بی‌ژوبین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از سماک اعزل)
پرش به ناوبری پرش به جستجو


بی‌ژوبین A/B
اطلاعات رصدی
مبدا J2000      اعتدال J2000
صورت فلکی دوشیزه
بعد 13h 25m 11.6s
میل −۱۱° ۰۹' ۴۱"
قدر ظاهری (V)+۱٫۰۴
مشخصات
ردهB1III-IV/B2V
راهنمای رنگ U-B−۰٫۹۳
راهنمای رنگ B-V−0.13 [نیازمند منبع]
اخترسنجی
سرعت شعاعی (Rv)+۱٫۰ km/s
حرکت مخصوص (μ) RA: −۴۲٫۵۰ mas/yr
Dec.: −۳۱٫۷۳ mas/yr
اختلاف منظر (π)۱۲٫۴۴ ± ۰٫۸۶ mas
قدر مطلق (MV)−۳٫۵۵
جزئیات
جرم۱۱/۷ M
شعاع۷٫۸/۴٫۰ R
درخشندگی۱۳٬۴۰۰/۱٬۷۰۰ L
دما۲۲٬۴۰۰/۱۸٬۵۰۰ K
نام‌گذاری‌های دیگر
Spica, Azimech, 角宿一, Spica Virginis, Alaraph, Dana, α Virginis, 67 Virginis, HR 5056, BD -10°۳۶۷۲, HD 116658, GCTP 18144, FK5 498, CCDM 13252-1109, SAO 157923, HIP 65474.
چگونگی مکانیابی ستاره بی‌ژوبین.

بی‌ژوبین یا سماک اعزل (در پارسی میانه: اسپور[۱]، به انگلیسی: Spica) درخشان‌ترین ستاره (یا سامانهٔ ستاره‌ای) در صورت فلکی دوشیزه است. به این ستاره در نامگذاری بایر آلفای دوشیزه (α Virginis یا به اختصار Alpha Vir ،α Vir) می‌گویند. بی‌ژوبین شانزدهمین ستارهٔ پرنور آسمان شب است و به راحتی دیده می‌شود. به دلیل این که در فصل بهار از ابتدای شب تا صبحگاه، به راحتی دیده می‌شود و در کنار ژوبین‌دار جزو پرنورترین ستاره‌های این فصل است، به آن‌ها فرمانروای آسمان بهاری هم می‌گویند.[۲] تحلیل اطلاعات اختلاف‌منظر این ستاره نشان می‌دهد فاصلهٔ آن تا خورشید ۱۰ ± ۲۵۰ سال نوری است.[۳] بی‌ژوبین یک ستاره دوتایی طیفی و متغیر چرخشی بیضی‌گون است، سامانه‌ای که دو ستارهٔ اصلی آن، چنان به هم نزدیک هستند که شکل‌شان به جای کروی بودن، بیش‌تر شبیه به تخم‌مرغ است و فقط از روی طیف‌شان جدا از هم تشخیص داده می‌شوند. ستارهٔ اصلی یک غول آبی و ستاره‌ای متغیر از نوع بتا قیفاووسی است.

بی‌ژوبین یکی از ستاره‌های صورتواره مثلث بهاری است.

اسطوره‌شناسی[ویرایش]

تاریخچه رصدی[ویرایش]

بی‌ژوبین به عنوان یکی از ستاره‌های پرنور آسمان، از دیرباز دیده و مطالعه شده است. همچنین به عنوان نزدیک‌ترین سامانه ستاره دوتایی سنگین به خورشید، موضوع تحقیقات زیادی بوده است.[۴]

تصور می‌شود ابرخس، ستاره‌شناس و ریاضی‌دان یونان باستان با کمک داده‌های رصدی این ستاره، موفق به کشف تقدیم اعتدالین شده باشد.[۵] یک معبد متعلق به منات (یک حاثور قدیمی) در شهر باستانی تبس در جهتی ساخته شده بود که به سمت بی‌ژوبین نشانه می‌رفت.[۶] این مبعد در حدود ۳۲۰۰ سال پیش از میلاد ساخته شده بود و در طول این مدت حرکت تقدیمی به آهستگی اما به میزان قابل توجهی موقعیت بی‌ژوبین نسبت به معبد را تغییر داده است. نیکلاس کپرنیک نیز با استفاده از سه‌شاخی که خودش ساخته بود، برای مطالعه در مورد حرکت تقدیمی، رصدهای زیادی بر روی بی‌ژوبین انجام داد.[۷][۸]

پدیداری[ویرایش]

بی‌ژوبین در فاصله ۲.۰۵ درجه‌ای دایرةالبروج یا هورپِه قرار دارد و هر از گاهی با ماه و سیاره‌ها فروپوشانیده می‌شود. آخرین فروپوشانش سیاره‌ای هنگامی بود که در ۱۹ آبان ۱۱۶۲ خورشیدی سیاره زهره از مقابل ستاره (از دید زمین) عبور کرد. فروپوشانش بعدی در ۱۲ شهریور ۱۵۷۶ خورشیدی، هنگامی که زهره دوباره از مقابل ستاره عبور کند، اتفاق خواهد افتاد.[۹] خورشید هر سال و در حدود ۲۵ مهر، با فاصله کمی بیش‌تر از ۲ درجه از شمال این ستاره عبور می‌کند و کنار روزی ستاره حدود دو دهفته بعد دیده می‌شود. سیاره زهره هم هر ۸ سال یکبار هنگام کنار روزی ستاره از اطراف آن عبور می‌کند، مثل ۱۳ آبان ۱۳۹۶ که از حدود ۴ درجه‌ای شرق ستاره عبور کرد.

یک راه برای پیدا کردن بی‌ژوبین، دنبال کردن دسته هفت اورنگ تا رسیدن به ژوبین‌دار و ادامه دادن این قوس به همان اندازه تا بی‌ژوبین است.

سرشتاری[ویرایش]

بی‌ژوبین یک ستاره دوتایی نزدیک به هم است که همدم‌های آن هر چهار روز یکبار به دور یکدیگر می‌چرخند. آن‌ها آن‌قدر به هم نزدیک می‌مانند که با تلسکوپ به شکل دو ستاره تفکیک نشوند. جابه‌جایی آن‌ها در مدارشان باعث تغییر در خطوط جذبی طیف آن‌ها به دلیل اثر دوپلر می‌شود و آن‌ها را یک دوتایی طیفی دو خطه می‌کند.[۱۰]

ستاره اصلی در رده‌بندی ستارگان جزو B1 III–IV قرار می‌گیرد. رده‌بندی درخشندگی این ستاره، با طیف ستاره‌ای که در نیمه راه یک زیرغول و یک ستاره غول است، همتاست و چنین ستاره‌ای دیگر جزو ستاره‌های رده B رشته اصلی به شمار نمی‌آید.[۱۱] این ستاره‌ای سنگین با ۱۰ برابر جرم خورشید و ۷ برابر شعاع خورشید است. درخشندگی کلی این ستاره حدود ۱۲۱۰۰ برابر درخشندگی خورشید و هشت برابر درخشندگی همدم خودش است. ستاره اصلی، یکی از نزدیک‌ترین ستاره‌ها به خورشید است که برای تبدیل شدن به یک انفجار ابرنواختری نوع II در پایان عمرش به اندازه کافی جرم دارد.[۱۲][۱۳]

ستاره اصلی به عنوان یک ستاره متغیر نوع بتا قیفاووسی دسته‌بندی شده است که در هر ۰٫۱۷۳۸ روز روشنایی‌اش تغییر می‌کند. طیف این ستاره هم نشانگر تغییرات در سرعت شعاعی با دوره‌ای مشابه است که مشخص می‌کند سطح ستاره به‌طور منظم به سمت بیرون می‌تپد و دوباره می‌رمبد. این ستاره با سرعتی معادل ۱۹۹ کیلومتر بر ثانیه بر استوا می‌چرخد.[۱۴]

همدم دوم یکی از معدود ستاره‌هایی است که اثر استروو - ساهاده بر طیف الکترومغناطیس‌اش ردیابی می‌شود. این اثر، تغییر غیرعادی در شدت خطوط طیفی در یک دوره مداری است. بدین صورت که وقتی ستاره از ناظر دور می‌شود، خطوط طیفی ضعیف‌تر می‌شوند و وقتی به سمت ناظر نزدیک می‌شود، شدیدتر دیده می‌شوند. [۴] شاید دلیل این اتفاق یک باد ستاره‌ای شدید از سوی همدم اصلی باشد که نور همدم دوم را پراکنده می‌کند.[۱۵] این ستاره از ستاره اصلی کوچک‌تر است: جرم آن ۷ برابر جرم خورشید و شعاعش ۳٫۶ برابر شعاع خورشید است.[۱۱]

بی‌ژوبین یا اسپور یک متغیر چرخشی بیضی‌گون است، سامانه دوتایی نزدیک و غیر گرفتی که متقابلا در بند اثرات متقابل گرانشی خود قرار دارند. این اثر باعث تغییر ناچیزی (۰٫۰۳ درجه) در قدر ظاهری این سامانه ستاره‌ای در یک دوره می‌شود که این دوره مطابق دوره مداری‌اش هم هست. این کاهش ناچیز قدر ظاهری به زحمت به چشم می‌آید.[۱۶] هر دو ستاره از تناوب مداری خودشان تندتر می‌گردند. این ناهماهنگی در زمان چرخش و مدار بیضوی کشیده‌شان ممکن است نشان‌دهنده جوان بودن این سامانه ستاره‌ای باشد. به احتمال، گذشت زمان باعث هماهنگی در چرخش و دایروی شدن مدارشان خواهد شد.[۱۷]

بی‌ژوبین یک متغیر قطبشگر است که به نظر می‌رسد ماده پیش‌ستاره‌ای، بین د وستاره کشیده می‌شود.[۱۸]

نامگذاری[ویرایش]

α Virginis (لاتینِ آلفای سنبله) اسم ستاره در روش نامگذاری بایر است.

اسم این ستاره در فارسی بی‌ژوبین نامیده می‌شود، هر چند اسم عربی آن سماک اعزل هم متداول است. در پارسی میانه به آن اسپور می‌گفتند.[۱]

در سال ۲۰۱۶ اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی کارگروهی برای اسم ستاره‌ها تشکیل داد که به اختصار WGSN نامیده می‌شود.[۱۹] وظیفه این کارگروه فهرست کردن و استاندارد کردن اسامی مناسب برای ستاره‌هاست. در نخستین اثر منتشر شده از این کارگروه در جولای ۲۰۱۶، Spica برای این ستاره انتخاب شد.[۲۰] حالا همین اسم در فهرست ستاره‌های IAU وارد شده‌است.[۲۱]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ بهار، مهرداد: پژوهشی در اساطیر ایران (پاره نخست و دویم)، تهران، نشر آگه، چاپ سوم ١٣٧٨، صص۵۸–۶۶.
  2. تبیان
  3. “Validation of the new Hipparcos reduction”. Astronomy and Astrophysics, no. 474 (نوامبر 2017): 653-664. Bibcode2007A&A...474..653V. doi:10.1051/0004-6361:20078357. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ Riddle, R. L.; Bagnuolo, W. G.; Gies, D. R.. “Spectroscopy of the temporal variations of α Vir”. American Astronomical Society, 199th AAS Meeting, id.06.13; Bulletin of the American Astronomical Society, Vol. 33, p.1312, 2001. Bibcode2001AAS...199.0613R. 
  5. 1948-، Evans, James,. The history and practice of ancient astronomy. New York: Oxford University Press، 1998. شابک ‎۰۱۹۵۰۹۵۳۹۱. 
  6. 1838-1908.، Allen, Richard Hinckley,. Star-names and their meanings. [Whitefish, Mont.]: Kessinger، [2003]. شابک ‎۰۷۶۶۱۴۰۲۸۸. 
  7. “Copernicus, Polish Astronomer, 1473-1543 (with Plates IV, V)”. Journal of the Royal Astronomical Society of Canada, Vol. 37, p.129. Bibcode1943JRASC..37..129R. 
  8. The reception of Copernicus' heliocentric theory; proceedings of a symposium organized by the Nicolas Copernicus Committee of the International Union of the History and Philosophy of Science, Toruń, Poland, 1973.. Dordrecht,: D. Reidel Pub. Co، [©1972]. شابک ‎۹۰۲۷۷۰۳۱۱۶. 
  9. “Earth-Sky Tonight”. http://www.berthoudrecorder.com/2010/03/25/earthsky-tonight-%E2%80%94-march-26-2010-moon-swings-close-to-regulus/. March 26, 2010. Archived from the original on July 7, 2011. 
  10. “Line-profile Variability from Tidal Flows in Alpha Virginis (Spica)”. The Astrophysical Journal, Volume 704, Issue 1, pp. 813-830 (2009)., 10/2009. Bibcode2009ApJ...704..813H. doi:10.1088/0004-637X/704/1/813. 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ “Magnetic field measurements and wind-line variability of OB-type stars”. Astronomy and Astrophysics, Volume 483, Issue 3, 2008, pp.857-867, 06/2008. Bibcode2008A&A...483..857S. doi:10.1051/0004-6361:20077740. 
  12. Jim Kaler. “Spica”. ttp://stars.astro.illinois.edu. Retrieved 2018-02-14. 
  13. “Observation of 23 Supernovae That Exploded <300 pc from Earth during the past 300 kyr”. The Astrophysical Journal, Volume 789, Issue 1, article id. 29, 11 pp. (2014), 07/2014. Bibcode2014ApJ...789...29F. doi:10.1088/0004-637X/789/1/29. 
  14. “Line-profile Variability from Tidal Flows in Alpha Virginis (Spica)”. The Astrophysical Journal, Volume 704, Issue 1, pp. 813-830 (2009), 10/2009. Bibcode2009ApJ...704..813H. doi:10.1088/0004-637X/704/1/813. 
  15. Gies, Douglas R.; Bagnuolo, William G., Jr.; Penny, Laura R.. “Photospheric Heating in Colliding-Wind Binaries [گرمایش شید سپهری در دوتایی‌های باد همکوبنده]”. Astrophysical Journal. 479: 408., 04/1997. Bibcode1997ApJ...479..408G. doi:10.1086/303848. 
  16. [S. L]. “The ellipsoidal variable stars”. Astrophysical Journal, Part 1 (ISSN 0004-637X), vol. 295, Aug. 1, 1985, p. 143-152. Research supported by the University of Calgary and NSERC., 08/1985. Bibcode1985ApJ...295..143M. doi:10.1086/163359. 
  17. “The ellipsoidal variables. III - Circularization and synchronization”. Astrophysics and Space Science (ISSN 0004-640X), vol. 125, no. 1, Aug. 1986, p. 69-75., 08/1986. Bibcode1986Ap&SS.125...69B. doi:10.1007/BF00643972. 
  18. «The linear polarization of Southern bright stars measured at the parts-per-million level». Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Volume 455, Issue 2, p.1607-1628، 01/2016. Bibcode2016MNRAS.455.1607C. doi:10.1093/mnras/stv2185. 
  19. «گروه کاری IAU در مورد اسم ستاره‌ها». 
  20. “بولتن کارگروه نام‌گذاری ستاره‌های IAU، شماره ۱”. جولای 2016. 
  21. “فهرست اسم ستاره‌های IAU”.