دوگنبدان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
دوگنبدان
دوگنبدان
کشور  ایران
استان کهگیلویه و بویراحمد
شهرستان گچساران
بخش مرکزی
نام(های) دیگر گچساران
نام(های) قدیمی گنبد ملگان، گنبد ملغان، گنبد ملجان
مردم
جمعیت ۹۱،۷۳۹ نفر سال ۱۳۹۰ [۱]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۷۲۶ متر[۲]
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۲۲٫۵ درجه سانتیگراد[۳]
میانگین بارش سالانه ۴۴۱ میلیمتر[۳]
روزهای یخبندان سالانه ۲ روز[۴]
اطلاعات شهری
شهردار دکتر زینل زاده
ره‌آورد نفت و گاز
پیش‌شماره تلفنی 0743

شهر دوگُنبَدان(گچساران) یکی از شهرهای شهرستان گچساران در استان کهگیلویه و بویراحمد است. این شهر مرکز شهرستان گچساران است. مردم دوگنبدان به زبان فارسی و گویش لری جنوبی و ترکی قشقایی صحبت می‌کنند.

شهر دوگنبدان در ناحیه گچساران در منتهی‌الیه مناطق نفت خیز ایران قرار گرفته است. منطقه نفتی گچساران از نواحی قدیمی و مشهور صنعت نفت ایران به شمار می آید.

پیشینه شهر دوگنبدان[ویرایش]

درکتاب لغت نامه، علی اکبر دهخدا از دوگنبدان ذکر شده که دهی است از دهستان زیرکوه باشت بابوئی بخش گچساران از توابع شهرستان بهبهان واقع در ۲۳ هزار گزی شمال باختری گچساران و دارای ۲۵۰ تن سکنه است، آب آن از لوله کشی شرکت نفت و راه آن، اتومبیل رواست. این شهر که در متون تاریخی از آن به نام گنبد ملغان یا گنبد ملجان یادشده است از شهرهای آباد در مسیر راه شهر نوبندگان به ارجان بوده است و در کتاب جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی از گای لسترنج دوگنبدان را با نام گنبد ملغان یا ملجان یا ملگان، جزئی از ولایت فارس ذکر کرده که در ساحل یکی از شعب رودخانه شیرین در مسیر نوبندگان به ارجان قراردارد؛ و در مورد موقعیت جغرافیایی و آب و هوای آن می‌گوید که شهر گنبد ملغان از جمله مناطق گرمسیری بوده و نخلستان آن شهرت دارد که در مجاورت کوه و ولایت بازرنگ و همچنین صرام (چرام) که زمستان آن به بسیار سرد بوده و حتی در فصل تابستان سر کوه آنجا برف داشته واقع است. مقدسی درقرن چهارم از قریه ویرانی درآنجا گفتگو کرده است و در فارسنامه ابن بلخی[۵] که در قرن ششم می‌زیسته از آن به عنوان شهری گرمسیری که آب روان دارد یاد کرده است. او از قلعه‌ای در دوگنبدان که آذوقه سه چهار سال محافظین قلعه را در آن نگه می‌دارد و هوای آن خنک است و همچنین از باغات میوه، غله، آب انبارعالی، مسجد جامع و قلعه‌های دیگری در شهر صحبت کرده است. یاقوت بن حموی از ملجان به صورت منطقه‌ای در فارس بین ارجان و شیراز با عنوان دهکده و قلعه، یاد می‌کند. از آنجا که رستاق گنبد ملجان در مرز شاهپور و در برابر ارجان قرار داشته می‌توان نزدیکی مکانی و همبستگی قدیمی این دو رستاق را محتمل شمرد. علاوه ابن بلخی، عبداله مستوفی نیز از وجود قلعه‌ای درنزدیکی شهر خبر می‌دهد که البته هنوز اثری از این ویرانه‌ها بدست نیامده است. دوگنبدان در جهانگشای نادری از تألیفات عصر افشاریه نیز یاد شده و ذکر کرده است که بقایای یک کاروانسرای قدیمی که شاید از دوران صفویه و باراندازی جهت مسافران خلیج فارس وجود دارد که در عصر حاضر درشش کیلومتری ورود به شهر از طرف جاده شیراز خوزستان و در کنار محل ژاندارمری و قبرستان قدیمی تا سال ۱۳۴۲ دیده می‌شد.

وجه تسمیه نام شهر دوگنبدان[ویرایش]

وجه تسمیه این شهر به خاطر وجود دو گنبد فروریخته‌ایست در دشتهای شرق و غرب دوگنبدان، یکی گنبدی با ارتفاع حدوداً شش متردرغرب ناحیه لیشتر که آثارش هنوز پابرجاست است و دیگری در جلگه شرقی دوگنبدان و در ابتدای تنگ مالیون قرار داشته است. گنبد دوم اکنون وجود ندارد ولی آثار ویرانه‌های تپه‌ای وجود دارد که گمان می‌شود یک چهار طاقی بزرگ بوده باشد که زمانی گنبد شکوهمندی بر آن ساخته‌اند؛ بنابراین شهر به دلیل وجود این دو گنبد، دوگنبدان نامیده شده است. آقای نورمحمد مجیدی درکتاب تاریخ و جغرافیایی کهگیلویه و بویراحمد دربارهٔ آثار این دوگنبد گفته است که ظاهراً بقایای آثار دوگنبد تا سال ۱۳۵۰ در شمال غربی شهر و درمجاورت مخازن آبی که شرکت نفت جهت کارگران و شهروندان دوگنبدان احداث نموده وجود داشته است. گروه باستان‌شناسی که تحت نظر سِر اورل اشتاین انگلیسی که درسال ۱۳۱۴ شمسی در مسیر راه خود از شهر دوگنبدان بازدید کرده و شرح آن در کتاب راه‌های باستانی و پایتخت‌های قدیمی ایران توسط دکتر بهمن کریمی[۶] آورده شده است دیدنی‌های خود را ازشهر دوگنبدان یا کاروان سرا در سال ۱۳۱۴ آورده و گفته است که اطاقهایی به سبک دوران صفوی در کنار چشمه‌ای و در ویرانه هائی در ۵/۵ کیلومتری شمال غربی دوگنبدان دیده می‌شود که از آن به نام کاروانسرا یا دوگنبدان نام برده است همچنین ذکر نموده که در کاروان سرای دوگنبدان بیشتر اهالی به زراعت جو و گندم وحشم اشتغال داشته‌اند. همچنین گفته است که در نزدیکی بنای این ده کاروانسرای بسیار قدیمی که شاید از دوره صفویه باشد وجود دارد که این کاروانسرا از گچ و سنگ ساخته شده و هنوز قسمت مهمی ازآن برپاست. او در ادامه می‌نویسد بر سر این کاروانسرا کنونی پست امنیه دوگنبدان قرار دارد و اینکه چشمه و آبادی قدیمی نزدیک این کاروانسرا بوده است.

تاریخچه شکل گیری شهر جدید دوگنبدان(گچساران)[ویرایش]

دوگنبدان تا قبل از سال ۱۳۰۶ تقریباً خالی از سکنه بود ولی پس از آن بافعالیت‌های شرکت نفت در منطقه گچ کوراوعلی (گچساران قدیم) این منطقه اهمیت یافت و اولین چاه نفت در روستای بابامحمد از توابع دوگنبدان امروزی حفاری شد که اکنون به چاه شماره شش معروف است. بعد از این تاریخ با وجود این که توسط کارکنان ایرانی و انگلیسی شرکت نفت تعدادی چاه در اطراف دوگنبدان حفر گردیده لیکن درسالهای بعد به دلیل نا امنی‌هایی در منطقه این گروه به مسجد سلیمان رفته و در آنجا به کار حفاری نفت ادامه دادند ولی مجدداً ازسال ۱۳۱۵ شرکت نفت ایران و انگلیس فعالیتهای اکتشاف و حفاری و استخراج از چاه‌های این منطقه را شروع کردند.[۷] دربعضی ازمنابع تاریخی از این شهر به عنوان محل یک کاروانسرای دوره صفوی نام برده شده و روستائی به نام زریون در شمال این کاروانسرا قرار داشته که امروزه از هیچ‌کدام اثری باقی نمانده است. روستای زریون تاسال ۱۳۱۹ وجود داشته که با شروع و بهره‌برداری مجدد از منابع نفتی در منطقه جزئی از باند فرودگاه قدیمی شرکت نفت می‌گردد. برطبق گفته هاینس گاوبه[۸] که اصولاً دوگنبدان تا قبل از انتقال قسمتی از سازمان شرکت نفت به آنجا اهمیتی نداشته و فقط مسافران از آثار کاروانسرایی آن سخن گفته‌اند به نظر می‌رسد که تنها این کاروانسرا و سه روستای کوچک به نامهای زریون، پربالی، رادک سابقه سکونت در دوگنبدان بوده است. با شروع فعالیتهای نفتی در گچساران قدیم درسال ۱۳۱۶ و تغییر مکان واحدهای کارگری و کارمندی شرکت نفت، ازگچساران قدیم به شهر دوگنبدان، درفاصله سالهای (۳۰–۱۳۲۸) این شهر رونق تازه‌ای به خود گرفت یعنی روستای زریون در مسیر باند فرودگاه شرکت نفت واقع شد و اهالی آن به روستای پروبالی منتقل شده‌اند. گچساران قدیم بر اثر ناهمواری زمین، محدودیت فضای شهری، تراکم تأسیسات نفتی و زلزله‌های متناوب و مکرری که به علت انفجار اکتشاف معادن نفت ایجاد می‌گردید درسال ۱۳۳۰ برابر با تصمیمات دولت و شرکت نفت ایران و انگلیس تخلیه و تخریب گردید و قرار شد به شهر دوگنبدان فعلی که محل مناسبی برای استقرار کارگران و کارمندان و احداث شهری نوساز بود منتقل گردد. برنامه ساخت شهر دوگنبدان به علت داشتن منابع نفت فراوان دراطراف و حوالی آن بوده است و بعد از این که شرکت نفت محل آنرا برای استقرار کارکنانش مناسب یافت تدریجاً به محل فعلی منتقل شدند و اولین کلنگ بنای شهر فعلی دوگنبدان توسط شرکت نفت درسال ۱۳۳۴ به زمین زده شد که به تدریج با سکونت اهالی و اشتغال در تأسیسات شرکت نفت این شهر گسترش یافته و از سال ۱۳۳۵ با احداث خانه‌های مسکونی کارکنان شرکت نفت و احداث تعدادی مغازه مربوط به کسبه بهبهانی، گروهان ژاندارمری و خیابان کشی به شیوه امروزی تدریجاً شهر گسترش یافت و به شهر دوگنبدان معروف شد.[۹]

نصب دستگاه‌های تفکیک توسط کارکنان کمپانی انگلیسی به سال ۱۳۳۶ در دشت بلوط گچساران
ایجاد خط لوله جهت انتقال نفت از گچساران به خارک در سال ۱۳۳۶

مراکز خرید[ویرایش]

مراکز تجاری قدمت زیادی ندارند ولی با گسترش شهر رشد قابل توجهی داشته‌اند. مهمترین مراکز تجاری و خرید دوگنبدان به شرح زیر هستند:

  • مرکز شهر: این قسمت از شهر پر ترددترین قسمت است و به بیانی دیگر قلب شهر محسوب می‌شود. این محل در بخش میانی بلوار ولی عصر قرار دارد و از طرفین به خیابان‌های بلادیان شرقی و غربی، بشارت، حلال احمر و کوچه برلن متصل است. مراکز خرید و پاساژهای متعدد عامل اصلی جذب شهروندان است.
  • پاساژها: مهمترین پاساژهای دوگنبدان مجتمع تجاری بزرگ شهر (شهر عینک)، پارسیان، مروارید، نور، سعدی، زمرد، حافظ، هلال احمر، ابوالفضل، طالقانی ، شهرداری و هایپرمارکت شهرک کارکنان دولت هستند که عمدتاً عینک فروشی بوتیک و فروشگاه لوازم آرایش هستند. گسترش بیش از پیش پاساژها رونق اقتصادی شگرفی به گچساران داده است.
  • محلهٔ چینی‌ها: محلهٔ چینی‌ها که به علت ساختار معماریش به این نام خوانده می‌شود، در حال حاضر قلب تپنده شهر دوگنبدان است. موقعیت مناسب مکانی، گسترش پاساژها و فروشگاه‌های متعدد از عوامل اقبال مردم به این محله بوده است. ساختمان‌های بلند، بوتیک‌ها، لوازم کامپیوتری، لوازم آرایشی و گالری‌های هنری رونق بخش این محل است که شب‌ها به پاتوق جوانان گچساران تبدیل شده است. این محله در بلوار ولی عصر و بین پاساژ حافظ و سعدی قرار دارد.

اقتصاد[ویرایش]

بهره‌برداری نفت، گاز و تولید گاز مایع و دیگر میعانات گازی در بخشهای مختلف شهرستان، وجود شهرک کشاورزی امامزاده جعفر و باغ‌های مرکبات واقع در دروازه شرقی شهر (از سمت شیراز) و نیز وجود شهرک صنعتی در ضلع غربی آن (از سمت اهواز) از جمله منابع درآمد اقتصادی شهر محسوب می‌شود. همچنین مجنمع پتروشمی این شهر در حال راه اندازی می‌باشد. این شهر علاوه بر گاز و میعانات گازی با تولید بیش از بیست درصد نفت کشور از این لحاظ به عنوان یکی از مراکز مهم اقتصادی کشور محسوب می‌شود. با تصویب مجلس شورای اسلامی شهر گچساران قرار است به زودی به عنوان یکی از مناطق وِیژه اقتصادی معرفی شود.[۱۰]

هنر و سینما[ویرایش]

آغاز به کار اولین سینمای دوگنبدان(گچساران) به دهه ۳۰ هجری خورشیدی بر می‌گردد. اولین فیلم سینمایی در سال ۱۳۳۵ در دوگنبدان با نام شب نشینی در جهنم به کارگردانی ساموئل خاچیکیان و موشق سروری به روی پرده رفت.[۱۱] سینما گچساران تا سال ۱۳۸۴ پابرجا بود. این سینما که سالهاست به دلیل مسائل مالی تعطیل بوده قرار است به زودی بازگشایی شود.[۱۲] تنها سینمای کنونی دوگنبدان مربوط به سینمای شرکت نفت و گاز گچساران است. این سینما عمومی نبوده و تنها برای کارکنان شرکت اکران دارد. از هنرمندان سرشناس گچساران می‌توان به جمشید جهانزاده بازیگر فیلم جنگ نفت کش‌ها، افسانه دو خواهر، رقص شیطان، و نیز پریوش نظریه بازیگر فیلم‌های بوی کافور عطر یاس، پدر، مدینه و بادیگارد نام برد.

ورزش[ویرایش]

گچساران در ورزش به عنوان مادر هاکی ایران شناخته می‌شود چرا که اولین بار این ورزش توسط کارکنان انگلیسی ساکن گچساران به ایران آورده و به شکل حرفه‌ای بازی شد. هاکی روی چمن، هندبال، شنا، تنیس روی میز، واترپلو و والیبال نشسته ورزشهایی هستند که این شهرستان در لیگهای کشور از آنها به دفعات مقام کسب کرده است؛ ولی با این حال ورزش اول این شهرستان فوتبال و فوتسال است. باشگاه نفت و گاز گچساران مهمترین باشگاه شهرستان بوده که در سطح کشور به واسطه قهرمانی‌هایی که در رشته‌های مختلف کسب نموده شناخته شده است. از بازیکنان گچسارانی مطرح تیم ملی جوانان و بزرگ‌سال فوتبال که برخی از آنها زمانی در این باشگاه توپ می‌زدند می‌توان به میلاد غریبی، رضا قیالی، محمد رشید مظاهری، ایمان موسوی و سهیل صالحی نام برد.[۱۳]

حمل و نقل[ویرایش]

فرودگاه دوگنبدان(گچساران) دارای دو پرواز هفتگی در مسیرهای خارک-گچساران و بلعکس، و نیز تهران-گچساران و بلعکس می‌باشد. این پروازها توسط شرکت هواپیمایی ماهان و نفت انجام می‌شوند. این شهر دارای یک پایانه مسافربری بوده که استفاده از خطوط اتوبوس رانی بی کیفیت این شهر را توصیه نمی‌کنیم و فاقد خطوط ریلی می‌باشد.[۱۴][۱۵]

جاذبه های دیدنی و روستاهای اطراف شهر[ویرایش]

  • لار روستای در ۴۰ کیلومتری جنوب غرب شهرستان باشت در استان کهگیلویه و بویراحمد است. دارای درخت سرو ۲۷۷۰ ساله که تنه این درخت خوش‌بو (معطر) می‌باشد.[۱۶] و[۱۷]
  • گناوه روستایی در ۲۰ کیلومتری شمال شهر گچساران در استان کهگیلویه و بویراحمد است.
  • سد چمشیر در ۲۰ کیلومتری جنوب شرقی شهر دوگنبدان(گچساران)
  • مارین روستایی در ۳۶ کیلومتری شمال شهر گچساران در استان کهگیلویه و بویراحمد است.

روستای مارین با داشتن آب وهوای مساعد و مناظر دیدنی مکان مناسبی برای گردشگران و مسافران در تابستان و فصل گرما است. شرایط آب و هوایی، نوع معماری و بافت تاریخی و زیبای این روستا باعث شده تا مردم و گردشگران از آن بعنوان ماسوله دوم در جنوب یاد کنند. جوشش چشمه‌های مارین از دل زمین که خواص معدنی نیز دارند همچنین وجود باغستانهای زیبا و انبوه گردشگاهی بکر در کنار روستای مارین بوجود آورده است. درختان چنار با حدود ۱۰۰متر ارتفاع و قطرحدود پنج متر در کناردرختان انگور، انجیر، انار، هلو، زردآلو و خانه‌های زیبای پله کانی و قدیمی در شیبهای تند مناظر زیبایی را فراروی گردشگران و ایرانگردان خلق کرده است. وجود بقعه متبرکه امامزاده بی‌بی حمیده‌خاتون از نوادگان امام موسی کاظم در کنار این روستا بر جذابیت این منطقه افزوده و میهمانان در بدو ورود به روستای مارین به زیارت آستان مقدس این بقعه متبرکه می‌روند. وب‌سایت روستای مارین

  • نیمدور روستایی است زیبا از توابع دهستان بویراحمد گرمسیر شهرستان گچساران، که دارای آب و هوای معتدل می‌باشد. وجود انارستان، تاکستان، چشمه سارها و آبشارهای زیبا، این روستا را تبدیل به مکانی زیبا برای گردشگران به خصوص در فصل بهار نموده است. اخیراً کشف معدنی از گوگرد باعث شده تا این روستا از لحاظ اقتصادی نیز حائز اهمیت شود.
چشم‌اندازی زیبا در روستای نیمدور

خنگ بنار، اسپر، محوطه پشه کان یک و دو در سه کیلومتری شرق دوگنبدان، دژکل دوغ فروش که به قلعه‌های اسماعیلیه شباهت دارد و محوطه کل دوغ فروش به وسعت پنج تا ۶هکتار، غارچال امیرخانی در منطقه گنجگون علیا، غارچال کلات درروستای دلی اولاد علی مؤمن، روستاهای شاه بهرام و گناوه و شامبرکان یا شامبراکان از روستاهای مهم و تاریخی این شهرستان هستند.

از دیگر اماکن دیدنی مناطق گردشگری باغ فردوس، منطقه گردشگری شلالدون، دشتک دیل، قلات گناوه، آبشار کیوان، سد کوثر، آبشار رودبال، آبشار هرجون و بناهای تاریخی گنبد لیشتر، کوشک گودنگون، پل خیری ومحمدخان و چهارطاقی خیرآباد از دیگر جاذبه‌های دیدنی گچساران است.[۱۸]

طبیعت برابر در شهرستان گچساران در اوایل بهار
منطقه گردشگری شلالدون در شهرستان گچساران در اوایل بهار

مکان‌های مذهبی اطراف شهر[ویرایش]

ضریح بی بی حکیمه خاتون در گچساران

وجود آرامگاه بی بی حکیمه خاتون دختر امام موسی کاظم، خواهر امام هشتم سبب شده تا سالانه گردشگران زیادی را از مناطق مختلف کشور و حتی کشورهای همسایه به خود جذب کند. سالانه بالغ بر یک میلیون نفر از سراسر کشور و کشورهای حوزه خلیج فارس به زیارت بارگاه بی بی حکیمه (س) خواهر تنی شاهچراغ (ع) در شهرستان گچساران مشرف می‌شوند.[۱۹] از نکات قابل توجه، شکل خاص گنبد این بارگاه مقدس است که به واسطه قرار گیری در دل کوه در بین اماکن مقدس کشور منحصر به فرد می‌باشد. همچین بقاع متبرکه دیگری در شهرستان وجود دارد که از جمله آن می‌توان به امام زاده جعفر اشاره کرد علاوه بر آن مساجد و حسینه‌های متعددی در شهر دوگنبدان وجود دارد که در مراسم مذهبی مورد استقبال مردم قرار می‌گیرد.

تصویر سراسرنما از شهر دوگنبدان(گچساران)

.

گالری[ویرایش]

.
.
.
.

.

.

منابع[ویرایش]

  1. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  2. http://www.kb-weather.ir/Dowgonbedan.aspx
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ http://www.kb-weather.ir/nemoodar.aspx
  4. http://www.irimo.ir/far/wd/2703-دسترسی-داده-های-اقلیمی-تاریخچه.html%23report_builder_form
  5. فارسنامهٔ ابن بلخی، (تصحیح، توضیح و تحشیهٔ دکتر منصور رستگار فسایی) چاپ اول، (520 صفحه) بنیاد فارس شناسی، 1374
  6. Handbook to the Collections of Sir Aurel Stein in the UK. British Museum. pp. 20-22 (Department of Middle East). ISBN 978-0-86159-977-6. ISSN 1747-3640
  7. http://gsogpc.nisoc.ir/homepage.aspx?site=gsogpc.nisoc&tabid=3735&lang=fa-IR
  8. http://saed.isu.ac.ir/site/catalogue/50679
  9. http://boyernews.com/74671/
  10. http://gogu.ir/
  11. http://www.farsnews.com/printable.php?nn=13940723000580
  12. http://www7.irna.ir/fa/News/81757551/
  13. http://www.gogfc.ir/
  14. http://chaharfasl.ir/news/128439/مهمترین-مشکل-فرودگاه-گچساران-حل-می-شود
  15. http://kebnanews.ir/73301/گزارش-تصویری؛-هواپیمای-ماهان-به-فرودگ/
  16. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13920105000478
  17. http://khamei.ir/pages/52313
  18. http://aftabejonoob.ir/news/67983/اقامت-بیش-از-275-هزار-مسافر-نوروزی-در-گچساران
  19. http://aftabejonoob.ir/gozaresh/60954/بی-بی-حکیمهس-مرواریدی-در-جنوب-کشورتصاویر

پیوند به بیرون[ویرایش]