تیرانوسوروس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
تیرانوسور
محدودهٔ زمانی: کرتاسه پسین
Palais de la Decouverte Tyrannosaurus rex p1050042.jpg
جمجمه تیرانوسور در پاله دلا دکوور[۱] پاریس
آرایه‌شناسی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: خزندگان
بالاراسته: دایناسورها
راسته: خزنده‌وَرَکیان[۲]
زیرراسته: ددپایان[۳]
بالاخانواده: بیدادگرخزنده ریختان[۴]
تیره: بیدادگرخزندگان[۵]
زیرخانواده: تیرانوسوریان[۶]
سرده: تیرانوسور
آزبورن، ۱۹۰۵
گونه‌ها
  • تی. رکس

تیرانوسور (به انگلیسی: Tyrannosaurus) برگرفته از واژه‌ای لاتین به معنای «مارمولک ستمگر»،[۷] دایناسور گوشتخواری از دورهٔ کرتاسه[۸] می‌باشد. تیرانوسور با نام تی‌رِکس نیز شناخته می‌شود.

بیدادگرخزنده ریختان یک دسته از دایناسورهای ددپا است گونهٔ مشهور تیرانوسور رکس (رکس در لاتین به معنی پادشاه می‌باشد) به صورت عامیانه به تی رکس[۹] مختصر می‌شود، این نام در فرهنگ عمومی دنیا ماندنی شده‌است. آن‌ها در آمریکا شمالی امروزی زندگی می‌کردند با یک گسترهٔ خیلی وسیع‌تر نسبت به بقیهٔ بیدادگرخزندگان.

سنگواره‌هایی از تی رکس در انواع شکل‌های تاریخی سنگ مربوط به دو میلیون سال آخر دورهٔ کرتاسه پیدا شده‌اند. (تقریباً ۶۸ تا ۶۶ میلیون سال قبل) آن‌ها در میان آخرین دایناسورهایی بودند که پیش از رویداد رویداد انقراض کرتاسه-پالئوژن[۱۰] می‌زیستند.

همانند تیرانوسورسانان دیگر، تیرانوسور یک گوشتخوار دو پا با یک جمجمه بزرگ که با دم بزرگش تعادلش را ایجاد می‌کرده‌است. نسبت به پاهای عقب بزرگ و نیرومند، اندام‌های جلوی تیرانوسور کوچک بودند. تی رکس بزرگترین گونه تهی دم خزندگان و یکی از بزرگترین درندگان زمین شناخته شده‌است که حدود ۱۲٫۳ متر طول، ۴ متر ارتفاع و حدود ۸٫۴ تن وزن داشته‌است. تیرانوسور دایناسورهای اردک‌منقار (هادروسور)[۱۱] و شاخ‌چهره[۱۲] را شکار می‌کرده‌است با این وجود برخی کارشناسان تیرانوسور را یک لاشخور می‌دانند اما تحقیقات جدید نشان داده‌است که تیرانوسور هیچگاه نمی‌توانسته با لاشخوری خود را سیر کند همچنین کشفیات اخیر نشان می‌دهد تیرانوسور احتمالاً مانند بیدادگرخزندگانی چون داسپلتوسور و آلبرتوسور به صورت گله ای شکار می‌کرده‌است.

تا کنون حدود ۳۰ قطعه فسیل از تی‌رکس پیدا شده‌است که اکثر آن‌ها کامل‌اند. یکی از نمونه‌های کامل آن در موزه ژوراسیک آستوریاس در اسپانیا نگهداری می‌شود. حدود صد سال از کشف تیرانوسوروس رکس می‌گذرد و از آن زمان از این حیوان به عنوان یکی از درنده‌ترین، بزرگترین و قویترین موجودات تاریخ یاد می‌شود.

Sue TRex Skull Full Frontal.JPG

ویژگی‌ها[ویرایش]

مقایسه جمجمه آلوسور (راست) با تیرانوسور (چپ)؛ برخلاف بیشتر دایناسورهای گوشت‌خوار که دارای آرواره‌های باریک و دندان‌های تیز و به‌اصطلاح شمشیری بودند، آروارهٔ تیرانوسور پهن و دندان‌هایش قطور و مخروطی بود که به کمک آن می‌توانست استخوان‌های شکارش را نیز شکسته و بخورد.

تیرانوسورس رکس را با نام «تی رکس» هم می‌شناسند. این حیوان از قوی‌ترین دایناسورهای گوشتخوار بوده و سلطان دایناسورها لقب گرفته‌است. این حیوان یکی از نیرومندترین گازها را می‌گرفته و نقطهٔ ضعفش گردنش است. (مانند بقیهٔ تیرانوسورها). او دستان بسیار کوچکی دارد؛ و نسبت به بقیهٔ تیرانوسورها از سرعت چندانی برخوردار نبوده‌است. تی رکس قویترین قدرت آرواره در تاریخ موجودات خشکی زی را داشته و تنها قدرت آرواره اش از مگالودون بزرگترین و قدرتمندترین شکارچی تاریخ اقیانوس ضعیف تر بوده‌است.[۱۳] طول دندان‌های تیرکس معمولاً ۲۵ تا ۴۰ سانتی‌متر بوده و تعداد دندان‌های این دایناسور عظیم ۶۰ الی ۷۰ عدد بوده‌است. بسیاری از دانشمندان تیرانوسور را از قویترین حیوانات تاریخ این عالم می‌دانند.

توصیف[ویرایش]

مقایسه جثهٔ بزرگترین ددپایان تاریخ با یکدیگر؛ تیرانوسور با رنگ آبی مشخص شده‌است. مساحت هر خانه، یک مترمربع است. به‌ترتیب از چپ به راست اسپینوسور (جگری)، جیگانوتوسور (نارنجی)، کارکارودونتوسور (قهوه‌ای)، تیرانوسور (آبی)، ماپوسور (سبز)

تیرانوسور از بزرگترین گوشتخوارهای تمام ادوار تا کنون بوده‌است. بزرگترین اندازهٔ کاملش ۱۳٫۲ متر طول و ۵٬۴ متر ارتفاع تا کپل و در مورد وزنش هم در سال‌های مختلف تخمین‌های مختلفی زده شده‌است. از حداکثر ۹٫۸ تن تا حداقل ۶٬۹ تن و تحقیقات بعدی وزن را بین ۷ تا ۱۰٬۶ تن تخمین می‌زنند؛ ولی جدیدترین تحقیقات وزنش را بین ۱۶ تا ۲۰ تن تخمین زده‌اند با این وجود هنوز اندازه حقیقی وزن این حیوان به درستی مشخص نیست در هر حال تیرانوسور بزرگتر از معروفترین تروپود دوره ژوراسیک یعنی آلوسور بوده‌است؛ و مقدار کمی کوچکتر از گوشتخوارهای غولپیکر دوره کرتاسه مثل اسپینوسور کوچک‌تر بوده‌است گردن تی رکس مانند تروپودها بشکل طبیعی به صورت S شکل منحنی یافته بود. اما برای تحمل سر سنگین تی‌رکس دستان او کوتاه و ماهیچه‌ای بود. دستان کوتاه بودند و فقط دو انگشت داشتند. اما یک گزارش چاپ نشده تا سه انگشت را در یک اثر باقی‌مانده از پنجه جانور ذکر می‌کند. اما پاها در مقایسه با تروپودها نسبت به بدن در بلندترین اندازه بودند. دم تی رکس بلند و سنگین بود و گاهی شامل ۴۰ مهره می‌شد، و برای حفظ توازن بدن و سر سنگین استفاده می‌شده‌است. برای جبران بدن بسیار بزرگ جانور بسیاری از استخوان‌های سراسر اسکلت تیرانوسور توخالی بودند؛ که این باعث کاهش وزن حیوان می‌شده‌است. تی-رکس که از نظر اندازهٔ پیکر، به‌میزان ناچیزی کوچکتر از جیگانوتوسور بود، نسبت به جیگانوتوسور رفتاری بسیار پرخاشگرانه‌تر داشته و از آرواره‌های بسیار قوی‌تری بهرمند بوده‌است.

طول عمر[ویرایش]

پیدا شدن چند نمونهٔ جوان از تیرانوسور به دانشمندان این اجازه را داد که بتوانند سرعت رشد این موجودات را بفهمند. کوچکترین نمونه یافت شده وزنش ۲۹٫۹ کیلوگرم تخمین زده می‌شود، در حالی که در همان زمان تیرانوسورهای بزرگ وزنی بیش از ۸ تن داشته‌اند. بررسی‌های بافت‌شناسی نشان می‌دهد که یک تیرانوسور استخوان‌هایش فقط دو سال قبل از مرگش پیر و فرسوده شده بودند. این دایناسور ۲۸ سال عمر داشته‌است که حداکثر عمر تخمین زده شده برای تیرانوسور می‌باشد.

شجره نامه[ویرایش]

تیرانوسارید


گورگوسور



آلبرتوسور



تیرانوسارید

Dinosaur Park tyrannosaurid




داسپلتوسور




Two Medicine tyrannosaurid




تراتوفونئوس




بیستاهیورسور




لیتروناکس




تیرانوسور




تاربوسور



ژوکنگتیرانوس











نگارخانه[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. Palais de la Découverte
  2. Saurischia
  3. Theropoda
  4. Tyrannosauroidea
  5. Tyrannosauridae
  6. Tyrannosaurinae
  7. Tyrannosaurus Rex, National Geographic
  8. Cretaceous
  9. T. rex
  10. Cretaceous–Tertiary extinction event.
  11. hadrosaurs
  12. ceratopsians
  13. «The Tyrannosaurus Rex's Dangerous and Deadly Bite».

منابع[ویرایش]

  • "تیرانوسور". ویکی‌پدیای انگلیسی. Retrieved 2 November 2008.