سنگ‌میز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۴°۵۸′۳۹″ شمالی ۱۲۶°۵۵′۵۴″ شرقی / ۳۴.۹۷۷۵۴۱۴° شمالی ۱۲۶.۹۳۱۵۵۱° شرقی / 34.9775414; 126.931551 برای کاربردهای دیگر به دولمن (ابهام‌زدایی) نگاه کنید.

سنگ‌میز گوچانگ
سنگ‌میز هونگ‌سئونگ در کره جنوبی.

سنگ‌میز یا دُلمِن، (به انگلیسی: Dolmen)، گونه‌ای از سنگ‌افراشت‌های دوران باستان است که شامل تخته‌سنگ مسطحی بود که بدون استفاده از ملات روی چند سنگ راست قرار داده می‌شده ؛ تخته سنگ مسطح به منزله سقف سنگ‌میز به کار می‌رفته. دولمن‌ها به عنوان گور برای دفن مردگان ساخته می‌شد و یکی از بناهای شاخص دوران نوسنگی در اروپا به شمار می‌آید.

احتمالاً سنگ‌میزها بازمانده‌های گورهای دالانی هستند که باران خاک روی آن‌ها را شسته‌است. سنگ‌میزهای دالانی، یعنی نوع غالب گور سنگ‌افراشتی است و اکنون هزاران گور از این دست در فرانسه و انگلستان وجود دارد.

این سنگ‌میزها دالانی دارد که تخته‌سنگ‌های بزرگ منتهی به محفظه‌ای دایره‌ای شکل و بیشتر اوقات دارای طاقی پیش آمده‌است که در حکم دیوارهایش هستند و در آن هریک از چند حلقه سنگی از پشت ردیف زیرین به درون کشیده می‌شود تا آنکه حلقه‌ها از بالا مسدود می‌شوند. این گورها را غالبا" در شیب تپه‌ها می‌ساختند یا با خاک روی آن را می‌پوشاندند.

سنگ‌میزها هم چنین در ایران، کره، سوریه، اردن و اسراییل یافت می‌شوند. در شبه جزیره کره، متمرکزترین سنگ‌میزها یافت می‌شوند.

سنگ‌میزها در دو گروه بزرگ و کوچک قرار می‌گیرند که دسته بزرگ مسکن اولیه شبیه به غار است و دسته کوچک به عنوان مقبره استفاده می شده‌است.

در کاوش‌های باستان شناسی دلمن‌های بزرگ گاهی تا شش متر طول، دو متر عرض و دو متر ارتفاع داشته و در داخل سنگ‌میزهای کوچک اسکلت‌های انسان به همراه وسایل زندگی و ابزار جنگی کشف شده‌است. یکی از مهمترین خصوصیات دلمن‌ها خاک‌سپاری افراد به همراه وسایل زندگی شخصی است.

سنگ‌میزها به شکل اتاق در ابعاد ۲*۶ و ۲*۴ با تخته سنگهایی به ارتفاع ۱٫۵ متر ساخته می‌شد و سقف آن را نیز تخته سنگهای بزرگ پوشش می‌داد.

این معماری در فصول گرم فضای خنکی را ایجاد می‌کرد و برای بهبود هوا در فصول سرد سنگ‌چین دیگری به شعاع تقریبی هشت متر دور اتاقک اول چیده می‌شد تا خاکریز روی سقف را از پراکنده شدن حفظ کند.

در ایران[ویرایش]

گورهای سنگ‌میزی بیشتر از دوران پیش از تاریخ و دورهٔ تاریخی شمال ایران در نواحی اردبیل، نمین، آستارا و تالش (لیگون) ناحیه دیلمان بر پا مانده و در کاوش‌های باستان شناسی ژاک دمورگان و همچنین هیئت باستان شناسان آلمانی کشف و شناسایی شده‌اند.

مهم‌ترین مناطق واقع شدن دلمن‌های این منطقه در منطقه آذربایجان را نواحی طالش، ارتفاعات مرزی و اطراف نمین، چای قوشان، آستارا و در حاشیه شمالی رود ارس و نزدیک شهر لنکران کشور جمهوری آذربایجان است.

سهم عمده کشف سنگ‌میزها در منطقه طالش و نمین بر عهده "ژاک و هنری دومورگان" دو برادر باستان شناس فرانسوی است که مطالعات این دو برادر در سال‌های ۱۸۸۸ تا ۱۸۹۰ در طالش، لنکران و نمین به کشف منطقه‌ای انبوه از سنگ‌میزها منتج شد.

ژاک دمورگان عقیده دارد که سنگ‌افراشت‌های نوع سنگمیز قفقاز و کوبان و نمین اردبیل گروهی مستقل از سنگمیزهای اروپا را تشکیل می‌دهند و به این ترتیب هنوز ارتباط اقوام خرسنگ‌ساز ایران و اروپا محقق نشده‌است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

خرسنگ

منابع[ویرایش]

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Dolmen»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۳ فوریه ۲۰۱۲).

  • بهنود، ونوس: "دلمن" گورهای باستانی عهد برنز/سنگ‌افراشته‌های نمین در گمنامی. خبرگزاری مهر: ۱۳۹۱/۰۵/۱۰.
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ سنگ‌میز موجود است.