شهرستان خداآفرین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شهرستان
تصویری از شهرستان
اطلاعات کلی
کشور ایران Flag of Iran.svg
استان آذربایجان شرقی
مرکز خمارلو
سال شهرستان شدن ۱۳۹۰ [۱]
مردم
جمعیت ۳۵٬۷۶۴ نفر
مذهب شیعه


طبیعت قسمتهای کوهستانی شهرستان خداآفرین.
سد و پلهای خدا آفرین، فروردین ۱۳۹۳.
ساخت خانه‌های مدرن در روستاهای نیمه ویرانه نشانه‌ اهمیت یابی‌ دوباره ارسباران، و بلاخص شهرستان خداآفرین، است: روستای عباس‌آباد، زمستان ۱۳۹۲.
ویلا‌های مهاجرین سابق: روستای گرمناب، آبان ۱۳۹۲.
مزرعه زنبورداری.
مراسم عاشورا در روستای الهرد: دو علم (توغ) در میان عزادارن آورده شده‌اند.
تصویر ۲۲ سالگی عاشیق رسول قربانی که در سال ۱۳۳۴ گرفته شده است.
یک عاشق معاصر در حال اجرا به سبک مدرن.
دو بز کوهی با استتار عالی‌ در اراضی‌ روستای عمارت منطقه ارسباران. برای مشاهده تصویر را در ابعاد بزرگ ببینید.
زغال اخته میوه بومی جنگلهای شهرستان.
بنای تاریخی قنتور در آینالو
پل تاریخی خدا آفرین در نزدیکی خمارلو]
نمایی از مراتع آغداش در اواسط خرداد.
چپرلی، ییلاق محمد خانلوها در نزدیکی روستای عباس‌آباد
زیارتگاه بابا سیف الدین (گرمناب)

شهرستان خداآفرین (Khoda Afarin County) یکی از شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی است، که با وسعت 1525 كیلومتر مربع ۳.۳ درصد مساحت استان را شامل میشود واز سمت شمال با کشور جمهوری آذربایجان جمهوری آذربایجان، از سمت شرق با استان اردبیل ، از سمت غرب با شهرستان جلفا و از سمت جنوب با شهرستان‌های کلیبر و ورزقان هم‌مرز است.[۲] مرکز شهرستان، شهر خمارلو است. این شهرستان از ۳ بخش مرکزی، گرمادوز و منجوان تشکیل یافته‌است. جمعیت شهرستان در سال ۱۳۸۵ خورشیدی بالغ بر ۳۵٬۷۶۴ نفر بوده که دومین شهرستان کم‌جمعیت استان به‌شمار می‌رود. از این تعداد، ۱۰٬۰۳۴ نفر در بخش مرکزی، ۱۲٬۷۳۷ نفر در بخش گرمادوز و ۱۲٬۹۹۳ نفر در بخش منجوان ساکن بوده‌اند.[۳]

تاریخچه[ویرایش]

نخستین بار حمدالله مستوفی در نیمه قرن هشتم هجری به نام خدا آفرین اشاره میکند، زنگیان چند پاره ده‌‌ است و اکنون داخل مردانقم، ، پل خدا آفرین بر آب ارس در آن حدود است. بکر ابن عبدالله صاحب رسول الله سالی‌ الله علیه و سلم ساخت در سنه خمس عشر هجری. [۴] در زمان جنگ‌های ایران و روسیه بخش مهمی از مردم شهرستان زندگی عشایری داشتند. عشایر ارسباران قسمت عمده‌ای از جنگاوران قشون ایران را تامین میکردند [۵] و به همان نسبت نیز صدمات جنگ را متحمل میشدند. شهرستان خداآفرین، بعلت قرار گرفتن در خت مقدم، بشدت آسیب دید. برای نمایش بیچارگی اهالی شهرستان در اوایل قرن نوزدهم گزارشی از یک دیپلمات انگلیسی‌ را در اینجا می‌آوریم: رابرت میگان خمارلو را چنین توصیف میکند،...روستای خمارلو، در دامنه کوههای شیبدار قرار گرفته است. منازل ساکنین در شیب کنده شده اند به نحوی که خانه‌ها فقط یک دیوار گلی دارند که در آن دریچه‌ای ۳-۴ فوت مربعی نقش پنجره را دارد و چند تکه تخته پاره شکسته بجای در نصب شده است...ساکنین فقیرترین مردمی بودند که تاکنون دیده ام. مردان و زنان کهنه‌ای به تن کرده بودند و کودکان تا هفت ساله لخت بودند. آنها تعداد کمی‌ گوسفند و بز، و ذخیره‌ای کافی‌ انگور داشتند که بخوبی تا زمستان نگاه داشته بودند... [۶]

طبق نوشته لغتنامه دهخدا، به نقل از جلد چهارم فرهنگ جغرفیایی ایران[۷]، در اواخر دهه بیست خداآفرین یکی از بخشهای ششگانه ٔ شهرستان تبریز بود. بخش خداآفرین از دو دهستان بشرح زیر تشکیل شده بود: دهستان کیوان شامل 40 آبادی و دارای 4969 تن سکنه و دهستان منجوان حاوی 63 آبادی و دارای 8464 تن سکنه.[۸] محل بخشداری خداآفرین در آبادی عربشاه خان و اداره ٔ مرزبانی و نماینده ٔ آمار در آبادی خمارلو قرار داشتند.[۹] بعد از آن، تا سال ۱۳۴۵ خدا آفرین یکی از بخش‌های اهر ارسباران بود. با وجود استقرار پاسگاه ژاندارمری در خمارلو، مرکزیت غیر رسمی منطقه روستای عباس آباد بود چرا که هم روحانی سرشناس و سر دفتر اسناد رسمی و هم عاشق رسول قربانی آنجا ساکن بودند. کشیدن جاده شوسه در امتداد ارس و تاسیس شهرستان کلیبر درست بعد از انقلاب ٔبر اهمیت خمارلو افزود.

خداآفرین تا سال ۱۳۹۰ بخشی از شهرستان کلیبر بود و در این سال از آن جدا شد.[۱۰] قسمت‌هایی از دیزمار شرقی که سابقاً تابع دیزمار ارسباران بمرکزیت خاروانا بودند ضمیمه بخش منجوان شده است. مابقی دیزمار شرقی بین بخش مرکزی ورزقان و بخش سیه رود تقسیم شده است.[۱۱]

اقتصاد[ویرایش]

پیش از انقلاب اسلامی خدا آفرین، که در آن زمان دهستانی از شهرستان کلیبر بود، اقتصاد پویایی داشت. تولید محصولات زراعی در مزارع حاصلخیز کناره‌های ارس بیشتر از نیاز محلی بود. در طی‌ فصل زمستان دامپروران وابسته به تیر ه های مختلف عشایر ارسباران از این اراضی‌ بعنوان قشلاق استفاده میکردنند. در مناطق ییلاقی دامپروری رواج داشت و مازاد محصول برای فروش به اهر فرستاده میشد. از سالهای بعد از وقایع فرقه دمکرات آذربایجان، به دنبال مهاجرت دسته جمعی ساکنین ارمنی منطقه به تهران، مسافرت جوانان برای کارگری فصلی به تهران و تبریز آغاز شده بود. برخی از همین کارگران به تدریج به پیمانکاران ساختمانی تبدیل شده و در شهرهای بزرگ مستقر شده بودند. در اواسط دهه پنجاه تقریباً تمام مردان جوان نصف سال را در تهران میگذراندند. تغییرات آب و هوایی و کشت دیم در زمینهای شیب دار باعث فرسایش شدید خاک شده و بهره وری را به تدریج کاهش داد. مردم مجبورشدند بخش عمده در آمد خود را از کارگری فصلی در تهران تامین کنند. در دوره بی نظمی‌های اول انقلاب بخش مهمی از اهالی شهرستان در زمینهای شمال شرق تهران خانه ساختند. به این ترتیب جمیت شهرستان به نحو قابل ملاحظه‌ای پایین آمد. از اواخر دهه ۶۰ دولت مرکزی سختگیری بر سخت و سازهای غیر قانونی در اطراف تهران کنار گذاشت. این کار به مهاجرت گسترده اهالی شهرستان به حاشیه تهران منجر شد. مهاجرین عموماً در کارهای ساختمانی، مخصوصا نقاشی ساختمان، مشغول شدند.

از اواسط دهه هشتاد به بعد، به دلایلی که چندان مشخص نیستند، برخی از مهاجرین سابق به روستاها باز گشته و به ساخت ویلا و خانه‌های مدرن اقدام کردند. اینکار باعث رونق اقتصاد شهرستان شده است. به علاوه، اخیرا خیل عظیم مهاجرین سابق برای گذران تعطیلات تابستانی به منطقه ٔبر میگردند. این کار به نحوی صنعت گردشگری را توسعه خوهد داد. احتمال می‌رود بزودی گردشگری اساس اقتصاد شهرستان را تشکیل دهد.

در سال‌های اخیر، زنبور داری به صورت یک شغل سود آور در آمده است.[۱۲] از کانون‌های اصلی‌ زنبور داری میتوان روستای مردانقم را نام برد.[۱۳]

با افتتاح سد خدا آفرین قدم اصلی در توسعه کلان منطقه برداشته شده است. اخیرا جاده ترانزیتی کلیبر--جانانلو، به طول ۴۰ کیلومتر، افتتاح شده است[۱۴] و، انتظار می‌رود، در ارتقا اقتصاد محل نقش اصلی‌ داشته باشد. از طرف دیگر قرار گرفتن بخشی از منطقه آزاد تجاری-صنعتی ارس در جانانلو به رشد اقتصادی شهرستان کمک خواهد کرد.[۱۵][۱۶]

شاخص‌های فرهنگی[ویرایش]

دین[ویرایش]

اکثریت مردم پیرو مذهب شیعه دوازده‌امامی هستند. آخرین فرد ارمنی منطقه در سال ۱۳۵۵ از دنیا رفت. تعداد قابل توجّهی از اهالی پیروان اهل حق (گوران در زبان آذری) هستند. همه گوران‌ها در اصل متعلق به طایفه شاملو هستند. این طایفه یکی از ارکان عمدهٔ قزلباش‌ها در عهد شاه اسماعیل بود.

زبان[ویرایش]

زبان گفتاری مردم زبان ترکی آذربایجانی است که متعلق به شاخه غربی گره جنوبی - غربی (اغوز) خانواده زبان‌های ترکی می‌باشد[۱۷]. اغلب مردم، بعلاوه، با زبان فارسی آشنایی دارند. تا اوایل دهه پنجاه شمسی، اهالی مسن چهار روستا (چای کندی، کلاسر، خوینرود، ارزین) قادر با مکالمه به زبان تاتی[۱۸] بودند [۱۹]. در مناطق کوهستانی، به دلیل مشکل انتقال مکالمه، تکامل زبان صوتی امری رایج است[۲۰]. تا پیش از گسترش تلفن همراه، در ارسباران بیشتر مردان و پسران قادر به ارتباط موثر دوردست با صوت زدن بودند. امروزه، زبان صوتی عمدتاً به تقلید آلات موسیقی منحصر شده است و شنیدن اجرای استادانه موسیقی عاشقی با صوت در سراسر منطقه اتفاقی عادی است.

موسیقی عاشقی به مثابه هویت فرهنگی شهرستان[ویرایش]

سنت عاشقی در فرهنگ ترکی آناتولی،آذربایجان و ایران در عقاید شمنی ترکان قدیم ریشه دارد[۲۱]. عاشقهای قدیم با لغاتی مانند بخشی، دده (روحانی) و اوزان نامیده شده‌اند. انتقال شفاهی فرهنگ، ترویج ارزش‌ها و سننن فرهنگی از جمله وظایف این صنف بود. ٔبر اساس حماسه نامه دده قورقود ریشه عاشقها حد اقل به قرن هفتم میلادی می‌رسد. کتاب دده قورقود شامل ۱۲ داستان راجع به دوران مهاجرت اوغوزها، قبیله‌ای صحرا گرد از ترکان، از آسیای میانه به ترکیه و آذربایجان است[۲۲][۲۳]. طبیعی است که موسیقی عاشقی در طی این مهاجرت و درگیری‌های مربوطه با ساکنین اولیه سرزمین‌های اشغال شده تکامل یافت. با این حال هسته اولیه موسیقی، یعنی توصیف حماسی زندگی ٔ تا عصر حاضر حفظ شده است. [۲۴][۲۵] برای مثال یکی از آواز هاچنین شروع میشود[۲۶]:

اوجالاجاق ینه داغلار،

قاینایاجاق یوزبولاغلار،

ینه باردان ائیله جک باخچالاردا

گوی بوداخلار

من بو دنیادا اولمایاندا

کیم دئیر بیتمه میش قالاجک نغمه م.

(باز هم قله ها به اوج ها می بالند و چشمه های خنک از اعماق می جوشند باز هم چون تگرگ و شاخه های تر سبز از وزن بار آبدار خم می شوند باز که می گوید؟ که می گوید سرودهای من ناتمام می مانند،)

در طی سده اخیر به دلیل نفوذ فرهنگ غربی وبی توجّهی به فرهنگ آذربایجانی در دوران سلسله پهلوی موسیقی عاشیقی به قهقرا رفت. بنا بر نوشته ایلهان باشگوز (İlhan Başgöz) ، که در اواخر دهه چهل از عاشیقلر قهوهخانه سی‌ تبریز دیدن کرده، تقریبا همه مشتریان قهوه خانه مسافرین روستایی بودند.[۲۷] به دنبال استقلال جمهوری آذربایجان و تسامح فرهنگی دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی یک رنسانس فرهنگی در میان آذری‌ها شکل گرفت. در نتیجه، موقعیت عاشق‌ها، به مثابه حافظان فرهنگ، به شدت تقویت شد. از طرفی دیگر، دولت ایران با فرستادن عاشق‌ها به تورهای جهانی در ترویج این هنر نقش سازنده‌ای داشته است به نظر می‌آید که اکثر موسیقی عاشیقهای مطرح معاصر از شهرستان خدا آفرین آمده اند. از این نقطه نظر میتوان سهم مثبت شهرستان را در هویت فرهنگی اهالی آذربایجان مقیاس کرد.

ورنی[ویرایش]

نوشتار اصلی: قالی قره داغ

حاصل اوج هنر قالیبافی در آذربایجان بافت ورنی است، [۲۸] که در قره باغ خلق شده و در طی‌ مراودات فرهنگی وارد منطقه ارسباران شده است. ورنی نوعی گلیم یک رو یا گلیم فرش نما بدون پرز است که به سبک پود پیچی یعنی گذراندن پود اصلی از تار و پیچش نخ خامه به دور نخ های تار شکل گرفته و نقش می پذیرد. طرح کلی ورنی از سه‌ جز حاشیه، متن، و ترنج (göl به معنی‌ حوض) تشکیل شده است.[۲۹] دختران و زنان عشایر ارسباران، ورنی را، اغلب در اتاق نشیمن خانواده، بدون مراجعه به نقشه میبافند. [۳۰]در طرح تزیینی ورنی اشکال ساده شده آهو، خروس، مار، پرندگن، گوسفند، شتر، گرگ، عقاب، در فرمی مشابه طرح سفالها، مورد استفاده قرار می‌گیرد.سمبول دکوری ویژه طرحها، عنصر‌S است، که گاهی در فرمی شبیه S یا 5 نمایش داده میشود. این عنصر در فرهنگ کوچ نشینان مفهوم اژدها را القا میکند. ورنی بافی، علاوه بر اهمیت هنری، منبع در آمد قابل ملاحظه‌ای برای عشایر است.[۳۱][۳۲]

جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

چنانکه در بالا گفته شد، علائم زیادی وجود دارد دال بر آنکه صنعت گردشگری به رکن اصلی‌ اقتصاد شهرستان تبدیل میشود. علیرغم ضعف زیرساختها، منابع اصلی‌ گردشگری، یعنی‌ اماکن تاریخی و عوامل محیط زیستی‌ متنوع، به وفور در سطح شهرستان پراکنده اند. از سال ۱۳۸۸، در اواخر مهر ماه هر سال، جشنواره انار در مردانقم برگزار میشود. [۳۳] [۳۴] [۳۵] جاذبه اصلی‌ این جشنواره اجرای موسیقی عاشقی توسط عاشقهای معروف منطقه است. در اخبار منتشره اغلب بر جنبه‌های جذب گردشگری این جشنواره‌ها تاکید می‌شود.

گردشگری زیستی‌[ویرایش]

قسمتی از منطقه ذخیره‌گاه زیست‌کره ارسباران در شهرستان خداآفرین قرار دارد. [۳۶] زیست کره ارسباران علاوه بر آن كه تحت تاثير اقليم مديترانه اي است درشعاع اثر اقليم هاي خزري و قفقازي نيز قرار دارد و به دليل وجود اختلاف ارتفاع زياد، از آب و هوا و اقليم هاي متنوعي بر خوردار است . ميانگين بارش سالانه در ايستگاه هوا شناسي كليبر در يك دوره ۲۰ ساله ، ۴۶۱ ميليمتر بود. بارندگي نسبتا زياد در اين منطقه ، كه بيشتر به صورت برف است ، و تبخير كم آن باعث شده تا جويبارهاي زيادي از كوهستانهاي مرتفع آن سرچشمه گرفته و به داخل رود ارس وارد شوند.[۳۷]

از نظر جغرافيايي گياهي ارسباران محل بر خورد سه اقليم مختلف خزري، قفقازي و مديترانه اي است . شكل ظاهري و توزيع پوشش گياهي ارسباران قانونمندي خاصي دارد ، بدين ترتيب كه دامنه هاي جنوبي اصولا پوشيده از مرتع است و جنگل عمدتا در دامنه هاي شمالي و بين ارتفاعات 800 متر تا حدود 220 متر مشاهده مي شود و مناطقي با ارتفاع بيشتر از 2200 متر و كمتر از 800 متر مرتعي است . [۳۸] در پارک ملی ارسباران ۲۲۰ گونه پرنده، ۳۸ گونه خزنده، پنج گونه دوزیست، ۴۸گونه پستاندار (نظیر کل و بز، گراز، خرس قهوه‌ای، گرگ، «وشق» (سیاه‌گوش) و «پلنگ») و ۲۲ گونه ماهی شناخته شده است. در این میان جنگل‌های بلوط[۳۹] «ممرز» به همراه گونه‌هایی چون «کیکم»، «سماق»، «زرشک»، «انار وحشی»، سیب و گلابی وحشی، تمشک وزغال‌اخته معرف مناطق جنگلی متراکم با اقلیم مرطوب، حکایت از غنای جنگلی این منطقه می‌کنند. قارچ دنبلان در بیشه‌های ساحل رود ارس، مخصوصا در نزدیکی‌‌های روستای دریلو به وفور یافت میشود.

آثار تاریخی و اماکن دیدنی[ویرایش]

  • قصر وینق: روستای وینق مرکز دهستان منجوان است. در ورودی ده بر بلندی کوهی که به رود ارس و قسمت قره باغ و راه اصلی کنار ارس تسلط دارد خرابه های قلعه وینه به چشم می خورد .قصر باشکوه کانتور متعلق به ارمنی ثروتمندی به نام طومانیانس بوده (دوران قاجاریه ) که محل نگهداری غلات و احشام و همچنین محل زندگی در اتاقهای متعدد به چشم می خورد . قصر کانتور در دو طبقه و از سنگهای تراشیده شده به شکل مربع ساخته شده است . تاریخ ساخت یا تعمیر آن در سر درب ورودی سال ۱۹۰۷ میلادی را نشان می دهد . ساختمان این بنا شباهت زیادی به کلیسای سنت استپانوس در جلفا دارد و بی شک قسمتی از ساختمان به عنوان کلیسا کاربری داشته است .
  • پل خداآفرین: یکی از آثار قدیمی و مهم شهرستان پل های قدیمی و تاریخی خداآفرین می باشد . در نزدیکی شهرخمارلو دو پل قدیمی به چشم می خورد که یکی خراب شده ولی دیگری تعمیر شده است و هنوز هم برای پیاده قابل استفاده است . طول پل سالم ۱۶۰متر است که ۱۲۰ متر متعلق به ایران و ۴۰ متر متعلق به جمهوری آذربایجان است . محل پل ها تنگ ترین معابر رود ارس می باشد که بستر سنگی دارد ولی سایر جاهای محل عبور رود آهکی و نرم است که در آن زمان برای ساختن پل توانایی و امکانات نداشتند .
  • قصر آینالو: از دیگر جاذبه های تاریخی و مهم و جذاب شهرستان قصر آینالو می باشد . این قصر در ته یکی از دره ها در روستای آینالو قرار دارد این قصر به ثروتمند معروف ارمنی دوران قاجاریه (طومانیاس) بوده است .از ساختمان با عظمت آن امروزه چیزهای زیادی باقی نمانده است . بنای نیمه سالم و باقی‌مانده این عمارت که در جهت شمال جنوب ساخته شده است در حدود ۱۲*۲۰ متر می باشد که قسمت جنوبی آن از در اصلی تا جنوب ۵/۶ متر می باشد این ساختمان ۳ طبقه یعنی (قسمت جنوبی) سه طبقه ولی بقیه ساختمان ها ۲ طبقه می باشد . نامگذاری این قصر به نام آئینه لوبه خاطر سقف فلزی و درخشندگی بیش از حد آن بوده و چون مردم برای اولین بار شاهد این چنین سقفی می شدند آن را آئینه لو نامیدند
  • ییلاق ها: ییلاقهای متعدد در مناطق کوهستانی علاوه بر زیبایی طبیعی‌شان فرصت مناسبی برای مشاهده فرهنگ عشایری فراهم می‌کنند. چپرلی و آغداش از دیدنی‌ترین ییلاق‌ها هستند.
  • زیارتگاهها: تعداد زیادی زیارتگاه در روستاهای شهرستان پراکنده اند. این اماکن در حالت کلی ٔبر چسب امامزاده ندارند و وجه تقدس آنها اغلب واضح نیست. برای مثال از نام زیارتگاه بابا سیف الدین، در نزدیکی روستای گرمناب، معلوم نیست که فرد مذکور چه مقامی داشته است. جالب آنکه در اکثر موارد حتی نشانه‌ای از قبر در محل زیارتگاه دیده نمی‌شود. لیست ناقص زیارتگاه‌های معروفتر در سایت‌های اینترنتی منتشر شده است.[۴۰]

چهره‌های شاخص[ویرایش]

  • ارسلان فتحی‌پور، متولد یوسفلو، رئیس کمسیون اقتصادی مجالس نهم و دهم، می‌باشد[۴۱]. این شخص در بازسازی و رشد منطقه ارسباران نقش اساسی‌ داشته است.
  • پروفسور شهرام رضاپور[۴۲]از اهالی یوسفلو، از بزرگترین ریاضی دانان جوان کشور است[۴۳].
  • يوسف عالي عباس آباد استاد ادبیات است و کتابها و مقالات زیادی را تالیف کرده است[۴۴]. کتاب فارسی عمومی برای تدریس در دانشگاه های کشور [۴۵] از تالیفات معروف او می‌باشد.
  • کریم پاشا بهادری، در 1305 ش در تبريز متولد شد. پدرش محمد بهادری فرزند حاج کريم خان عمده مالک ارسباران و نماينده مجلس بود. در اسفند 1343 حسنعلی منصور به نخست وزيری برگزيده شد و بهادری مدير کل دفتر نخست وزير شد. اميرعباس هويدا در 1343 او را به معاونت نخست وزير منصوب نمود و سرانجام در سال 1346 رئيس دفتر فرح پهلوی شد و در 1355 در آخرين ترميم کابينه هويدا، به وزارت اطلاعات منصوب گرديد[۴۶]. او، به خاطر روابط ویژه‌اش با فرح، در سیاست ایران نقش موثری داشت[۴۷][۴۸].
  • اسدلله خان محمد خانلوعشایری، رئیس ایل محمد خانلو و آخرین نماینده کلیبر در مجلس شورای ملی [۴۹] از چهره‌های با نفوذ رژیم سلطنتی بود و به همین خاطر جزٔ فهرست ۳۳۵ نفره‌ای بود که طبق گزارش روزنامه اطلاعات در روز یکشنبه ۲۷خرداد ۱۳۵۸ اموالشان مصادره شد.[۵۰]
  • میر صمد خان، پسرش میر حسن خان و نوه‌اش چنگیز خان میر احمدی در اوضاع سیاسی منطقه نقش داشته‌اند.[۵۱][۵۲]
  • آندره آغاسی، قهرمان سابق تنیس جهان، فرزند یکی از ارمنیان اهل روستای قشلاق است که در بحبوحه تخلیه روستا به آمریکا مهاجرت کرده بود[۵۳].
  • روانبخش لیثی با عکاسی طبیعت ارسباران و نشر آنها در فضای مجازی زیبایی های خاص زادگاهش را معرفی می‌کند..[۵۴]. تمام عکس‌های مقاله حاضر از کارهای ایشان است.
  • حکیم ابوالقاسم نباتی از شاعران بنام ارسباران است که در روستای اوشتبین چشم به دنیا گشوده است.
  • بهمن زمانی معلمی بود در روستای طوعلی که به خاطر سیاسی کردن مرگ صمد بهرنگی از طریق سرودن ترانه معروف آراز آراز خان آراز معروف است. شعر معروف دیگر بهمن قره‌داغ نام دارد.
  • از شاعران دیگر معاصر می‌توان از ستار گل محمدی و محمد گل محمدی نام برد. محمد گل محمدی شعری معروف تحت عنوان قاراداغ اؤلکه‌سینین گؤر نئجه دیوانه‌سی ام سروده است[۵۵]. عسگر سلطانی (متوفی ۱۳۹۰)، از شاعران معاصر منطقه ارسباران است. نمونه‌ای از اشعار جالب او، با تیتر "قرآن"، در گلایه از بی‌ هویتی نسل جدید است.[۵۶] حسین رضاپور یوسفلو «راضی» را تخلص خود برگزیده است.[۵۷] [۵۸]آی ائللر، با مطلع بیردردیم وارقولاق آسین آی ائللر، از ساخته‌های معروف او است.
  • اهالی شهرستان خدا آفرین در حفظ و توسعه موسیقی عاشقی نقش عمده‌ای داشته است. از عاشق‌های مهم معاصر میتوان عاشق رسول قربانی [۵۹] (متولّد روستای عباس آباد) و عاشق چنگیز مهدی پور (متولد روستای وینق) را نام برد. عاشیق رسول قربانی که اکنون با عنوان "دده" در بین عاشق‌ها شناخته می شود، در سال ۱۳۱۲ در روستای عباس‌آباد به دنیا آمد. وی فعالیت در عرصه موسیقی عاشیقی را از سال 1330 آغاز کرد و از سال 1343 در رادیو به اجرای موسیقی پرداخت. عاشیق رسول قربانی از سال 1364 در جشنواره‌های مختلف موسیقی محلی داخلی حضور یافته و همچنین در فستيوال‌هاي خارجي در بيش از 15 كشور جهان (فرانسه، آلمان، هلند، انگلستان، ژاپن، چين، چك، اسلواكي، اتريش، استراليا، جمهوري آذربايجان (باكو)، مجارستان، يوگسلاوي، تركيه و...) روی صحنه رفته است.[۶۰] [۶۱] عاشیق رسول نشان هنری تبریز را دریافت کرده است.[۶۲] قرار است جشن بزرگدشت هشتاد سالگی عاشیق رسول قربانی در فرهنگسری نیاوران برگزار شود.[۶۳]
  • عاشیق عبدالعلی نوری در سال 1318 در روستاي جانانلو به دنيا آمد. بيش از ۵۰ سال فعاليت هنري در زمينه موسيقي عاشيقي داشت و به خاطر داشتن صداي دل‌انگيز قبل و بعد از انقلاب اسلامي داراي شهرت فراواني بود. او بعد از انقلاب توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در بسياري از فستيوال‌هاي داخلي و خارجي شركت كرده و مقام‌هاي قابل توجهي به‌دست آورد. او در خرداد 1382 دار فاني را وداع گفت.[۶۴]
  • عاشیق حسن اسکندری در سال ۱۳۲۴ در روستای اوزوم‌کاللا به دنیا آمد. از سال ۱۳۳۵ در تبریز به فرشبافی مشغول شّد و از سال ۱۳۴۳ در تهران به نانوائی پرداخت. در سال ۱۳۴۸ به تبریز بازگشته و هنر عاسیقی را پیشه کرد. از سال ۱۳۵۵ کنسرت‌های عاشیق حسن در دانشگاههای ایران پا می‌گیرد و تاکنون هم ادامه دارد.[۶۵] گروه عاشیق حسن در جشنواره موسیقی آوینیون فرانسه در 1370 به عنوان گروه برگزیده شناخته شد. او در 1375 به عنوان بهترین تنظیم کننده برنامه های موسیقی رادیو و تلویزیون و در 1379 و 1380 به عنوان بهترین خواننده و تنظیم کننده برای تولیدات رادیو و تلویزیون انتخاب شد.[۶۶] عاشیق حسن به همراه عاشیق رسول نشان تبریز را دریافت کرده است.[۶۲]

منابع[ویرایش]

  1. «بانک اطلاعات تقسیمات کشوری». وب‌گاه رسمی وزارت کشور ایران. بازبینی‌شده در آبان ۱۳۸۹. 
  2. «نگاهی به شهرستان خداآفرین». 
  3. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ خورشیدی». درگاه ملی آمار. بازبینی‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۱۱. 
  4. نزهةالقلوب ، حمداله مستوفی ، به کوشش محمد دبیر سیاقی ، انتشارات کتابخانه طهوری ، چاپ اول ، تهران ، ۱۳۳۶، ص. ۱۰۱.
  5. R. Khanam, Encycl. Ethnography Of Middle-East And Central Asia, 2005, p. 313
  6. Robert Mignan, A Winter Journey Through Russia, the Caucasian Alps, and Georgia: Thence ..., Vol. 1, 1839, London, p. 130
  7. فرهنگ جغرافیایی ایران، آبادیها، زیر نظر حسینعلی رزم آرا، تهران: سازمان جغرافیایی کشور، 1329، ج 4
  8. «لغتنامه دهخدا: خدا آفرین۱». 
  9. «لغتنامه دهخدا: خدا آفرین۲». 
  10. «شهرستان خداآفرین در استان آذربایجان شرقی ایجاد شد». پایگاه اطلاع‌رسانی دولت. بازبینی‌شده در ۳ مارس ۲۰۱۱. 
  11. http://www.ostan-as.gov.ir/?PageID=275
  12. «جایگاه تولید و مصرف عسل در آذربایجان‌شرقی». 
  13. http://www.mardangoom.com/
  14. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13910629000891
  15. «اختیارات وزارت صنعت، معدن و تجارت به مدیرعامل سازمان منطقه آزاد ارس واگذار شد». 
  16. «عملیات الحاق محدوده جانانلو به منطقه آزاد ارس آغاز شد». 
  17. Concise Encyclopedia of Languages of the World, 2010, Elsevier, p. 110-113
  18. James Stuart Olson, Lee Brigance Pappas, Nicholas Charles Pappas (Editors), An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires 1994, p. 623
  19. E. Yarshater, Iranian Languages and Texts from Iran and Turan, edited by Maria Macuch, Mauro Maggi, Werner Sundermann, 2007, page 443.
  20. J.Meyer, Bioacoustics of human whistled languages: an alternative approach to the cognitive processes of language, Anais da Academia Brasileira de Ciências,76, 405-412, (2004)
  21. Mehmed Fuad Koprulu, Early Mystics in Turkish Literature, 2006, Taylor & Francis, p.258
  22. http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae05.html
  23. "ashik,shaman" - DASTAN GENRE IN CENTRAL ASIA; European University Institute, Florence, Italy (retrieved 10 August 2006).
  24. A. O.Senarslan, Women ashiqs of Azerbaijan: tradition and transformation,Ph. D.Thesis University of Wisconsin-Madison(2008)
  25. G. Lewis (translator), The Book of Dede Korkut, Penguin Classics(1988)
  26. azad. «من دونیادا اولمایاندا». 2009/11/19. 
  27. Basgoz, I. (1970). Turkish Hikaye-Telling Tradition in Azerbaijan, Iran. Journal of American Folklore, 83(330), 394.
  28. K K Goswam, Advances in Carpet Manufacture, 2008, Woodhead Publishing in Textiles, p. 148
  29. http://www.aharri.com/?p=1684
  30. «ورنی بافی‌؛ هنر بومی شمال غرب ایران». 
  31. «ورنی؛ گنج هنری». 
  32. «ورنی؛ فرصت اقتصادی قره داغ». 
  33. «دومين جشنواره انار در شهرستان کليبر». 
  34. «جشنواره انار روستاي مردانقم». 
  35. «اولين جشنواره انار در كليبر آذربايجان شرقي». 
  36. http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=IRA+01&mode=all
  37. «زيست كره ارسباران». 
  38. محمدابراهیم رمضانی. «ذخيره گاه زيست كره ارسباران». 
  39. YAZDIAN, F., & MARVI MOHAJER, M. R. (2001). A STUDY OF OAK FORESTS IN ARASBARAN REGION. IRANIAN JOURNAL OF NATURAL RESOURCES.
  40. «فهرست اماکن مقدسه آذربایجان شرقی». 
  41. http://www.fathipor.com/
  42. http://riasat.azaruniv.ac.ir/?MID=21&type=news&BasesID=22&TypeID=9&id=170
  43. http://scholar.google.ca/scholar?start=0&q=s.+Rezapour&hl=en&as_sdt=0,5
  44. http://www.pnu.ac.ir/Portal/Home/Default.aspx?CategoryID=0a786493-d115-4efd-9729-ee3d04be4a01
  45. http://www.nosabooks.com/WebUI/book.aspx?simorgh=1&marckey=1525059&marckind=3
  46. دکتر باقر عاقلی، "شرح حال رجال سياسی و نظامی معاصر ايران"، چاپ اول سال 1380 جلد اول، نشر گفتار باهمکاری نشر علم
  47. Farah Pahlavi, Patricia Clancy, An Enduring Love: My Life with the Shah: A Memoir, 2005, Miramax Books
  48. الهه رئیس فیروز، “دخترم فرح”، انتشارات به آفرین ترجمه خانم چاپ ۱۳۹۰ ، صفحات ۲۷ تا ۳۹
  49. Iran Almanac and Book of Facts, 1976, Volume 15 - Page 93
  50. http://www.vista.ir/article/366492
  51. http://kaleibar.eanocr.ir/?page_id=991
  52. http://www.azer-online.com/azer/?p=16081
  53. Dominic Cobello, Mike Agassi, Kate Shoup Welsh, The Agassi Story, 2008,BCW PRESS
  54. http://www.panoramio.com/user/5183083?comment_page=1&photo_page=1&show=all
  55. http://ahar90.tebyan.net/default.aspx?TopicID=21482
  56. عسگر سلطانی، "آرزو یوللاریم"، انتشارات تکدرخت، تهران ۱۳۹۱.
  57. http://www.nosabooks.com/WebUI/book.aspx?simorgh=1&marckey=1279532&marckind=3
  58. http://www.adinehbook.com/gp/product/6009138432/ref=sr_1_1000_17/807-7096570-6605110
  59. http://honar.tabriz.ir/?MID=21&Type=News&TypeID=52&id=1551
  60. «آشیق رسول قربانی چهره شاخص موسیقی آذربایجان». 
  61. «عاشيق رسول قرباني». 
  62. ۶۲٫۰ ۶۲٫۱ «عاشیق حسن اسکندری و عاشیق رسول قربانی نشان تبریز را دریافت کردند». 
  63. «نكوداشت عاشيق رسول قرباني در فرهنگسراي نياوران برگزار مي شود». 
  64. «مراسم تجليل از عاشيق عبدالعلي نوري». ایسنا، ۲۷ مهر ۱۳۸۲. 
  65. «استاد عاشیق حسن اسکندری». نشریه حیدر بابا. 
  66. «عاشیق حسن اسکندری و آلبوم سبلان». همشهری‌آنلاین، 31 مرداد 1391. 

Flag of Iran.svg ایران