ددپایان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
ددپایان
محدودهٔ زمانی: تریاس پسین تا هولوسن
۲۳۱٫۴ تا ۰ میلیون سال پیش
Deinonychus FMNH.jpg
اسکلت یک سهمگین‌پنجه در موزه تاریخ طبیعی فیلد
آرایه‌شناسی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: خزندگان
بالاراسته: دایناسورها
راسته: خزنده‌کفلان
زیرراسته: ددپایان
فروراسته‌ها

ددپایان یا تروپود (نام علمی: Theropoda) کلادی از دایناسورها هستند که بیش از ۲۳۰ میلیون سال پیش در آمریکای جنوبی از خزنده‌کفلان آغازین به وجود آمدند و سپس در سایر قاره‌ها گسترش یافتند. از ویژگی‌های شاخص این گروه از دایناسورها می‌توان به راه‌رفتن روی دوپا و داشتن استخوان‌های توخالی اشاره نمود. بیشتر انواع ددپایان گوشت‌خوار بودند با این وجود در طول فرگشت این گروه از دایناسورها چندین خانواده از آن‌ها رژیم غذایی خود را به گیاه‌خواری و همه‌چیزخواری تغییر دادند. دوره شکوفایی دایناسورهای ددپا از اواخر دوره تریاس (حدود ۲۲۰ میلیون سال پیش) آغاز می‌شود و در اواخر دوره کرتاسه (حدود ۶۶ میلیون سال پیش) همزمان با وقوع رویداد انقراض کرتاسه-پالئوژن پایان می‌پذیرد. بیشتر ددپایان با پایان همان دوره از بین رفتند. با این‌حال یک تبار از آن‌ها یعنی پرندگان توانستند پس از این دوره نیز به بقای خود ادامه دهند و امروزه شامل ۱۰٫۵۰۰ گونه مختلف می‌شوند.

کالبدشناسی[ویرایش]

موقعیت کیسه‌های هوایی در بدن یک ماجونگاسور و بدن یک اردک

تمام دایناسورهای تروپود دوپا بودند و تا کنون هیچ نمونه چهارپایی از آن‌ها شناسایی نشده‌است. همچنین پژوهش‌های سال‌های اخیر نشان می‌دهند که بیشتر آن‌ها مانند پرندگان امروزی دارای پوششی از پر بر روی بدن خود بودند. استخوان‌های این گروه از دایناسورها توخالی بود و کیسه‌های هوایی در گردن، شش، شکم و بازوها آن‌ها وجود داشت که وزن را کمتر می‌کرد و بازده تنفسی را بالا می‌برد و در نتیجه به ددپایان این امکان داده می‌شد تا طعمه خود را در مسافت‌های طولانی تعقیب کنند. بعدها پرندگان از این ویژگی برای بهبود پرواز خود استفاده کردند. تروپودهای اولیه مانند بیشتر چهاراندامان دیگر پنج انگشت در دست‌ها خود داشتند ولی انگشتان اول و پنجم دست‌ها آن‌ها کوچک و تحلیل‌رفته بود و در بسیاری از تروپودهای بعدی نیز تنها سه انگشت میانی در دست‌ها باقی‌مانند.

اندازه[ویرایش]

مقایسه جثهٔ بزرگ‌ترین ددپایان تاریخ با یکدیگر؛ مساحت هر خانه، یک مترمربع است. به‌ترتیب از چپ به راست اسپینوسور (جگری)، جیگانوتوسور (نارنجی)، کارکارودونتوسور (قهوه‌ای)، تیرانوسور (آبی)، ماپوسور (سبز)

بزرگ‌ترین تروپود زنده شترمرغ است که طول آن حداکثر به حدود ۳ متر می‌رسد و در مقایسه با تروپودهای غول‌پیکری که در دوران میانه‌زیستی زندگی می‌کردند بسیار کوچک‌تر است. از زمان توصیف تیرانوسور در سال ۱۹۰۵ میلادی تا دهه ۱۹۹۰ میلادی این دایناسور همواره به عنوان بزرگ‌ترین تروپود تاریخ شناخته می‌شد. اما کشفیاتی که در دهه ۱۹۹۰ میلادی در آمریکای جنوبی و آفریقای شمالی انجام شد ثابت کرد که تروپودهای بزرگ‌تری نیز وجود داشته‌اند و اکنون تیرانوسور پس از اسپینوسور، جیگانوتوسور و کارکارودونتوسور چهارمین تروپود غول‌پیکر تاریخ محسوب می‌شود.

درخت تبارزایی[ویرایش]

Theropoda (نوددپایان)
unnamed
شاخ‌خزنده‌سانان

تهی‌پیکرواران


شاخ‌خزنده‌سانان

شاخ‌خزندگان



Abelisauroidea




سخت‌دنبان

مگالوساروید


پرنده‌ددپایان
گوشت‌خزندگان

مونولوفوسور



دیگرخزنده‌واران



تهی‌دم‌خزندگان

آراسته‌آروارگان


تهی‌دم‌خزندگان

بیدادگرخزنده‌ریختان


دست‌قاپ‌ریختان

Ornithomimosauria


دست‌قاپان


خاگ‌دزدخزندگان



داس‌خزندگان



پیراپرندگان

دونده‌خزندگان



پرندگان











جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • "ددپایان". ویکی‌پدیا انگلیسی. Retrieved 1 November 2008.