فلوئوروسکوپی
فلوئوروسکوپی (به انگلیسی: Fluoroscopy) یک روش تصویربرداریست که در علوم تشخیصی و فیزیک پزشکی کاربرد فراوانی دارد.
یک فلوئوروسکوپ متشکل از یک مولد اشعه ایکس با جریان مولد بین ۱ تا ۵ میلی آمپر است که پرتوهای آن توسط نوعی گیرنده بنام دستگاه تقویت تصویر (Image Intensifier) دریافت و تقویت میشود. این دستگاه پرتوهای ایکس عبوری از درون بدن بیمار را بصورت زنده (real-time) آشکارسازی میکند و سپس سیگنالهای دریافت شده بتوسط یک سیستم تلویزیونی مدار بسته مشاهده و ضبط میگردند.
تکنیکهای فلوئوروسکوپی هنگامی مفید هستند که لازمست حرکتی مانند جابجایی مواد در مجرای گوارشی پس از بلعیدن مواد کنتراست زا (مثل باریم) مطالعه شود. در این روش به جای فیلم از صفحات شیشهای فلورسانس قابل رؤیت استفاده میشود که باعث مرئی کردن تصویر در هنگام تشعشع رادیوگرافی میشود. در فلوئوروسکوپهای قدیمی رادیولوژیست تصویر فلورسانس تولید شده را در روی یک صفحه در طرف مقابل لامپ اشعه ایکس مشاهده مینمود. برای این کار، استفاده از یک اتاق تاریک و تطابق دید رادیولوژیست با تاریکی ضروری بود، زیرا روشنایی تصویر جهت رؤیت آن در روز کفایت نمیکرد. در فلوئوروسکوپهای مدرن، از لامپ تقویت کننده تصویر استفاده میشود. در تقویت کنندههای تصویر، صفحه ورودی لامپ، ابتدا اشعه ایکس را تبدیل به نور مرئی و سپس بلافاصله توسط لایه فتوکاتد تبدیل به الکترون میکند. یک جریان الکترونی میتواند توسط اختلاف پتانسیل ایجاد شده در دو سر لامپ به سمت صفحه خروجی شتاب گیرد. صفحه خروجی نیز از جنس فلوئورسانس است تا تصویر نورانی شدیدی را ایجاد کند.
بدلیل توالی پرتوهای ایکس و خطرات احتمالی توام با آن در فلوروسکپی از دوزهای پایین استفاده میشود که در نتیجه منجر به بروز نوفه (quantum mottle) نسبتاً زیادی میشود.
از فلوئوروسکوپ بصورت پالسی هم استفاده میشود همانند تصویربرداریهای قلبی (Cardiac Cine).
محتویات |
برخی نکات [ویرایش]
-
- مشکل اصلی در فلوئوروسکوپی معمولی آن است که تصاویر ایجاد شده بر روی صفحه فلورسنت بسیار ضعیف بوده و برای مشاهده آن باید اتاق تاریک باشد. اما علی رغم آن بازهم کیفیت این تصاویر در مقایسه با کیفیت تصاویر رادیوگرافی بسیارکمتر است. برای رفع این نقیصه و تقویت سیگنال نوری٫در دستگاههای فلورسکوپی جدید از یک لامپ تشدید کننده تصویر استفاده میشود.
-
- در فلوئوروسکپی معمولی برای مشاهده مسیر گوارشی٫یک ماده حاجب غیر سمی مانند سولفات باریم ٫بسته به این که چه بخشی از مسیر گوارشی مورد آزمون قرار گیرد ٫توسط بیمار بلعیده شده و یا تنقیه میشود. بیماریهای معمول در سیستم گوارشی مانند زخم ٫تومورو ٫انسداد توسط فلورسکوپی قابل تشخیص است.
-
- در این روش بیمار دایما در معرض اشعه ایکس بوده و دوز اشعهای که دریافت میکند میتواند بسیار زیاد باشد. این نکتهای است که باید در فلورسکوپی مورد توجه قرار گیرد.
مدهای عملکرد فلوئوروسکپی [ویرایش]
با استفاده از دستگاههای فلوئوروسکپی، ممکن است در چهار حالت زیر، با توجه به نیاز، به تصویربرداری بپردازیم:
- فلوئوروسکپی پیوسته: بدون اینکه به قطع اشعه X بپردازیم، تصاویر برخط و زنده مشاهده می¬شود. این مد کاری فلروسکوپی از امنیت بسیار پایین برخوردار خواهد بود.
- فلوئوروسکپی تک-پالس کوتاه: در این حالت فلروسکوپی همان رادیوگرافی و تک تصویر خواهد بود. به همین دلیل در این حالت از دز تشعشع بالاتر نیز میتوان استفاده کرد.
- فلروسکوپی پالس با نرخ فریم متغیر: در این حالت تصویربرداری به صورت پالسی خواهد بود یعنی در هر ثانیه چندین بار تشعشع قطع و وصل خواهد شد. به تعداد تصاویر گرفته شده در هر ثانیه، فریم گفته میشود که مشخص کننده رزولوشن زمانی تصاویر خواهد بود. یکی از محدود کنندههای حداکثر فریم گرفته شده در هر ثانیه، مدت زمانی است که تیوب نیاز دارد تا روشن شده و تشعشع کند و دوباره خاموش شود. رزولوشن زمانی بسته به کاربرد و نیاز پزشک از ۷.۵ فریم تا ۳۵ فریم میتواند متغیر باشد. مهمترین کاربردهای فلروسکوپی در استفاده از آن در مد کاری پالس با نرخ فریم متغیر خواهد بود. زیرا علاوه بر اینکه پیوسته نیست میتواند تغییرات زمانی را نیز به خوبی نشان دهد.
کاربردهای فلوئوروسکپی [ویرایش]
- جراحیهای ارتوپدی
- تصاویر فلروسکوپی از مجموعهای از تصاویر پشت سر هم تصاویر رادیوگرافی بدست آمده است و چون کاربرد اصلی رادیوگرافی تصویربرداری از استخوان هاست، استفاده از فلروسکوپی در کاربردهای ارتوپدی جایگاه خود را پیدا کرده است. به خصوص در جراحی¬ها که نیاز است که شکستگی استخوان¬ها و تغییرات آن همزمان مشاهده شود.
- وارد کردن Catheter
- در هنگام وارد کردن catheter دنبال کردن محل آن از اهمیت ویژهای برخوردار خواهد بود. به همین علت از فلروسکوپی در آنژیوگرافی استفاده میشود.
- باریوم X-rays
- باریوم به عنوان ماده کانتراست به بیمار خورانده می¬شود با این کار سبب می¬شود که در تصویربرداری X-ray، دستگاه گوارش از دیگر اعضای داخلی متمایز شود. بدین ترتیب می¬توان حرکات، محل قرار گیری و شکل روده را مورد ارزیابی قرار داد. از این روش در تشخیص تومور نیز بکار گرفته میشود.
- مطالعه جریانهای خون
- دو تصویر گرفته شده در دو زمان را اگر از هم کم کنیم تنها جزئیاتی از تصاویر که در این فاصله زمانی تغییر یافته باقی میماند. با استفاده از این روش پردازشی تصاویر دیجیتالی مشاهده جزئیاتی همچون رگها و جریانهای درون آن ممکن خواهد شد.
- با استفاده از همین تکنیک و اهمیت رادیولوژی در تصویربرداری از استخوان، از فلروسکوپی در کاربردهای دیگری همچون پیوند اعضا و تزریق درون زانو و مفاصل نیز استفاده میشود.
امنیت در فلوئوروسکپی [ویرایش]
- تمام خطراتی که در رادیوگرافی وجود دارد در فلروسکوپی با شدت بیشتر وجود دارد، زیرا تشعشع رسیده به مریض با پیوسته بودن بالاتر خواهد شد. در رادیوگرافی و فلروسکوپی دو خطر عمده بیمار و پرسنل را تهدید میکند:
- خطرات لحظهای همچون سوختگی ناشی از تشعشع، که همان لحظه فرد را دچار مشکل میکند.
- پیامدهای آینده همچون سرطان، تغییر در ساختار ژن¬ها و اثر روی جنین که در آینده گریبان گیر بیمار خواهد شد.
- اما منفعتهایی نیز هست که نیاز تشخیصی و درمانی بیمار در تصویرگری برای پزشک ایجاد میکند. لذا ترازویی بوجود آمد که در یک کفه خطرات و در کفهٔ دیگر منفعتهای تصویرگری وجود دارد و پزشک وظیفه دارد که بین این دو سبک سنگین کرده و این روش تصویرگری را تجویز کند.
- به همین دلیل تمام روشهای ایمنی که برای فلروسکوپی ذکر خواهد شد با یک اصل کلی "تا آنجا که در کاربرد تصویر ایجاد مشکل نکند" محدود خواهد شد.
جستارهای وابسته [ویرایش]
منابع [ویرایش]
- فیزیک رادیولوژی تشخیصی کریستینسن. ترجمه دکتر بهمن محتشمی. مرکز پخش اشارت. ص۳۱۲.
- فنون تخصصی: رادیولوژی، سی تی اسکن، ام آر آی، و پزشکی هستهای. فضل اله تورچیان. انتشارات نور دانش. ۱۳۸۲
- فیزیک پزشکی. مدیر تألیف: دکتر محمد علی عقابیان
barret, h (1990). radiological imaging. new york: Academic Press. http://www.sciencedirect.com/science/bookseries/0091679X.
mansour,vafa dost (1994). [/0091679X principles of radiological imaging]. tehran: Academic Press. ISBN 964-463-144-5. /0091679X.
پیوند به بیرون [ویرایش]
- ?What is Fluoroscopy (به انگلیسی)
