نبرد دندانقان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مختصات: ۳۷°۲۳′۳۱″شمالی ۶۱°۲۰′۴۳″شرقی / ۳۷٫۳۹۱۹۳۳°شمالی ۶۱٫۳۴۵۳۵۳°شرقی / 37.391933; 61.345353

نبرد دندانقان
بخشی از درگیری‌های سلجوقیان و غزنویان
Gaznaly-seljuk Dandanaqan.jpg
صحنه‌ای از نبرد دندانقان
تاریخ۲۳ مه ۱۰۴۰
مکاندندانقان، نزدیک به مرو
نتیجه پیروزی سلجوقیان[۱]
طرفین درگیر
غزنویان سلجوقیان
فرماندهان و رهبران
سلطان مسعود غزنوی چغری‌بیگ
طغرل‌بیگ
قوا
۵۰ هزار نفر
۶۰[۲] یا ۱۲[۳] پیل جنگی
۲۰ هزار نفر
تلفات
نامعلوم اما احتمالاً بسیار سنگین نامعلوم

نبرد دَندانَقان نبردی بود که در سال ۱۰۴۰ میلادی میان سلجوقیان و پادشاهی غزنوی روی داد و به پیروزی سلجوقیان انجامید. در نتیجه این نبرد، چیرگی غزنویان بر خراسان پایان یافت.[۴]

نبرد دندانقان میان سلطان مسعود غزنوی با طغرل سلجوقی روی داد و مسعود شکست خورد (۸ رمضان ۴۳۱ هَ. ق).[۵] در نتیجه آن حکومت سلجوقیان بر ایران آغاز شده و دست‌اندازی آنها به سایر ایالات ایران تسهیل شد. در پی این نبرد حکومت غزنوی توانایی توسعه طلبی را از دست داده و منحصر در غزنه و نواحی اطراف آن شد. بیهقی که خود این رویداد را به چشم دیده شرح آن را در تاریخ مسعودی آورده‌است.

دندانقان[ویرایش]

دَندانقان شهری بود در نواحی مرو. در لغتنامه دهخدا به نقل از منابع کهن آمده‌است که: دندانقان، شهرکیست [به خراسان] اندر حصاری، مقدار پانصد گام درازی اوست اندر میان بیابان و بیرون از وی منزلگاه کاروان است. (حدود العالم). شهرکیست در نواحی مرو شاهجان میان سرخس و مرو و فعلاً خراب است و جز یک رباط و یک مناره از آن باقی نمانده‌است. (از معجم البلدان). شهری به ناحیهٔ مرو شاهجان بوده‌است به فاصلهٔ ده فرسنگی جنوب غربی آن بر جادهٔ بین مرو و سرخس کوچک ولی مستحکم.

طوایف غز آن را در ۵۵۳ هَ.ق. تاراج کردند، یاقوت (قرن ۷ هَ. ق). ویرانه‌های آن را دیده‌است.[۶] بیهقی می‌نویسد: «چون به دندانقان هزیمت افتاد و ما را این حال پیش‌آمد خبر یافتم که حال این محمدآباد چنان شد که جفت واری زمین به یک من گندم می‌فروختند و کس نمی‌خرید.»[۷]

امپراتوری سلجوقی در سال ۱۰۹۲، محل نبرد دندانقان در این نقشه با تاریخ ۱۰۴۰ نشان داده شده‌است.

این شهر به علت نبرد سال ۵۳۳ میان سنجر و غزان تخریب شد و عده زیادی از اهالی آن به قتل رسیدند و گروهی نیز ناچار به مهاجرت شدند. طوفان شن و پیشروی ماسه‌ها را نیز در متروک شدن این شهر مؤثر دانسته‌اند. امروزه بخشی از خرابه‌های دندانقان با نام داش‌رباط به صورت پهنه‌ای پوشیده از آجر و نیز چند چاه خشک در حاشیه جاده سرخس-تجن-مرو مشهود است.[۸]

منابع[ویرایش]

  1. Grousset, Rene, The Empire of the Steppes: A History of Central Asia , (Rutgers University, 2002), 147.
  2. Christian, David, A history of Russia, Central Asia, and Mongolia , (Wiley-Blackwell, 1998), 373.
  3. C.E. Bosworth, The Ghaznavids:', (Edinburgh University Press, 1963), 115.
  4. Grousset, Rene, The Empire of the Steppes: A History of Central Asia , (Rutgers University, 2002), 147.
  5. لغتنامه دهخدا: دندانقان.
  6. از دائرةالمعارف فارسی
  7. تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۶۲۲.
  8. "دندانقان". 2016. Rch.Ac.Ir. Accessed December 11 2017. [۱].