ایرنه

ایرنه
امپراتریس روم شرقی
دوران	۷۹۷-۸۰۲
زادروز	پیرامون ۷۵۲
زادگاه	آتن، یونان
مرگ	۹ اوت ۸۰۳
محل مرگ	لسبوس، یونان
پیش از	نیکه‌فوروس یکم
پس از	کنستانتین ششم
همسر	لئوی چهارم
فرزندان	کنستانتین ششم
دین	ارتودوکس

ایرنه(به یونانی: Ειρήνη η Αθηναία) (به انگلیسی: Irene Sarantapechaina ) (زادهٔ پیرامون ۷۵۲ در آتن – درگذشتهٔ ۹ اوت ۸۰۳ در لسبوس) امپراتریس روم شرقی (بیزانس) از ۷۹۷ تا ۸۰۲ بود. او درعین حال یکی از قدیسه‌های کلیسای ارتودوکس یونان به‌شمار می‌رود زیرا نقشی مهم در بازگردانی جایگاه شمایل‌های مذهبی به امپراتوری روم شرقی داشت.

زندگینامه

فرمانروایی مشترک با کنستانتین ششم

ایرنه همسر لئوی چهارم، امپراتور وقت بیزانس بود. با مرگ لئو در ۷۸۰، پسر ۱۰ سالهٔ آنان کنستانتین با عنوان کنستانتین ششم به امپراتوری رسید. اما خردسالی امپراتور جدید سبب شد تا ایرنه به عنوان نایب‌السلطنه زمام امور را در دست گیرد و همزمان به عنوان امپراتور مشترک همراه با فرزندش فرمانروایی کند. او همچنین در همان سال موفق شد تا نقشه‌ای را که به نظر می‌رسید از جانب آیکونکلاست‌ها (بت‌شکنان یا محالفان استفاده از شمایل‌های مذهبی) برای بر تخت نشاندن نیکه‌فوروس، برادر ناتنی لئو کشیده شده بود را خنثی نمود.

رفع ممنوعیت به‌کارگیری شمایل‌های مذهبی

ایرنه علاقه‌مند بود تا بار دیگر استفاده از شمایل‌های مذهبی را که به‌کارگیریشان در ۷۳۰ ممنوع شده بود را رواج دهد. به همین منظور او تاراسیوس، یکی از حامیان خود را به اسقف‌اعظمی قسطنطنیه منصوب کرد و پس از آن، خواهان تشکیل شورایی کلیسایی در رابطه با این موضوع شد. این جلسه در ۷۸۶ در قسطنطنیه تشکیل گردید ولی دخالت سربازان شمایل‌شکنی که در شهر حضور داشتند آن را ناتمام گذارد. با این حال جلسهٔ دیگری که توسط کلیسای کاتولیک روم و کلیسای ارتودوکس شرق با عنوان هفتمین شورای جهانی شناخته شد در سال ۷۸۷ در نیکائه‌آ برگزار گردید که نتیجهٔ آن تصویب دوبارهٔ استفاده از شمایل‌های مذهبی در سرزمین امپراتوری بود.

برکناری از قدرت و بازگشت مجدد

کنستانتین که اینک به سن بلوغ رسیده بود نسبت به نفوذ اقتدارگرایانهٔ مادرش بر امپراتوری احساس نارضایتی می‌کرد و سعی کرد تا قدرت را خود در دست گیرد، اما تلاش‌هایش توسط مادرش سرکوب شد. با این حال درخواست ایرنه از سپاهیان برای به رسمیت شناختننش به عنوان حاکم ارشد موجب خشم نیروهای حاضر در آسیای صغیر گردید و آنان در ۷۹۰ کنستانتین ششم را تنها فرمانروای وقت امپراتوری اعلام داشتند. به دنبال این اتفاق ایرنه از دربار اخراج شد اما در ۷۹۲ کنستانتین بار دیگر به مادرش اجازهٔ بازگشت داد و او را در اداره کشور با خود شریک ساخت.

برکناری کنستانتین و حکومت ایرنه به‌تنهایی

در ۷۹۶ کنستانتین همسرش را طلاق داد تا با معشوقه‌اش تئودوته ازدواج نماید. افکار عمومی این حرکت او را اقدامی ناشایست قلمداد نمود و ایرنه با بهره‌برداری از موقعیت پیش‌آمده و با همدستی اسقف‌ها و درباریان توطئه‌ای را علیه پسرش ترتیب داد. کنستانتین در ۷۹۷ دستگیر گردید و چشمانش را به فرمان مادرش کور کردند.

ایرنه سپس خود را تنها امپراتور (و نه امپراتریس) روم شرقی خواند و به‌مدت ۵ سال بر آن سرزمین حکومت کرد.

برکناری از قدرت و تبعید

ایرنه در ۷۹۸ به برقراری روابط دیپلماتیک با شارلمانی پرداخت و در ۸۰۲ چنین عنوان شد که آن دو نفر قصد ازدواج با یکدیگر را دارند. اما این طرح بنا به گفتهٔ تئوفانس، مورخ بیزانسی توسط یکی از خاصگان ایرنه عقیم گذاشته شد. درهمان سال ایرنه طی توطئه‌ای از سوی مقامات و فرماندهان از قدرت خلع و سرانجام نیکه‌فوروس به‌جای او بر تخت امپراتوری نشست.

ایرنه را ابتدا به جزیره پرینکیپو (بویوک آدای کنونی) و سپس به لسبوس تبعید کردند و او در همانجا در ۹ اوت ۸۰۳ درگذشت.

تقدیس ایرنه

تعصب مذهبی ایرنه و تلاش‌هایش برای رفع ممنوعیت استفاده از شمایل‌ها و تمثال‌های مذهبی سبب شد تا کلیسای ارتودوکس یونان او را به عنوان یکی از قدیسه‌های خود اعلام دارد و هرساله روز نهم اوت را به یاد او جشن گیرند.

منابع

• «Irene». Universitat de València / Encyclopedia Britannica، ۱۹۹۵. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۱. 
• «Constantine VI». Britannica Online Encyclopedia. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۱.