوزش پوست شود. در اثر تماس با چشم ممکن است سبب ایجاد سوزش و سرخی در چشم شود.

استفاده از جوش شیرین در پخت همه نوع نان و شیرینی مضر است.

کسانی که ناراحتی معده دارند ، نبایستی از فراورده هایی که از جوش شیرین استفاده شده و به طور مشخص، نباید از نان های پخته شده توسط جوش شیرین استفاده کرد. چرا که برای هضم غذا مضر است.[۷]

منابع[ویرایش]

  1. "Physical Constants of Inorganic Compounds". CRC Handbook, p. 4-85.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ "Aqueous solubility of inorganic compounds at various temperatures". CRC Handbook, p. 8-116.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ "Sodium Bicarbonate". UNEP Publications. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ Goldberg, Robert N.; Kishore, Nand; Lennen, Rebecca M. "Thermodynamic quantities for the ionization reactions of buffers in water". CRC Handbook. pp. 7–13. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ Zumdahl, Steven S. (2009). Chemical Principles 6th Ed. Houghton Mifflin Company. p. A23. ISBN 0-618-94690-X. 
  6. Holleman, A. F.; Wiberg, E.. Inorganic Chemistry. چاپ Academic Press: San Diego. ۲۰۰۱. ISBN 0-12-352651-5. 
  7. اثرات مضر جوش شیرین در پخت نان در وبگاه تبیان
  • Bishop, D., J. Edge, C. Davis, and C. Goodman. Induced Metabolic Alkalosis Affects Muscle Metabolism and Muscle Metabolism and Repeated-Sprint Ability. Medicine and Science in Sports Exercise, Vol. ۳۶، No. ۵، pp. ۸۰۷-۸۱۳، ۲۰۰۴
  • دانشنامهٔ رشد

پیوند به بیرون[ویرایش]