چاشم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۵۳′۴۷″ شمالی ۵۳°۱۵′۳۱″ شرقی / ۳۵.۸۹۶۳۹°شمالی ۵۳.۲۵۸۶۱°شرقی / 35.89639; 53.25861[۱]

چاشم
تصویری از چاشم
تصویری از چاشم
اطلاعات کلی
کشور  ایران
استان سمنان
شهرستان مهدی شهر
بخش شهمیرزاد
دهستان چاشم
نام محلی چاشم
نام‌های دیگر چهار برج، سیدآباد، میرچشمه
سال بنیاد دارای قدمت تاریخی
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۲۱۵۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۸
بارش سالانه ۲۸۰ میلیمتر
کد آماری ۲۴۰۹۱۳

چاشم یکی از روستاهای شهرستان مهدیشهر در استان سمنان ایران است. این روستا در فاصلهٔ ۲۴ کیلومتری شمال شهمیرزاد و ۴۸ کیلومتری شمال سمنان در البرز شرقی در دامنهٔ کوه نیزوا واقع شده‌است روستای چاشم با مسیری به طول ۳۶ کیلومتر به دوآب سوادکوه متصل می‌گردد و به شهر پل سفید و زیر آب و قائم شهر راه می‌یابد. ارتفاع این روستا ۲۱۵۰ متر از سطح دریا است آب شرب این روستا از چشمه زرنگیس (زرین گیس) تأمین می‌شود که در گذشته از وسط روستا عبور نموده و در مسیر آن چندین آسیاب قرار داشته است.

موقعیت جغرافیایی دهستان چاشم[ویرایش]

این روستا در دامنهٔ سومین کوه مرتفع البرز شرقی به نام نیزوا (۳۸۱۰ متر) واقع شده است بارندگی سالانه چاشم ۲۸۰ میلی‌متر در سال می‌باشد بارشهای این منطقه متأثر از سیستمهای کم فشار مدیترانه ای می‌باشد در ضمن قرارگیری هسته پرفشار سرد بر فراز دریای خزر که منجر به بارشهای سواحل خزر در مازندران و گیلان می‌گردد به صورت هوای مه آلود و ابرهای سطح پایین در جلگه چاشم خود را به نمایش گذاشته و تصاویر بی بدیلی از حرکت ابر در سطح روستاو دامنه کوه‌ها به وجود می‌آورد رودهای حوضه آبریز چاشم از سر شاخه‌های رودخانه تلار قائم شهر می‌باشد و در شهرستان سیمرغ به دریای مازندران منتهی می‌شود. بلندترین قله‌های استان سمنان در منطقه چاشم واقع شده‌است که عبارت‌اند از:

  1. نیزوا با ۳۸۱۰ متر ارتفاع در شمال شرق که روستای چاشم در دامنهٔ جنوبی این کوه واقع شده‌است ---ارمنی‌ها و انگلیسی‌ها در سده‌های پیشین به اشتباه این کوه را دومین کوه بلند ایران بعد از دماوند می‌دانستند حال این که این کوه سومین قله مرتفع استان سمنان و البرز شرقی می‌باشد.
  2. قله قدمگاه با ۳۶۵۱ متر ارتفاع در جنوب غرب و در فاصلهٔ ۱۰ کیلومتری چاشم---به اعتقاد ریش سفیدان چاشم این کوه محل عبور امام اول شیعیان حضرت علی ع به مازندران می‌باشد اما یقیناً دلیل تقدس این کوه وجود زیارتگاه و آتشکده زرتشتیان پیش از اسلام بوده است که اهالی برای روشن نمودن آتش و عبادت به این کوه می‌رفتند.
  3. رشته کوه بشم چاشم ۳۳۰۸ متر ارتفاع در ۱۰ کیلومتری جنوب---رشته کوه بشم خط الراس اصلی کوهستان البرز ما بین سمنان و مازندران می‌باشد آب‌های دامنهٔ جنوبی این رشته کوه از سرشاخه‌های رودخانهٔ سمنان می‌باشد و آبهای شمالی این رشته کوه سرشاخه‌های اصلی رودخانهٔ تلار مازندران است که در شهرستان سیمرغ و حوالی بابل سر به دریای مازندران می‌ریزد
  4. ارم (orem)با ۳۳۲۵ متر ارتفاع در ۴ کیلومتری جنوب غرب---در نقشه ای قدیمی نام ارم در شمال سمنان و جنوب ساری در محدوده کوهستان در ۳۴۰ هجری ذکر شده است
  5. سه او با ۳۵۰۰ متر ارتفاع در ۸ کیلومتری جنوب غرب
  6. کوه دکارچا با ۳۱۰۰ متر ارتفاع در شمال (دامنه)
  7. کوه (سه دیم و سنگچال) بوردر با ۳۰۹۰ متر ارتفاع در شمال غرب

جاذبه‌های توریستی[ویرایش]

روستای چاشم به دلیل قرارگرفتن در بین سلسله جبال البرز دارای آب وهوای خنک در تابستان می‌باشد که حداکثر دمای مطلق آن در سال ۲۹ درجه سانتی گراد می‌باشد که ۱۵ درجه از حداکثر دمای شهر سمنان که ۴۴ درجه می‌باشد[۲] پایین تراست و این موضوع باعث می‌گردد در تابستان جمعیت زیادی از مازندران و سمنان و تهران به این منطقهٔ خوش آب وهوا سفر کنند از مناظر زیبا در این منطقه کوه نیزوا با۳۸۱۰ متر ارتفاع را می‌توان نام برد که زیبایی و عظمت خاصی به این منطقه داده است کوه زیبای ارم که در بهار چمن زار و سرسبز است و با پرندگانش همچون بلدرچین، کبک و سایر پرندگان زیبایی و شکوه خاصی به منطقه می‌بخشد از دیگر جاذبه‌های زیبای طبیعی آبشار روزیه است که در مسیر چاشم به خطیرکوه و دوآب قرار گرفته واین آبشار در تنگهٔ روزیه قرار دارد و همه ساله افراد زیادی به این مکان می‌آیند از آثار تاریخی در داخل روستای چاشم نیز می‌توان به برج چاشم و چنار دوقلوی قدیمی و درختان کهنسال گردو نام برد که در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است مسیر چاشم به دوآب یکی از زیباترین مناطق سفر به مازندران می‌باشد که از تنگهٔ زیبای خطیرکوه عبور می‌کند و کوه‌های بلند مزارع و باغات بسیاری در این منطقه وجود دارد ناصرالدین شاه قاجار در سفر به خراسان از چاشم عبور نموده است و از بلدرچین، کبک و آفتابگردانهای مسیر بسیار تعریف نموده است و چاشم را سرسبزتر و خوش آب و هواتر از فیروزکوه و لار ذکر نموده است.[۳]

حدود چاشم[ویرایش]

نام منطقهٔ معروف ارم(orem) در شمال سمنان

حدود چاشم از ناحیه غربی تا انتهای ییلاق شهزوار می‌باشد که در گذشته به همت مردم خطیرکوه و چاشم دیوار کشیده شده‌است و کلاته‌هایی مانند سولا /کلیس/چشمه و آبشار روزیه چاشم/علیم/شن دره و سرلش قرار دارد و اسناد قانونی و تاریخی آن موجود است حد جنوبی چاشم خط الراس سلسله کوه بشم می‌باشد که سنگسر و شهمیرزاد را از چاشم جدا می‌کند که در دوران اسپهبدان طبرستان دروازه داشته و به دروازه بشم موسوم بوده است. حد شمالی آن سلسله جبال دو برار (گوگلی) می‌باشد که حد فاصل چاشم از دشت فریم است این فاصله جلگهٔ چاشم را تشکیل می‌دهد ناحیه چاشم قبل ازانقلاب زیر نظر حکمرانی دودانگه (فریم) از شهرستان ساری و زمانی نیز از توابع شهرستان سوادکوه بوده است در نقشهٔ ایران در دوران قاجار نام چاشم و نیزوا در جنوب دودانگه مشخص گردیده‌است در نقشهٔ سال ۱۸۱۸ یکی از کلاته‌های مهم چاشم به نام دربند کلیس در ایالت مازندران وجود دارد.

تاریخچه[ویرایش]

میان کلیس چاشم در شمال غرب سمنان

منطقهٔ چاشم و روستاها و آبادی‌های این ناحیه در قدیم به شهریارکوه معروف بوده‌است. شهریارکوه جزیی از قارن کوه (دودانگه امروزی) بوده‌است در کتب قدیم در مورد قارن‌کوه چنین می‌خوانیم:

نویسندگان مسلمان پیوسته از کوهی به نام قارن (کارن) نام برده‌اند[۴] مسعودی کوه قارن را میان طبرستان و ناحیهٔ قومس می‌داند نواحی شمالی سمنان در دوران گذشته نشیمنگاه اقوام تپور بوده‌است. تپورها توانستند از این محدوده به جلگه نفوذ کرده و حکومت مازندران را در دست بگیرند و قلمروی آنها تپورستان نامیده شد[۵] تپوریها درکنار مردها در جنگ گوگمل (داریوش سوم و اسکندر مقدونی) دلیرانه جنگیدند، درعهد ساسانی گروهی به نام آل قارن (از نوادگان کارن پهلو) به شهریارکوه مهاجرت می‌کنند و از این مکان سوادکوه و فریم و هزارجریب را تحت اختیار خود درمی‌آورند. شهریارکوه در واقع همان جبال قارن و پیشتر مرکز خاندان قارن وند بود[۶]

آسران[ویرایش]

در ۳ کیلومتری جنوب چاشم سرز مین وسیع و با چشمه‌های فراوانی وجود دارد که نام آن آسران (آثران= نگهبانان آتش مقدس (ورجاوند)) است این منطقه بر اساس استناد محلی در قدیم شهری آباد با جمعیتی حدود ۱۶٬۰۰۰ نفر بوده‌است و از آن به‌عنوان مرکز نظامی شهریار کوه یاد می‌شود حکمرانی آسران اولین سنگر در مقابل هجوم اقوام بیگانه به طبرستان محسوب می‌شده است لذا برای سپهبدان باوندی و قارن وندی مستقر در فریم که در ۶ فرسنگی شمال چاشم قرار داشته ناحیه ای بسیار با اهمیت محسوب می‌شده است در حوالی آسران آثاری از وجود آتشکده و قلعه‌های متعدد که عموماً تخریب شده به چشم می‌خورد از قلاع مرتبط با آن می‌توان به قلعه سارو، شیرقلعه شهمیرزاد، قلعه بشم، قلعه کلیس، برج دیده بانی قدمگاه و قلعه کنگلو (معبد میترا) و یا قلعه کوزا در نوار مرزی دهستان چاشم با بنافت اشاره نمود که از طریق دود آتش با یکدیگر ارتباط برقرار می‌نمودند بر اساس معنی تحت‌الفظی کلمه آسران احتمال دارد آتشکده ای که در حوالی قومس از تخریب اسکندر مقدونی مصون ماند و آتش آن خاموش نگردید همین آتشکده آسران باشد مهمترین آبادی‌های آسران به ترتیب چاشم، کلیس، پرور، هیکوه، شهمیرزاد، افتر و آبگرم بوده‌است آسران در کنار پریم و هزارجریب یکی از نواحی سه‌گانه کوهستان مازندران شرقی بوده‌است که به خاطر موقعیت خاص جغرافیایی و قلعه‌های فراوان تسلط خاصی بر جاده ابریشم داشته است. آسران در زمان حکومت ایلخانیان و مغولان بر ایران نکاتو یایلاق خوانده می‌شد[۷]آسران در قرن هشتم بعلّت حملهٔ غافلگیرانهٔ هزارجریبیان که میرعمادالدین محمود را تحریک به حمله به چاشم و آسران می‌نمودند از بین رفت و از رونق افتاد گویا میرعمادالدین محمود بدون توجه به تحریکات سران هزارجریب بی‌دلیل قصد حمله و آزار به ملک محمود ولاش را نداشت روزی میرعمادالدین حکمران هزارجریب با لباس صوفیان سوار بر استر از وری در کیاسر به سمت آبگرم افتر حرکت می‌کند و جهت استراحت در آسران اتراق می‌کند که با رفتار توهین آمیز ملک محمود که او را درویش ساده ای می‌پنداشت مواجه می‌گردد لذا بر اساس ذهنیات منفی او در مورد ملک محمود و رفتار توهین آمیز وی از رفتن به آبگرم منصرف شده و با دو هزار نفر سپاه هزارجریب به آسران حمله می‌کند و ملک محمود که به قصد شکار از آسران خارج شده بود غافلگیر شده و شکست سختی خورده و به دلیل نداشتن تاب مقاومت به اصفهان عزیمت می‌کند لذا سلسله ایرانی حکومت محدود آل قارن منقرض گردید و آسران و چاشم و روستاهای توابع که برای مدتی پس از افول پریم که در اثر زلزله‌های متعدد از بین رفته بود دوباره به خاک هزارجریب ضمیمه گشت و غیر از سنگسر و شهمیرزاد که از تخریب مصون ماند عموم آبادی‌های این منطقه دچار زوال گردیدند آخرین فرمانروای آسران ملک محمود ولاش از سلسلهٔ ولاشیان آل قارن بود و حکمرانی محدود آل قارن در طبرستان به پایان رسید به دستور میرعمادالدین در جهت جلوگیری از شورش در حمایت از ملک محمود ولاش آخرین حکمران قارنوندیان۴۰۰ خانوار از مردم چاشم و مجموعاً ۱۲۰۰۰ نفر از جلگه چاشم به خلرد هزارجریب تبعید شدند و برخلاف آنچه در تاریخ آمده دیگر به موطن خود بازگردانده نشدند[۸]

شهریارکوه[ویرایش]

شهریارکوه به سلسله جبالی گفته می‌شد که نام خود را از اسپهبد شهریار باوندی گرفته بود که از آبادی‌های قدیم آن می‌توان به چاشم، کلیس، آرم، قلعه کوزا، پرور، کولیم، کاورد فینسک، شلی و هیکوه اشاره کرد که زیر نظر اسپهبدان باوندی مستقر در پریم در شمال این ناحیه اداره می‌گشت که موسوم به شهریارکوه پریم بود و در زمان اسپهبد شروین به جبال شروین که مشرف بر شهرهای سمنان، کومش و دامغان (استان سمنان امروزی) بود اشاره می‌گشت آنچه طبق متون تاریخی مسلم است منطقه شهریارکوه در دستان باوندیان و کارنوندیان بوده است و نام کلاته مازیاری در چاشم باقیمانده از آن دوران می‌باشد قدر مسلم آن است که طی ۱۴ قرن اخیر دهستان چاشم و پشتکوه جزو لاینفک پریم دودانگه موسوم به پریم صحرا بوده است که پس از انقلاب اسلامی جهت استان شدن سمنان از دودانگه مازندران جدا و به مهدیشهر سمنان ملحق گردید. به گفتهٔ نظامی عروضی (ص ۴۹–۵۰) فردوسی پس از بی مهری محمود غزنوی به طبرستان نزد شهریار رفت و هجویه‌ای را که دربارهٔ سلطان سروده بود به او عرضه کرد و خواست شاهنامه را به نام او کند اما شهریار او را از این کار منع و در حق او خوبیها کرد. شهریار در ۳۹۷ درگذشت و با مرگ او نخستین سلسلهٔ باوندیان از میان رفت. سکه‌ای به نام او و فخرالدوله ضرب ۳۷۶ نشان می‌دهد که او از این تاریخ تا ۳۸۷ (مرگ فخرالدوله) به طور یقین فرمانروای شهریارکوه بوده‌است.

در مورد شهریارکوه (قلعه آسران) در کتب تاریخ سخن رفته که به چند نمونهٔ زیر اشاره می‌شود:

شهریارکوه در واقع همان جبال قارن و پیشتر مرکز خاندان قارن وند بود.[۹] همچنین در مورد شجاعت مردم شهریارکوه و فریم می‌خوانیم: یکی از فرمانروایان شروین معروف به ملک الجبال بود. در زمان او کارگزاران خلیفهٔ عباسی بر دشت طبرستان چیره و با حاکمان کوهستانها درگیر شدند تا اینکه شروین با عمر بن العلا (متوفی ۱۶۵) نایب منصور در طبرستان که قصابی از اهل ری بود جنگید و بر او پیروز شد[۱۰] و آبادیهایی را که خالد بن برمک والی پیشین ساخته بود ویران کرد. پس از منصور، مهدی عباسی عبدالحمید مضروب را والی طبرستان کرد امّا به سبب ظلم و خراج بسیار مردم شکایت او را نزد وندادهرمز از دودمان قارن‌وند بردند و از او یاری خواستند. وندادهرمز پس از مشورت با اسپهبد شروین در شهریارکوه و مصمغان ولاش در میانه رود و اطمینان از حمایت آن دو در ۱۶۶ به همراهی مردم در یک روز به آنان و ایرانیانی که مسلمان شده بودند حمله کردند. همبستگی مردم در این شبیخون چنان استوار بود که زنانی که به عقد مسلمانان درآمده بودند شوهران خویش را «از ریش گرفته» دم تیغ دادند. خلیفه پس از دریافت این خبر سالم فرغانی مشهور به شیطان فرغانی را به طبرستان فرستاد[۱۱] اما او به دست وندامید فرزند ونداد هرمز کشته شد[۱۲]). از اینرو مهدی فراشه را با ده هزار مرد به طبرستان فرستاد ولی آنان نیز در برابر وندادهرمز و شروین کاری از پیش نبردند.[۱۳] سپس در ۱۶۷ مهدی پسرش موسی ملقّب به هادی را راهی طبرستان کرد و او نیز پسر فرید شیبانی را به جنگ شروین و وندادهرمز فرستاد اما نتیجه‌ای نداشت و والیان مهدی هرگز نتوانستند کوهستان شروین و وندادهرمز را در طبرستان فتح کنند.

راه‌های تاریخی[ویرایش]

در قدیم راه شهمیرزاد چاشم، پریم و ساری کلید فتح طبرستان و یکی از مهم‌ترین راه‌های مهم منطقه بوده‌است که قلعه کوزا نیز در این مسیر واقع بوده است راهی دیگر انشعابی از جاده ابریشم بوده است که از مسیر قلعه سلطان میدان عبور کرده و از طریق قلعه آسران در جلگه چاشم و دره جاش لووار به فیروزکوه و ری منتهی می‌شده است و به راه شاهی معروف بوده است راه دیگر نیز از آسران به سمت مازندران می‌رفته است که به سوادکوه منتهی می‌گشته و آثار باستانی آن نیز هنوز وجود دارد اما راه مهم دیگری که به نام راه برشک موسوم است از فیروزکوه شروع شده و پس از عبور از سرلش، شن دره به کلیس و چاشم و یا به سمت دوآب منتهی می‌شده است که کلیس در گذشته دروازه عبور به طبرستان بوده است که نام دیگر آن در گذشته‌های دور تنگه زرین کمر بوده است که نام خود را از علی زرین کمر حاکم کلیس در دوران اسپهبدان باوندی گرفته بود شاید مکان موسوم به زرین چال در حوالی سرلش نام خود را از علی زرین کمر حکمران کلیس گرفته باشد نام دربند یا قلعه کلیس فراوان در کتب تاریخی ذکر شده است در زیر به یک نمونه از آن که مربوط به حمله دورمیش خان شاملو با فوجی از دلاوران خود به سمت مازندران می‌باشد اشاره می‌گردد قلعة کلیس را که از غایت رفعت محسن جلیس بر جیس بودند در ۱۵ ذیحجه سنه ۹۲۳ آنرا احاطه نموده و بعد از سه روز جنود عالم سوز جبرا قهراً قلعه را گرفته آنگاه خان شجاعت پناه با خیل و سپاه روانه قلعه اولاد شد.[۱۴]از مهم‌ترین آبادی‌های جلگه چاشم، چاشم، آسران، کلیس، بشم، سولا، ازنابن، خاریه بوده است مردم این منطقه از طبرستان به دلیل همجواری با مازندران تا سالیان پس از هجوم اعراب و اقوام مغول بر رسوم دیرینهٔ خود پایبند ماندند.

نامهای تاریخی مناطق جلگه چاشم[ویرایش]

نام‌های باستانی مناطق و مزرعه‌های چاشم گواه بر تاریخ دیرینهٔ این آب و خاک دارد از این آبادی‌ها می‌توان به چاشم، مازیاری، اسکندر دم زنون، سولا، کلیس، آسران، آرم، کالیاور، لجیمرد، سیرد، تالیا، تالاس، خرند، لاپرت و گنگادر، لاکولا، اومند، اسپرز، ازنابن (به معنای پایین دست آتشکده) … اشاره نمود گورستان‌های تاریخی خرند مربوط به عصر آهن، شهسوار و چاشم و بشم بن و چهار برج چاشم و قلاع آسران، برج دیدبانی قدمگاه، قلعه کوزا همگی مبین اهمیت جلگه چاشم در زمانهای دور داشته است ذکریا قزوینی در آثارالبلاد و اخبارالعباد قلعه کوزا در شمال چاشم را این گونه توصیف می‌کند: «قلعه ای است در طبرستان، از عجایب دنیا بسیار بلند و عالی به قله او نرسد و با ستاره سر گوشی کند. چندان منیع و حصین است که فکر متین از ترتیب مقدمات استخلاص او عاجز ماند. هیچ چشم بیننده ای چنین جایی و حصنی ندیده و هیچ گوشی چنین قلعه ای متین در ربع زمین نشنیده».[۱۵] لازم است ذکر شود اگر لا را به معنی دره و تنگه بپذیریم لا کولا همان است که شرح آن در کتب قدیمی آمده است که گویا از چاشم شروع می‌شده و تا دوآب سوادکوه ادامه می‌یافته است رابینو (سفرنامه نویس انگلیسی در عصر پهلوی اول) دربارهٔ موقعیت تاریخی کولا گفت: بر سر دربند کولا (احتمالا دوآب سوادکوه) نزدیک جاده آرم قصری بوده که از قدیم به عائشه کرگیلی دژ شهرت داشته، در آن جا اسپهبد خورشید هنگام هجوم لشکر اسلام به طبرستان زن‌ها و خانواده خود را منزل داد. اندکی بعد فرمانده لشکر خلیفه فراشه بر طبرستان تاخت. اسپهبد ونداد هرمزد در دربند کولا منزوی شد و در گوازونو نزدیکی آن جا دو سد بزرگ ساخت. یکی در بالا و یکی هم در پایین در پای قصر کوزا بالای دهکده تاپور. مردم کولا با اهالی کوه قارن برای سهراب بن باو قصر و حمام گرم و میدانی ساختند. این عمارات بعدها به وسیله اسپهبد شروین توسعه یافت و تا زمان ابن اسفندیار وجود داشت غار اسپهبد خورشید نیز در مسیر جاده چاشم به دوآب سوادکوه قرار گرفته است سولا نیز نامش از لوسیوس کورنلیوس سولا سردار یونانی در سدهٔ پیش از میلاد گرفته شده‌است که به صددروازه آمده بود مدتی در سولا زیست و سپس در راه بازگشت به موطن خود درگذشته است نام سولا به پاس خدمات سردار یونانی در تحکیم استحکامات نظامی جلگه چاشم نامگذاری شده است

آسران در کتب قدیمی[ویرایش]

در زیر به یک نمونه از اهمیت آسران و جلگه چاشم برای اسپهبدان تبرستان که در زمان سلطنت سلطان سنجر سلجوقی رخ داده اشاره می‌گردد: جاولی دانست که بدین راه نمی‌تواند بیاید، لذا به سمت سمنان رفت، اسپهبد طبرستان نیز به پریم رفت و حاکم آمل با نیروهای رویان و لاریجان و جلاب به جاولی پیوستند، به ایشان دو هزار نیرو داده و از راه جلاب به آمل برگشتند و گفتند ما نیز به جنگ اصفهبد خواهیم رفت، چون خبر به اسپهبد رسید فرامرز بن رستم را که برادر زاده اش بود بخواند و از او خواست از فریم به آمل حمله نماید و ترکان و نیروهای جاولی که برای تجدید قوا به قراکلاته رسیده بودند لشکر اسپهبد به آنان ناگهانی حمله آوردند و قتل‌عام شدند و برخی نیز گریخته به نزد جاولی در سمنان بازگشتند و لشکر اسپهبد غنائم را گرفتند و نزد اسپهبد به فریم بازگشتند اسپهبد به جهت این پیروزی به آنان هدایای گرانبهایی تقدیم کرد چون جاولی وضعیت اسف بار نیروهای خود را دید با یرغش یاداشت همدست شد و همراه او به ویمه (فیروزکوه) آمد و او را به کمک خود گرفت و او را نزد کج ارسلانیان که دربان کلیس بود فرستاد کج ارسلانیان را تطمیع و فریب داد و دروازه کلیس را گشود اصفهبد از پریم با ناِم و میان رودان رفت و کج ارسلانیان به همراه قوای جاولی و یرغش یاداشت به آسران حمله برده و هر چه بر سر مسیر بود غارت کرده و از بین بردند اصفهبد کجمج بن غازی را به چاشم فرستاد تا از وضعیت با خبر شود، کجمج بن غازی پیکی به اسپهبد در فریم روانه کرد که لشکر دشمن بسیار است نیروهای کمکی پیاده فرستاده تا نیروهای دشمن را از آسران بیرون نماید اسپهبد نیروهای پیاده روانه چاشم و آسران نمود چون لشکر اسپهبد به کرگه ساوه رسیدند کجمج بن غازی دید که لشکریان جاولی بسیار هستند و نمی‌توانند مقاومت کنند درصدد عقب‌نشینی بودند تا تجدید قوا نمایند که لشکریان جاولی رسیدند و لشکریان سپهبد در کرگه ساوه شکست خوردند لذا عقب‌نشینی کردند سپاهیان جاولی لشکر اسپهبد را تا قلعه کوزا تعقیب کردند دشمن که آسران را تصرف کرده بود از قلعه کوزا به آسران بازگشت چون اسپهبد در فریم خبردار شد محمد سبکتکین و چارق و کجمج بن غازی را با نزدیکان خویش و از غلامان پدر غزاغلی و آلتونتاش امیرشکار و آلتونتاش روس و سنقر دهستانی و پنجاه نفر دیگر از غلامان پدر و از مفردان اسپهبد یرغش و بشه و سنقرچه و متنه دویست و پنجاه غلام ترک بودند به کجمج بن غازی سپرد و او را به سمت آسران فرستاد و در آنجا کمین کرد پس از چند جنگ و گریز لشکریان دشمن شکست خوردند و کشته و اسیر شدند و آسران دوباره تحت تصرف اسپهبد طبرستان درآمد سپاه جاولی در جنگ آسران و چاشم رجه و کرگه ساوه شکست خوردند و به اسارت اسپهبد در فریم درآمدند.[۱۶]

مردم چاشم[ویرایش]

مردم چاشم به گویش چاشمی که زیر شاخه ای از زبان مازندرانی است تکلم می‌کنند و به خاطر محصور بودن بسیاری از اصطلاحات آن دست نخورده تر از گویش مازندرانی می‌باشد فرهنگ و آدا ب و رسوم قدیمی در این منطقه محفوظ تر مانده است مردم چاشم با شهمیرزاد ارتباط دیرینه‌ای دارند و بخشی از آن مرتبط به امور روزمره مردم این نواحی مانند خرید خوراک و پوشاک در سده‌های اخیر پس از افول آسران باستانی و چاشم بوده است از پوشش دیرینه زنان چاشم نیز می‌توان به روسری‌های بلند طبرستانی که به مکنا شهرت دارد اشاره نمود پیشه مردم این منطقه دامداری و کشاورزی می‌باشد عشایر چاشمی با شیر گوسفندان بیش از ۳۰ محصول لبنی تولید می‌کنند که می‌توان به پنیر، ماست، چکو، آروشه و وارغون اشاره نمود در چاشم چند گروه نژادی دیده می‌شود که از مهم‌ترین آن سادات عمادی، موسوی و نبوی و هاشمی است و بخاطر کثرت علویان در طبرستان چاشم نیز روزگاری به سیدآباد و میرچشمه معروف بوده است و مامن و پناهگاه علویانی بوده است که از سرزمین خود به دلیل فشار حکام بنی امیه و بنی عباس به طبرستان مهاجرت کرده انداز طوایف غیرسادات می‌توان به جعفری و قادری و احمدیان و اکبری اشاره کرد که از قدیمی‌ترین گروه‌های ساکن در جلگه چاشم بوده‌و هستند روستای چاشم در ۸ سال جنگ ایران و عراق ۲۲ شهید و ۱۵۰ جانباز داشته است. از کشته شدگان جنگ، می‌توان از فرمانده سپاه قم سید احمد نبوی نام برد. روستای چاشم در زمرهٔ مناطق محروم کشور می‌باشد.

ساخت خانه‌ها[ویرایش]

طریقه ساخت خانه در چاشم امروزه بیشتر به شکل شیروانی است اما در گذشته از شیروانی استفاده نمی‌کردند و با استفاده از کاه گل‌خانه می‌ساختند و در سقف از چوب درختان تبریزی یا ارس استفاده می‌شده بر روی دیوارهای حیاط و پشت بام از گون برای جلوگیری از باران شستگی استفاده می‌شد و در داخل نیز از طریق گچ دیوارهای درون را سفید می‌نمودند و گچ بری‌های زیبا و قدیمی در معدود خانه‌های باقی مانده مشاهده می‌شود در کنار خانه یک انباری و آتشخانه وجود داشته که هیزم‌ها را در آن قرار می‌دادند و به آن گیسگاه می‌گفتند.

مردم[ویرایش]

مردم و جوانان چاشم به تحصیل علم و دانش اهمیت بسیاری قائل می‌شوند و گواه آن آمار بالای جمعیت مهندسین و پزشکان و اساتید دانشگاهی در این روستا می‌باشد در گذشته‌های دور نیز می‌توان به سردارانی نام برد که سلطه بیگانگان را به جبر زور تحمل ننموده و بارها لشکریان عرب و ترک و مغول را در هم شکسته و از سرزمین خود بیرون راندند و بر آداب و رسوم دیرینه خود پایبند ماندند که از جمله آن می‌توان به مازیار طبرستانی و اسپهبد شروین و … اشاره نمود که نام کلاتهٔ مازیاری بازمانده از دوران گذشته این آبادی دارد.

سرشناسان[ویرایش]

نگارخانه[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. کمیته تخصصی نام نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی ایران:
  2. اداره کل هواشناسی استان سمنان
  3. سفرنامهٔ خراسان ناصرالدین شاه قاجار
  4. (نک: طبری، ۹/۹۰؛ ابن اثیر، ۸/۱۶۶؛ ابن خلدون، ۳(۴)/۷۸۱، ۴(۴)/ ۷۳۱).
  5. افسانه‌های مردم مازندران
  6. جوینی ج۳ص۳۸۵
  7. تاریخ مبارک غازانی، متن، ص: 32
  8. تاریخ سربداران عبدالرفیع حقیقت
  9. (جوینی ج۳ص۳۸۵)
  10. (همان قسم ۱ ص ۱۸۱ بلاذری ص ۳۳۰)
  11. (ابن اسفندیار قسم ۱ ص ۱۸۳)
  12. (همان ص ۱۸۵)
  13. (همان قسم ۱ ص ۱۸۶)
  14. روضه الصفویه صفحه320
  15. (قزوینی، 1373: 306)
  16. تاریخ تبرستان نوشته ابن اسفندیار جلد 2 صفحه 68

منابع[ویرایش]

  • جعفری، عباس. گیتاشناسی، جلد سوم، دائرةالمعارف جغرافیایی ایران. چاپ دوم. تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۸۴. شابک ‎۷-۰۹۵-۳۴۲-۹۶۴. 

جستارهای وابسته[ویرایش]