استان کوتاهیه

استان کوتاهیه Kütahya ili
استان
کشور	ترکیه
ناحیه	اژه
مرکز	کوتاهیه
حکومت
• فرماندار	Kenan Çiftçi
مساحت
• کل	۱۱۸۸۹ کیلومتر مربع (۴۵۹۰ مایل مربع)
جمعیت  (۲۰۱۰)
• کل	۵۹۰۴۹۶
• تراکم	۵۰/کیلومتر مربع (۱۳۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی	یوتی‌سی ۲+ (EET)
• تابستانی (DST)	یوتی‌سی ۳+ (EEST)
کد منطقه	۰۲۷۴
کد ایزو ۳۱۶۶	TR-43
پلاک خودرو	۴۳

محل استان کوتاهیه در نقشه ترکیه

کوتاهیه، یکی از استان‌های ترکیه است که در ناحیه اژه قرار دارد. مرکز آن هم شهر کوتاهیه. جمعیت استان کوتاهیه ۵۷۶٬۶۸۸ نفر بود و ۷۸٫۳٪ از این جمعیت در شهرها زندگی می‌کردند (پایان سال ۲۰۲۰). جمعیت کنونی کوتاهیه ۵۷۱٬۰۷۸ نفر است. مساحت این استان ۱۱٬۶۳۴ کیلومتر مربع است. تراکم جمعیت در این استان ۵۰ نفر در هر کیلومتر مربع است. میانگین ارتفاع کوتاهیه از سطح دریا ۹۴۹ متر است.

بر اساس داده‌های سازمان آمار ترکیه (TÜİK) در سال ۲۰۲۱، این استان شامل ۱۳ شهرستان، ۲۸ شهرداری، ۲۲۲ محله در این شهرداری‌ها و ۵۴۶ روستا است. در این استان به عنوان موسسات آموزش عالی، دانشگاه دوملوپینار کوتاهیه و دانشگاه علوم پزشکی کوتاهیه قرار دارند. کد پلاک خودروی کوتاهیه ۴۳ است.

کوتاهیه شکل فارسی‌وار از نام اصلی یونانی این منطقه است. نام آن در یونانی باستان: Κοτυάειον با نویسه‌گردانی کوتیائون، کوتیاایون یا Κοτύαιον با نویسه‌گردانی کوتیایون، در لاتین: Cotyaeium، Cotyaeum و Cotyaium؛ همچنین: کوتینا، کتایا، کیوتاهیا)؛ به معنای «شهر (خدای) کوتیس» بود.، نامی که این مکان در زبان یونانی دارد به ریشه‌های بومی آناتولی و شاید به زبان فریگی برمی‌گردد.

بخش آناتولی بیزانس («خاور»، «شرق») در پی نبرد ملازگرد (۱۰۷۱) توسط سلجوقیان روم تصرف شد. ترک‌ها در سده سیزدهم کنترل کامل منطقه را به دست گرفتند، اما نام باستانی فریگیه تا زمان فتح آخرین بقایای امپراتوری روم توسط امپراتوری عثمانی در سال ۱۴۵۳ همچون گذشته مورد استفاده بود.

امارت گرمیان که یک امارت ترکمان-کرد بود در سده سیزدهم در این منطقه تأسیس شد. در دوران عثمانی، سنجاق کوتاهیه به ایالت آناتولی تعلق داشت؛ این وضعیت تا سال ۱۸۲۷ ادامه داشت تا اینکه در آن سال ایالت خداوندگار (بورسا) تشکیل شد.

تاریخچه

گرچه تاریخ دقیق تأسیس آن به طور قطعی مشخص نیست، اما پیشینه تاریخی آن به سده ۳۰ پیش از میلاد برمی‌گردد. قدیمی‌ترین مردمی که در اراضی این استان ساکن شدند، فریگی‌ها بودند. فریگی‌ها که در دهه ۱۲۰۰ پیش از میلاد به آناتولی آمدند، وارد قلمروی امپراتوری هتی‌ها شدند و به عنوان یک دولت سازمان یافتند. در سال ۶۷۶ پیش از میلاد، کیمری‌ها با شکست دادن میداس سوم، پادشاه فریگیه، بر کوتاهیه و پیرامون آن مسلط شدند.

فریگیه منطقه‌ای باستانی در بخش مرکزی آسیای کوچک است که در عهد جدید کتاب مقدس بیشتر در شرح سفرهای پولس رسول از آن یاد شده است. فریگی‌ها که در حدود دهه ۱۲۰۰ پیش از میلاد در این منطقه ساکن شدند، از بالکان آمده بودند و به یک زبان هندوآروپایی سخن می‌گفتند که ظاهراً شبیه به زبان یونانی بود. این زبان تا سده ششم پیش از میلاد استفاده می‌شد و با حروف یونانی نوشته می‌شد. این زبان هیچ شباهتی به دیگر زبان‌های آناتولی نشان نمی‌دهد، اما هرودوت بر این باور بود که مهاجران فریگی، ملت ارمنی را بنیان نهاده‌اند.

در دوره پادشاهی آلیاتس در لیدیه، حاکمیت کیمری‌ها جای خود را به مدیریت لیدیه داد. در سال ۵۴۶ پیش از میلاد، پارسیان با شکست دادن ارتش لیدیه، آناتولی را تصرف کردند. در سال ۳۳۴ پیش از میلاد، اسکندر که در نزدیکی رود بیگای پارسیان را شکست داده بود، بر این منطقه مسلط شد. با مرگ اسکندر مقدونی در سال ۳۲۳ پیش از میلاد، کوتاهیه و پیرامون آن به دست یکی از فرماندهانش به نام آنتیگونوس افتاد. کوتاهیه در سال ۱۳۳ پیش از میلاد تحت مدیریت امپراتوری روم درآمد و بعدها به یک مرکز اسقف‌نشین تبدیل شد.

آثار فریگی در موزه باستان‌شناسی کوتاهیه

در سال ۱۰۷۱، امپراتور بیزانس، رومانوس دیوژن که در نبرد ملازگرد از آلپ ارسلان شکست خورده بود، در راه بازگشت از اسارت به کوتاهیه آورده و نابینا شد. در سال ۱۰۷۸، سلیمان شاه یکم که دولت سلجوقیان روم را بنیان نهاد، کوتاهیه را تصرف کرد. در سال ۱۰۹۷ در پی حمله صلیبیون، مدیریت شهر به بیزانس واگذار شد. قلیچ ارسلان دوم کوتاهیه را همراه با دیگر اراضی ازدست‌رفته بازپس گرفت. این شهر که پس از قلیچ ارسلان دوم به دلیل جنگ‌های جانشینی دوباره به دست بیزانس افتاده بود، سرانجام در زمان علاءالدین کیقباد یکم (۱۲۳۳) به اراضی سلجوقی پیوست. در سال ۱۲۷۷، غیاث‌الدین کیخسرو دوم منطقه کوتاهیه را به عنوان جهیزیه دولت خاتون، دختر سلیمان شاه گرمیا‌ن‌اوغلو، به شاهزاده بایزید (صاعقه)، پسر سلطان مراد اول عثمانی واگذار کرد (۱۳۸۱). اراضی امارت گرمیانیان (شامل کوتاهیه و پیرامون آن) به عنوان جهیزیه دولت خاتون به عثمانی‌ها واگذار شد. در سال ۱۴۰۲ و در پی نبرد آنقره، تیمور که بایزید را به سختی شکست داده بود، کوتاهیه را تصرف کرد و آن را به یعقوب بیگ دوم بازگرداند. کوتاهیه بعدها دوباره به عثمانی‌ها واگذار شد و به مرکز سنجاق تبدیل گردید.

کوتاهیه در دوران عثمانی

با واگذاری کوتاهیه و پیرامون آن به عنوان جهیزیه به عثمانی‌ها در سال ۱۳۸۱، بایزید صاعقه به عنوان والی در اینجا مشغول به کار شد. مراد اول هنگامی که به نبرد کوزوو می‌رفت، در حالی که والیانی را برای حفاظت از آناتولی در نقاط مختلف منصوب می‌کرد، ساری تیمورتاش پاشا را به جای بایزید گماشت. کوتاهیه در سال ۱۳۹۱، هنگامی که بایزید صاعقه به روملی رفته بود، توسط قره‌مانیان تصرف شد، اما بایزید در بازگشت از گالیپولی، قره‌مانیان را دور ساخت. اراضی که پس از نبرد آنقره در سال ۱۴۰۲ توسط تیمور لنگ به یعقوب بیگ دوم گرمیان‌اوغلو بازگردانده شده بود، تا زمان مرگ یعقوب بیگ در دست امارت گرمیانیان باقی ماند. در سال ۱۴۲۸ با وصیت یعقوب بیگ دوم، کوتاهیه و تمام اراضی گرمیانیان به طور قطعی به عثمانی‌ها واگذار شد و عثمان چلبی، پسر عمر بیگ و نوه قرا تیمورتاش پاشا به عنوان والی آن منصوب گردید.

کوتاهیه در زمان سلطان محمد فاتح تا زمان انتصاب اسحاق پاشا به عنوان یک ولایت اداره می‌شد و در آن زمان به ایالت آناتولی که مرکزش آنکارا بود، وابستگی داشت. اسحاق پاشا در سال ۱۴۵۱ پس از حل و فصل مشکلات قره‌مان و منتشه‌اوغلاری در کوتاهیه ماند و از این تاریخ تا زمان انحلال ایالت آناتولی در سال ۱۸۲۶، کوتاهیه مرکز ایالت آناتولی بود.

ایالت آناتولی به چهارده سنجاق تقسیم شده بود که عبارت بودند از: کوتاهیه، صاروخان (مانیسا)، آیدین، قسطمونی، منتشه (موغله)، بولو، آنکارا، قره‌حصار صاحب (افیون‌قره‌حصار)، چانقری، تکه (آنتالیا)، حمید (اسپارتا-بوردور)، سلطان‌اونو (اسکی‌شهر)، کارسی (بالیکسیر) و سنجاق بورسا.

در زمان سلطان سلیمان قانونی، درآمد خالص ایالت آناتولی به ده بار آقچه یعنی یک میلیون آقچه می‌رسید. همچنین بر اساس این تشکیلات، ایالت آناتولی به ۲۹۹ زعامت و ۷۱۶۶ تیمار تقسیم شده بود و همراه با سربازان تیمار و زعامت، شامل ۱۷٬۰۰۰ سوارکار مجهز بود.

در زمان سلطان بایزید دوم، شاه‌قلو از هواداران شاه اسماعیل در کوتاهیه دست به شورش زد. این شورش در سال ۱۵۱۱ سرکوب شد.

شورش‌های جلالی در کوتاهیه

در میان آشفتگی‌های شورش‌های جلالی در آناتولی، دولت برای محافظت از آناتولی غربی، وزیر حافظ احمد پاشا را به کوتاهیه که مرکز ایالت آناتولی بود فرستاد (اوت ۱۶۰1). احمد پاشا نیروی کافی برای ایستادگی در برابر دلی حسن نداشت، به همین دلیل به قلعه کوتاهیه پناه برد. دلی حسن و همراهانش حافظ پاشا را به مدت سه روز در کوتاهیه محاصره کرده و تحت فشار قرار دادند، اما به دلیل زمستان سخت و بارش بسیار سنگین برف مجبور به رفع محاصره شدند، هرچند خانه‌های بیرون از قلعه را غارت کردند.

ماجرای جان میرزا پاشا

والی ایالت آناتولی، جان میرزا پاشا، در سال ۱۶۵۷ به اباظه حسن پاشا که علیه دولت عثمانی شورش کرده بود پیوست؛ به همین دلیل مردم کوتاهیه حدود سیصد نفر از سربازان پاشا را کشتند و به کوناکچی علی پاشا که از سوی دولت به ایالت آناتولی منصوب شده بود کمک کردند. جان میرزا پاشا برای انتقام‌جویی از اهالی کوتاهیه مدت زیادی شهر را محاصره کرد، اما با توجه به تلاش فوق‌العاده مردم موفق نشد، هرچند نیروی نظامی فرستاده‌شده از سوی دولت برای نجات کوتاهیه را شکست داد. با این حال او نتوانست شهر را به دست آورد.

ماجرای متسلم جعلی

در سال ۱۷۸۸ و در جریان جنگ‌ها با روس‌ها، در حالی که والیان و حاکمان سنجاق در جبهه حضور داشتند، متسلم‌هایی که به نام آن‌ها ولایت و سنجاق را اداره می‌کردند، با فساد و رشوه‌خواری به غارت مردم دست می‌زدند. با ادامه جنگ، این وضعیت ناگوار نیز به همان میزان افزایش یافت. در این اوضاع جنگی، هفت-هشت متسلم به کوتاهیه آمدند و رفتند و ظلم و بی‌عدالتی هر یک از آن‌ها کشور را به ویرانی کشاند؛ خبر این ماجرا نیز دهان به دهان چرخید و تا استانبول رسید. درست در همین زمان، یکی از افراد ماجراجوی ساکن استانبول، جوانی مانند خود و چند نفر دیگر را با خود همراه کرد و با فرمان‌ها و اسناد جعلی از استانبول به کوتاهیه رفت و با قرائت فرمان‌هایش، متسلمی خود را اعلام نمود.

به دلیل تغییرات پی‌درپی متسلم‌ها، مردم کوتاهیه ابتدا به این شخص باور کردند و او را متسلم پنداشتند، اما بعدها به دلیل شیوه نگارش فرمان‌های در دست او و رفتار نامناسبش دچار تردید شدند و وضعیت را به استانبول گزارش کردند. متسلم جعلی که توسط مباشر به استانبول فراخوانده شده بود، ادعا کرد که از استانبول نه، بلکه از سوی ارتش به عنوان متسلم فرستاده شده است، اما دستش رو شد.

ماجرای عجم‌اوغلو

عجم‌اوغلو احمد، وویدای اوشاک، به دلیل ظلم و ستم خود از وویدا بودن عزل و چاندارلی‌زاده ازنیکلی علی پاشا، والی ایالت آناتولی مأمور اعدام او شد. عجم‌اوغلو که از حکم اعدام خود باخبر شده بود پا به فرار گذاشت، به همین دلیل تمام اموالش توقیف و ضبط شد و خودش نیز تحت تعقیب قرار گرفت (۱۷۹۳).

علی پاشا برادر خود عثمان بیگ را به دنبال عجم‌اوغلو فرستاد، اما عثمان بیگ از عجم‌اوغلو شکست خورد؛ بنابراین علی پاشا شخصاً حرکت کرد و عجم‌اوغلو را در قلعه باناز محاصره نمود. از آنجا که پیرامون باناز با خندق و آب احاطه شده بود، محاصره می‌بایست مدتی ادامه می‌یافت. به دلیل فرا رسیدن فصل زمستان، سربازان تحت امر علی پاشا این وضعیت را بهانه کرده و پراکنده شدند و پاشا با شمار اندکی سرباز در میدان باقی ماند. علی پاشا در این وضعیت دشوار محاصره را پایان داد و عقب‌نشینی کرد و اوضاع را به استانبول گزارش داد.

در فرمانی که از سوی پایتخت آمد، به علی پاشا ابلاغ شد که در فصل بهار برای مجازات عجم‌اوغلو آماده شود، اما ناکامی او در حل این مسئله به جایگاه دولتی‌اش آسیب زد، به طوری که جای او با والی ایالت قره‌مان، عظیم‌زاده عبدالله پاشا عوض شد. از آنجا که ناکامی وزیری با نفوذ و ارزشمند همچون علی پاشا با پانزده هزار سرباز، توپ و مهمات در حل این مسئله به حیثیت دولت آسیب زده بود، مسئله عجم‌اوغلو به قرااسمان‌اوغلاری که در آناتولی غربی نفوذ داشتند واگذار شد.

قبر سلیم آقا

عجم‌اوغلو در قلعه باناز که به آن پناه برده بود، سخت در تنگنا قرار گرفت و با ناامیدی از نجات، آن محل را ترک کرد و گریخت و به روستای کوپنز میان شاه‌پان و سیماو آمد. عجم‌اوغلو در اینجا توسط ناصوح‌اوغلو ناصوح آقا، وویدای سیماو و گدیز دستگیر و اعدام شد؛ سر او ابتدا به نزد قرااسمان‌اوغلاری و از آنجا به استانبول فرستاده و به نمایش گذاشته شد.

قتل حاجی ملا سلیمان آقا

حاجی سلیمان آقا گرمیان‌زاده از اشراف کوتاهیه بود و در زمان متسلمی خود در کوتاهیه با ظلم به مردم پول گرفته بود؛ در پی شکایت‌ها، مقرر شد بیش از صد و سی هزار غروش از او وصول شود و یک مباشر به کوتاهیه اعزام شد. حاجی ملا نوزده هزار غروش از این پول را پرداخت کرد و برای مابقی آن ضمانت داد. حاجی ملا برای عدم پرداخت باقی‌مانده بدهی خود به هر ریسمانی چنگ زد و این وضعیت توسط مخالفانش به شیوه‌های گوناگون به استانبول منعکس شد. از آنجا که حاجی ملا مردی ستمگر و مورد نفرت مردم بود، شکایت این‌بار مردم کارگر افتاد.

حاجی ملا سلیمان آقا در دوران متسلمی خود، روزگار بسیاری از خانواده‌ها را سیاه کرده بود. او حتی به دلیل سردی روابط میان خود و مفتی شهر، خواجه محمد افندی، او را یک شب در مزرعه‌اش به قتل رسانده بود و برای قتل حسن آقا کاپیجی‌باشی از اشراف کوتاهیه نیز اقدام کرده بود؛ به همین دلیل دولت به فکر اعدام او افتاد اما او فرار کرد و پنهان شد و به نوعی خود را مورد عفو قرار داد. حاجی ملا به دلیل وضعیت اخیر خود آرام ننشست و شروع به فتنه‌انگیزی کرد، به همین دلیل مردم کوتاهیه این‌بار همگی با هم یکصدا از او شکایت کردند. در نتیجه، در ژوئن ۱۸۱۴ حکم قتل او صادر و وضعیت به والی آناتولی ابلاغ شد.

ماجرای ناصوح‌اوغلو ناصوح

ناصوح آقا، وویدای گدیز و پیرامون آن بود. در سال ۱۸۱۶ و در دوران والی‌گری خورشید احمد پاشا در ایالت آناتولی، از او شکایت شد؛ در حالی که خورشید پاشا در حال ادب کردن او بود، به ولایت دیگری منتقل شد و والی‌گری آناتولی به والی سیواس، علاءالدین پاشا واگذار شد. به دلیل قطع نشدن شکایت‌های ارسالی به دولت مرکزی درباره ناصوح‌اوغلو، حکم اعدام او صادر و به علاءالدین پاشا دستور داده شد تا فوراً غائله را ختم کند.

ناصوح آقا برای استقبال از علاءالدین پاشا که از سیواس به کوتاهیه می‌آمد، پسر و برادرزادگانش را فرستاد، زیرا در اولین دوره والی‌گری پاشا متسلم او بود. علاءالدین پاشا با بی‌تدبیری این استقبال‌کنندگان را بازداشت و به قلعه کوتاهیه فرستاد؛ ناصوح‌اوغلو با باخبر شدن از این موضوع، عاقبت خود را فهمید و فوراً با تدارک سرباز و آذوقه، تصمیم به دفاع از خود گرفت.

علاءالدین پاشا که وزیری بی‌کفایت بود، با اقداماتی که نفرت اهالی را برمی‌انگیخت شروع به جمع‌آوری پول نامشروع کرد و با بی‌توجهی به فرمان‌های صادره از استانبول برای پایان دادن به این وضعیت، از سود بادآورده خود دست نکشید؛ او که کار ناصوح آقا را نیز خراب کرده بود، از والی‌گری عزل و رتبه او سلب گردید و مأمور به اقامت در زادگاهش سیواس شد. والی‌گری آناتولی به حسن پاشا، متصرف قره‌حصار صاحب واگذار شد و با اعطای رتبه وزیری به او، دستور پایان دادن به کار ناصوح‌اوغلو صادر گردید.

حسن پاشا با شش هزار سرباز، توپ‌های خمپاره‌انداز و هوبیتس و غیره به سوی ناصوح‌اوغلو حرکت کرد؛ اموال ناصوح‌اوغلو در اگری‌گوز (امت)، داغ‌آردی، سیماو و دمیرجی مصادره شد و خودش نیز در تنگنا قرار گرفت و هنگام تلاش برای فرار، دستگیر و اعدام شد. با دریافت اخباری مبنی بر اینکه ناصوح‌اوغلو پیش از فرار اموال گران‌بهای خود را به اطراف شاه‌پان و صندیرغی فرستاده است، همسر او و پسرش سلیمان که در دمیرجی بودند احضار شده و موضوع مورد بررسی قرار گرفت.

اموال به‌جامانده از ناصوح‌اوغلو ناصوح پس از مرگش به فروش رفت که دارایی نقدی او یازده هزار غروش و بهای دام‌های کوچک و بزرگ او بیست و چهار هزار غروش شد که به نسبت زمان خود ثروت چشمگیری است. ناصوح‌اوغلو به دلیل اینکه متسلم مصطفی پاشا و علاءالدین پاشا (از والیان آناتولی) بود و از طریق وویداگری به ثروت رسیده بود. کسی که عجم‌اوغلو احمد اوشاکی را دستگیر کرد، ناصوح آقا بود.

اعدام خاندان تپه‌دلنلی

در پی محاصره شدید و فشار بر علی پاشا تپه‌دلنلی (شورشی معروف علیه دولت) توسط خورشید احمد پاشا در یانیا در سال ۱۸۲۰، ولی پاشا (پسر علی پاشا) و پسرانش محمد پاشا و سلیم سری بیگ به مقر خورشید احمد پاشا پناه بردند؛ احمد مختار و صالح پاشا (دیگر پسران تپه‌دلنلی) نیز به مصطفی پاشا، متصرف اسکوتاری پناه بردند و با التماس آن‌ها از اعدام نجات یافتند. از میان پناهندگان، ولی پاشا و پسرانش محمد پاشا و سلیم سری بیگ (که هنوز ۱۸ سال داشت) مأمور به اقامت در کوتاهیه شدند و احمد مختار و صالح پاشا نیز به آنکارا فرستاده شدند.

حالت افندی معروف که تصمیم به نابودی کامل خاندان تپه‌دلنلی گرفته بود، مدعی شد فرزندان علی پاشا در دوران تبعید بیکار ننشسته‌اند و برای نجات پدرشان به اطراف یانیا آدم فرستاده، سربازان آلبانیایی را تهدید و اهالی را به شورش تشویق کرده‌اند؛ او با بیان اینکه این وضعیت خشم سلطان را به شدت برانگیخته است، حکم اعدام پسران تپه‌دلنلی را گرفت.

در اوت ۱۸۲۱، رشید پاشا، نایب‌الحکومه کوتاهیه، با حمله ناگهانی به عمارت‌های آن‌ها، ولی پاشا و پسرش محمد پاشا را اعدام کرد و سرهای آن‌ها را به استانبول فرستاد، اما سلیم سری بیگ که کوچک‌تر بود کشته نشد. کسانی که در آنکارا بودند نیز به همان سرنوشت دچار شدند. همسر محمد پاشا، پسر شیرخوارش ابراهیم فهمان بیگ و سلیم سری بیگ به استانبول فرستاده شدند. پیکرهای ولی پاشا و پسرش محمد پاشا در آرامگاه پشت مسجد سرای در کوتاهیه به خاک سپرده شد. قبرهای آن‌ها در بخشی وسیع و بلند قرار دارد و دقیقاً در پشت مسجد واقع شده است. کتیبه آن از جای خود افتاده است.

کوتاهیه تحت اشغال ارتش مصر

ابراهیم پاشا پسر محمدعلی پاشا در قونیه بود که در آن زمان، رشید محمد پاشا نایب‌الحکومه آناتولی با شتاب خود را به قونیه رساند. او وارد جنگ شدیدی با ارتش مصر شد و ارتش مصر را درهم شکست، اما از آنجا که هوا برفی و مه‌آلود بود، به گمان اینکه آن‌ها سربازان خودش هستند، وارد میان ارتش مصر شد و به اسارت درآمد. ارتش عثمانی پراکنده شد و ارتش مصر بدون برخورد با هیچ‌گونه مقاومتی تا کوتاهیه پیشروی کرد. در پی اسارت رشید محمد پاشا، محمد امین رئوف پاشا والی آناتولی و متصرف سنجاق‌های قره‌حصار-منتشه برای دومین بار به مقام صدارت عظمی دعوت شد. رئوف پاشا هنگام حرکت از کوتاهیه، برای واگذاری امور حکومتی، «دورّی‌زاده حاجی رشید آقا» را که از بزرگان شهر و مورد اعتماد مردم بود به عنوان متسلم منصوب کرد و خود پیش از آمدن ارتش مصر با شتاب در مارس ۱۸۳۳ به سمت استانبول حرکت نمود.

ابراهیم پاشا به محض رسیدن به کوتاهیه، با صدور فرمانی از مقر فرماندهی ارتش مصر اعلام کرد که کوتاهیه نیز مانند دیگر ولایات اشغال‌شده به مصر ملحق شده است و از آنجا که رشید آقا مورد اعتماد مردم است، در سمت متسلمی باقی خواهد ماند (مارس ۱۸۳۲).

پناهندگان مجار و لهستانی در کوتاهیه

انقلاب ۱۸۴۸ فرانسه به تمام نقاط اروپا سرایت کرد و تقریباً در همه جا جنبش‌هایی علیه حکومت‌های مطلقه شکل گرفت. مجارها به رهبری لایوش کوشوت یک کمیته دفاعی تشکیل دادند و اتریشی‌ها را از مجارستان بیرون راندند. در پی این رویداد، ارتش اتریش که علیه مجارستان وارد جنگ شده بود، در برابر ارتش مجارستان شکست خورد. اتریش از روس‌ها درخواست کمک کرد و ارتش مجارستان تسلیم شد و بسیاری از افسران مجار اعدام شدند.

در پی این رویدادها، هزاران مجار و لهستانی به دولت عثمانی پناهنده شدند. در میان کسانی که به کوتاهیه پناه آوردند، لایوش کوشوت و همسرش، لایوش باتیانی، چند ژنرال به همراه نزدیک به پنجاه مجار و حدود ده لهستانی حضور داشتند. یک سرهنگ عثمانی به نام سلیمان رفیق بیگ مأمور رسیدگی به امور پناهندگان شد. تمام این پناهندگان که حدود یک سال و نیم در کوتاهیه اقامت داشتند، در سپتامبر ۱۸۵۱ به گملیک منتقل شدند و پس از پرداخت هزینه‌های سفر و تأمین مبالغ مورد نیاز برای مخارجشان، با کشتی به بریتانیا فرستاده شدند.

گرچه دولت اتریش به آزادی پناهندگان اعتراض کرد، اما عثمانی به آن اهمیتی نداد. این رویکرد عثمانی بازتاب مثبتی در اروپا داشت و فایده آن در جنگ کریمه آشکار شد.

پس از نیمه دوم سده نوزدهم

کوتاهیه در سال ۱۸۶۷ یک مرکز سنجاق وابسته به ولایت خداوندگار (بورسا) بود، اما پس از مشروطیت دوم به یک سنجاق مستقل تبدیل شد. در سال‌های جنگ استقلال ترکیه، کوتاهیه در ژانویه ۱۹۲۱ صحنه درگیری چرکس ادهم با ارتش منظم بود. در ۱۷ ژوئیه ۱۹۲۱ و در پی شکست ارتش جبهه غربی مجلس ملی کبیر ترکیه در نبردهای کوتاهیه-اسکی‌شهر، این شهر به اشغال یونانیان درآمد. کوتاهیه که تا حمله بزرگ در اشغال بود، در ۳۰ اوت ۱۹۲۲ آزاد شد. کوتاهیه در ۸ اکتبر ۱۹۲۳ به وضعیت استان (ولایت) ارتقا یافت.

فرهنگ

سنت‌ها

سنت کعبه کعبه

یک رویداد فولکلوریک است که در کوتاهیه اجرا می‌شود. ریشه این رویداد به دوران دولت عثمانی برمی‌گردد؛ هنگامی که کاروان سورّه از کوتاهیه می‌گذشت، کودکان از این کاروان درخواست شکلات، شیرینی، پول و غیره می‌کردند. این آیین امروزه نیز در ماه‌های رمضان در این منطقه برگزار می‌شود.

سنت کوپجیک

مقالهٔ اصلی: کوپجیک

کوپجیک، یک رویداد فولکلوریک است که در ماه‌های رمضان در کوتاهیه برگزار می‌شود. این بازی از دیرباز در کوتاهیه جریان داشته و توسط کودکان در ماه رمضان اجرا می‌شود. کودکان با خواندن شعر کوپجیک به در خانه‌ها می‌روند و پول، شیرینی و شکلات جمع‌آوری می‌کنند. در سنت کوپجیک، کودکان شرکت‌کننده در پایان شب، تمام پول‌ها و شکلات‌های جمع‌آوری‌شده را توسط رئیسی که گروه تعیین کرده است، به طور مساوی تقسیم می‌کنند. پس از پایان تقسیم، کودکان برای روز بعد با هم قرار می‌گذارند و به خانه‌های خود می‌روند.

سنت زایمان و ختنه

هنگامی که نوزاد به دنیا می‌آید و سه روزه می‌شود، در گوش راستش اذان و در گوش چپش اقامه خوانده می‌شود و نام‌گذاری می‌گردد. کار نام‌گذاری را بزرگ‌ترین فرد خانه انجام می‌دهد. وقتی نوزاد پانزده روزه شد، با بقچه‌های ملیله‌دوزی‌شده قدیمی که از بستگان و نزدیکان جمع‌آوری شده، بستر خواب آماده می‌شود. مادربزرگ مادری گهواره را مهیا می‌کند و پدر نیز دستور پخت راحت‌الحلقوم بزرگ گردویی یا فندقی را می‌دهد. مادر غذا می‌پزد و خانواده گهواره را می‌برند. کالسکه اسبی می‌آید، اسب آراسته می‌شود؛ گهواره نوزاد بسته شده، رواندازها کشیده می‌شود، وسایل را می‌گذارند و سورچی آن‌ها را می‌برد. در پی آن مادر، پدر و خواهر و برادرها می‌روند، با هم غذا می‌خورند، نزدیکان نوزاد را می‌بینند و پس از دادن هدیه و طلا بازمی‌گردند. پس از آن، دوره دیدوبازدید زایمان آغاز می‌شود؛ عروس لباس‌های صبحگاهی خود را می‌پوشد، روی تخت می‌نشیند و اگر نوزاد پسر باشد روبان قرمز و اگر دختر باشد روبان صورتی به سرش بسته می‌شود. مادرشوهر شربت زایمان ادویه‌دار را می‌جوشاند و به صورت داغ در فنجان‌های بزرگ پرسلان به مهمانان تعارف می‌کند و پس از آن قهوه داده می‌شود. سپس چای و راحت‌الحلقوم پذیرایی می‌شود. عروس برای تمام مهمانانی که می‌آیند روی تخت می‌رود و این سنت تا چهل روز ادامه می‌یابد؛ عروس و نوزاد تا چهل روز از خانه خارج نمی‌شوند. در پایان چهل روز، عروس همراه با نوزادش به خانه مادربزرگ مادری می‌رود. غروب داماد می‌آید، مادر عروس برای همه آن‌ها بقچه آماده می‌کند و هدیه داده می‌شود.

عین همین بستری که برای زایمان آماده می‌شود، در ختنه نیز پدید می‌آید. در خانه ختنه مردان و در خانه همسایه زنان می‌نشینند. کودک ختنه‌شونده و کودکان محله با کالسکه (فایتون) در شهر گردانده می‌شوند. هنگام بازگشت به خانه، کودک از کالسکه پیاده نمی‌شود؛ پدرش می‌آید و از او می‌پرسد که چه می‌خواهد؛ پس از گرفتن قول هدیه، کودک از کالسکه پیاده می‌شود. پس از پیاده شدن کودک، ختنه‌گرِ آماده با تکبیر کار ختنه را انجام می‌دهد. کسانی که به مراسم ختنه آمده‌اند به کودک پول می‌دهند، پول‌ها در کلاه ختنه گذاشته می‌شود و کودک در این میان با شمردن پول‌ها سرگرم می‌شود.

سنت عید قربان

دام‌های قربانی از دو یا سه روز قبل خریداری می‌شوند؛ کسانی که حیاط دارند آن‌ها را در حیاط خود می‌گذارند و کسانی که حیاط ندارند به همسایگان حیاط‌دار خود می‌سپارند. کودکان به قربانی‌ها غذا می‌دهند و از آن‌ها نگهداری می‌کنند. صبح عید پس از نماز، قربانی‌ها ذبح می‌شوند؛ ابتدا جگر آن تفت داده شده و صبحانه خورده می‌شود. تا زمانی که گوشت قربانی آماده شود چیز دیگری خورده نمی‌شود. اگر در محله دختران نامزدی باشند، از طرف پسر با کالسکه اسبی برای آن‌ها قوچ قربانی تزیین‌شده، رنگ‌شده که در میان پیشانی‌اش سکه طلا بسته شده فرستاده می‌شود. قبل از عید، مادر دختر باقلوا پخته و آماده می‌کند. یکی از ران‌های قربانی ذبح‌شده با یک کاغذ براق قرمز تزیین می‌شود، روی سینی باقلوا بقچه ملیله‌دوزی‌شده کشیده می‌شود و سینی و گوشت با زنِ پیام‌آور عروسی به خانه داماد فرستاده می‌شود. به زنی که بار را برده مژدگانی داده می‌شود. سپس سینی به صورت خالی بازگردانده نمی‌شود؛ بلکه با شکلات، نقل بادام و انواع تنقلات پر شده و به خانه دختر بازگردانده می‌شود و دخترِ عروس این‌ها را میان دوستانش پخش می‌کند.

گوشت قربانی ذبح‌شده در خانه فوراً قطعه‌قطعه شده و بدون درنگ میان نیازمندان و فقرای محله که وضعیت مالی خوبی دارند توقیف و توزیع می‌شود تا به سفره‌هایشان برسد. از گوشت قربانی در یک دیگ بزرگ قورمه درست می‌شود و از کسانی که به دیدوبازدید عید می‌آیند پذیرایی به عمل می‌آید. به دختربچه‌هایی که برای دست‌بوسی می‌آیند دستمال کوچک و به پسربچه‌ها دستمال بزرگ همراه با پول داده می‌شود. به همین دلیل قبل از عید جعبه‌جعبه دستمال و جوراب خریداری می‌شود. کودکان پول‌هایی را که گرفته‌اند در بقالی‌ها، پارک‌ها و جشن‌ها خرج می‌کنند.

خواستگاری برای دختران

در روز خواستگاری زود بیدار می‌شوند و کارهای صبحگاهی را زود به پایان می‌رسانند. به خانه‌هایی که دختر دمِ بخت دارند، خواستگاران سرزده و بی‌خبر می‌آیند. خواستگاران به اتاق پاکیزه هدایت می‌شوند. خواستگاران ابتدا به مادر دختر می‌نگرند و سخن گفتن و رفتارهای او را زیر نظر می‌گیرند؛ سپس به نظم خانه و پیرامون نگاه کرده و چشم می‌گردانند. خواستگاری معمولاً به توصیه فرد دیگری صورت می‌گیرد. دختر لباس پاکیزه‌ای می‌پوشد، ابتدا دست‌بوسی می‌کند، سپس قهوه تعارف کرده و می‌رود. خواستگاران فنجان‌های خالی قهوه را در دست خود نگه می‌دارند، به مادر پس نمی‌دهند و منتظر آمدن دوباره دختر می‌مانند تا او را دوباره ببینند. اگر دختر پسندیده شود، با اشارات چشم و ابرو توافق حاصل شده و دختر خواستگاری می‌شود. پسرِ نامزد در زمان خواستگاری در خانه حضور ندارد و قبل از عقد به خانه دختر نمی‌آید؛ دختر دمِ بخت را در بیرون از دور به او نشان می‌دهند.

سنت‌های عروسی

دختران جوان محله و عروس‌های نو در عروسی‌ها جوراب ابریشمی ظریفی می‌پوشند که دوخت رفیق دارد و برخی نیز خط سیاه دارند. این جوراب‌ها با دقت پوشیده می‌شوند تا نخ‌کش نشوند. هنگام پوشیدن دقت می‌شود که خط پشت آن صاف باشد. سپس برای پوشیدن در دیگر عروسی‌ها نگهداری می‌شود. از آنجا که جوراب ابریشم بسیار ظریف است گاهی نخ‌کش می‌شود؛ جوراب‌های نخ‌کش‌شده تعمیر شده و دوباره پوشیده می‌شوند. در عروسی‌ها کفش‌های نوک‌تیز با پاشنه میخی پوشیده می‌شود و وقتی پاشنه‌هایشان می‌ساید به تعمیرگاه برده می‌شود؛ تعمیرکار به پاشنه قطعه فولادی وصل می‌کند. از آنجا که راه رفتن با این کفش‌های پاشنه‌بلند در کوچه‌های سنگ‌فرش دشوار است، با گام برداشتن از سنگی به سنگ دیگر با دقت راه می‌روند. به عنوان لباس زیر، در تابستان لباس ظریف و در زمستان لباس ضخیم گل‌دار از جنس چیت دکولته دوخته می‌شود. در تابستان بنددار و در زمستان روی‌شانه پوشیده می‌شود. لباس‌های شب نیز از این پارچه‌ها دوخته می‌شود. تقریباً همه کس لباس خود را در خانه با چرخ خیاطی می‌دوزند. شلوارها در تابستان از چیت نازلی و پیژامه‌ها در زمستان از چیت ضخیم دوخته می‌شوند.

چهل‌تن سلطان

در منطقه‌ای به نام تپه چهل‌تن (کیرکلار تپسی) در محله سلطان‌باغی در مرکز شهر، غذا پخته می‌شود. کسی که نذر دارد، از یک روز قبل آمده و در باغ چشمه سرد سلطان‌باغی چادر می‌زند. گوسفندی ذبح می‌شود و جگر آن همان‌طور به درخت آویزان می‌شود تا پرندگان بخورند. باقی گوشت‌های گوسفند پخته شده، از استخوان‌ها جدا می‌شود و با آب گوشت نیز آش نعنایی ویژه‌ای به نام "آش توتماچ" پخته می‌شود. کسانی که می‌شنوند در تپه چهل‌تن غذا هست به اینجا می‌آیند، مولود خوانده می‌شود و پس از مولود هر کس با ظرف خود از آش می‌گیرد. آمدگان پریموس‌های کوچک خود را روشن کرده و چای دم می‌کنند و چای همراه با صبحانه نوشیده می‌شود. پس از غذا، روی درختان گردوی آنجا تاب بسته می‌شود، طناب‌بازی و توپ‌بازی می‌کنند و بزرگ‌ترها به گفتگو می‌پردازند. این سنت سالی یک بار انجام می‌شود.

باغ مدرس

در فصل بهار، فردی که «جارچی شهر» نامیده می‌شد، کوچه به کوچه و خیابان به خیابان می‌گشت، در چهارراه‌ها و گوشهٔ خیابان‌ها می‌ایستاد و با خواندن شعر مردم را به باغ مدرس دعوت می‌کرد. او با صدایی بلند جار می‌زد: «مردم ناظلی گرد هم آیند، پنکیک‌ها گرم شوند، چهارشنبه بانوان و آقایان در مدرس خوش بگذرانند.»

باغ مدرس در دامنه‌ای سرسبز در محدودهٔ محلهٔ حمیدیهٔ امروزی قرار داشت و دارای آب‌نماها و چشمه‌های فراوان بود. در بالادست آن آسیاب‌های آبی بسیاری وجود داشت و رود آق‌سو از میان این باغ می‌گذشت.

در روز مدرس، همهٔ مردم به آن باغ می‌رفتند و خوراکی‌های محلی مانند نان فطیر گوکچیمن، پنکیک خشخاش و حلوای آردی تهیه می‌کردند. گل‌های درختان را نیز درون حلوا می‌ریختند. در این مکان، رسیدن بهار را جشن می‌گرفتند. امروزه بخش بزرگی از باغ مدرس دیگر از میان رفته است. [۳۱].

خضرایام و فحش به کافر

مقالهٔ اصلی: فحش به کافر

از آنجا که فتح کوتاهیه در روز ۶ مه اتفاق افتاده، خضرایام (خضر الیاس) در همان روز جشن گرفته می‌شود و در همان روز همچنین سنت "فحش به کافر" اجرا می‌شود. سنت "فحش به کافر" آیینی بود که در برابر جشن‌های عيد پاک مسیحیان انجام می‌شد و امروزه از بین رفته است، اما جشن‌های خضرایام و فتح کوتاهیه هر سال در روز ۶ مه برگزار می‌شود.

سرگرمی‌های زمستانی

در سرگرمی‌های زمستانی، مردان در یک خانه جمع می‌شوند، گفتگو می‌کنند و خستگی درمی‌کنند. در برخی خانه‌ها حلوای کشی (چکمه حلوا) درست می‌شود. حلواهای کشیده‌شده در سینی بزرگ مسی پهن می‌شوند و در میان آن انگشتری گذاشته می‌شود. پیرامون سینی جمع می‌شوند و در حالی که حلوا را با سه انگشت برمی‌دارند و می‌خورند، منتظر می‌مانند تا مشخص شود انگشتر از داخل حلوا سهم چه کسی می‌شود. انگشتر سهم هر کس که شود، دفعه بعد در خانه او جمع می‌شوند.

بانوان همراه با کودکانشان در خانه یکی از همسایگان جمع می‌شوند. جوانان و کودکان در گوشه‌ای می‌نشینند و یکی از برادران یا خواهران بزرگ‌تر برای آن‌ها قصه می‌گوید. سپس انگشتری زیر فنجان پنهان می‌شود و بازی فنجان اجرا می‌شود. بازی "نشست و برخاست" انجام می‌شود و به هر کس نام یک میوه داده می‌شود. گفته می‌شود سیب نشست و گلابی برخاست و به کسی که ننشیند جریمه‌های کوچکی تعلق می‌گیرد. بانوان در میان خود گفتگو می‌کنند و به کارهای دستی مانند دانتل یا بافتنی می‌پردازند. در خانه‌هایی که بخاری فردار (کوزینه) دارند ذرت پخته می‌شود، داخل فر بخاری سیب‌زمینی گذاشته می‌شود، کدو پخته شده و چای دم می‌گردد. کسانی که در باغ خود درخت دارند از میوه‌هایی مانند سیب گلیک، گلابی روغنی و ازگیل پذیرایی می‌کنند.

پوشاک

نقش‌بافی‌ها (اویاها)

اویاها از ابریشم خالص درست می‌شوند و ابریشم به صورت ظریف تابیده می‌شود. اویاهایی که با ظرافت ساخته می‌شوند چنان می‌ایستند که گویی آهار داده شده‌اند. اویاها روی پارچه‌های روسری که به آن‌ها "مرگی دانسی" می‌گویند بافته می‌شوند. کناره‌های این پارچه‌ها دارای طرح‌های خط‌دار، روان و طرح‌های گل‌دار است. این پارچه‌های بسیار ظریف توسط دو نفر تا شده و در جعبه‌های شیشه‌ای گذاشته می‌شوند. هر نوع اویای بافته‌شده نامی برای خود دارد. برخی از آن نام‌ها به این شرح است: زرین‌قدح، زلیخا سنبل، اسپند، مجلس برپا شد، ستاره، گل آفتابگردان، گوساله‌فروش، سیاه‌دانه، جیمجیک، فرمنه، گل لوبیا، گل خیار، گل داوودی، زنبق سفید، سنبل کمردار، دولاب دل، گوشواره، بادام الف‌دار، پیچ امین‌الدوله، گل بنفشه، ستاره صبحگاه، گل سرخ، گل شاه‌بلوط، همراه با بره، فقیر نگاه کرد و غنی ربود، خشت‌فروش، تپه‌باشی، میزگرد، گل آبگرم، دختران نازنین، نشان پاشا، گل هفت‌کوه، مشت نوه، بلیرگات، سنبل، گلدان، گل میخک، مژه بانو، لانه مجنون، بنفشه فرنگی، سنبل جفت، دنیای نو، جاری به جاری قهر کرد، اویای کوتاهیه، اویای سالونیک و...

غذاها

پایه و اساس فرهنگ غذایی کوتاهیه را فرآورده‌های گندم، غذاهای خمیری و لبنیات تشکیل می‌دهد.

بورک‌ها و مانتی‌ها

مانتی جیمجیک با کره و ماست، سینی‌مانتی با گوشت چرخ‌کرده، کاچاماک با کره و ماست، بازلاما، بلیرگات با کره و پنیر و گردو، گوزلمه خشخاشی، مانتی آب‌پز، مانتی عدس، کولاک‌آشی، توسونوم با عدس، کاتمر خشخاشی در سینی، شیبیت با گوشت چرخ‌کرده و پنیر و اسفناج، نان روغنی با سودا، هوشمرم کوتاهیه، ترید مرغ با شیبیت، بورک دولامبر با سیب‌زمینی، لقمای نماز، نان روغنی گوک‌چیمن، نان روغنی، کلوچه ارده‌ای، سوبورگی با گوشت چرخ‌کرده، دلمه خمیر پیچیده، کلوچه عروس با گردو.

آش‌ها و سوپ‌ها

سیکایجیک، میانه، اوغماچ، آش ماست (آش عروسی)، ترخانه زغال‌اخته، تتماج، ترخانه، تکه، چنه‌چارپان و آش پاچه.

دلمه‌ها و سارم‌ها

دلمه لیبادا (اناریجه)، سارمه برگ با گوشت، دلمه پیاز با روغن زیتون، سارمه کلم با گوشت.

غذاهای گوشتی

گووچ (دیزی)، قرمه به سبک کوتاهیه، گوشت کوزه‌ای، کباب دنده بره.

شیرینی‌ها

کمپوت آلوی هکمانه، گولاچ، باقلوای سرشیر، هوشمرم به سبک کوتاهیه، پالوده (مسقطی)، لواشک، حلوای کشی (چکمه‌حلوا)، شیرینی یوفکا، فرنی (محلبّی آب)، شربت گل شقایق.

کاشی‌کاری

نخستین نمونه‌های کاشی در کوتاهیه در اواخر سده چهاردهم میلادی دیده می‌شود، اما پیشرفت اصلی در هنر کاشی‌کاری پس از نیمه دوم سده شانزدهم آغاز می‌شود؛ یعنی زمانی که هنر کاشی‌کاری ازنیک در اوج خود قرار داشت. کارگاه‌های کاشی‌کاری در کوتاهیه به ویژه برای تأمین نیاز کاشی استانبول پدید آمدند. با آغاز دوران انحطاط عثمانی، کاشی‌کاری در ازنیک نیز با همان سرعت رو به افول گذاشت. در سده هجدهم با ناپدید شدن کامل هنر کاشی‌کاری در ازنیک، کوتاهیه به تنها مرکز فعال در این زمینه تبدیل شد. زیباترین و آخرین نمونه‌های کاشی‌کاری در دوران عثمانی از زیر دست حافظ محمد امین افندی بیرون آمده است.

موسیقی

پیشینه موسیقی در کوتاهیه به سده چهاردهم میلادی برمی‌گردد. در منابع مکرراً ذکر شده که خانقاه‌های مولویه (مولوی‌خانه‌ها) در تاریخ ما جایگاه‌های آموزش هنرهای زیبا به ویژه هنر موسیقی بوده‌اند. از آثار و فعالیت‌های هنرمندان و آهنگسازان برخاسته از مولوی‌خانه کوتاهیه که به تاریخ موسیقی ما پیوسته‌اند، مشخص است که این مرکز نیز همان کارکرد را در این زمینه داشته است.

دانسته است که یعقوب بیگ دوم گرمیان‌اوغلو نیز ساز ویژه‌ای به نام "چوگور" را بسیار خوب می‌نواخته است.

احمد یاقوت‌اوغلو در سال‌های تحصیل در آکادمی، از نی‌نواز خلیل دیکمن آموزش "نی" و از نی‌نواز نورالله کلینچ بیگ و سلیمان ارگونر درس‌های موسیقی گرفت. او پس از بازگشت به کوتاهیه، به این "دیار کاشی"، صفت "دیار نی‌نوازان" را نیز بخشید و بیش از چهل نی‌نواز را پرورش داد.

مقالهٔ اصلی: ترانه‌های کوتاهیه

خنیاگر خلق ترک، حصارلی احمد نیز قطعات بسیاری را در شاخه موسیقی عامیانه آهنگسازی کرده و آثار خود را به نام کوتاهیه ثبت نموده است.

ورزش

در مرکز استان، یک تیم ورزشی فعال به نام کوتاهیااسپور وجود دارد که در سال ۱۹۶۶ تأسیس شده است. این باشگاه که هم‌اکنون در لیگ دسته سوم فوتبال ترکیه رقابت می‌کند، در داخل استان به «صاعقه‌های آبی» نیز شهرت دارد.

این تیم بازی‌های خود را در ورزشگاه دوملوپینار واقع در مرکز شهر با گنجایش ۱۱٬۴۹۵ تماشاگر برگزار می‌کند.

در پایان فصل ۲۰۱۸-۲۰۱۹، کوتاهیه ۳ تیم در لیگ آماتور برتر فوتبال (BAL) داشت: کوتاهیااسپور و باشگاه فوتبال تی‌کی‌آی تاوشانلی لینیت‌اسپور در لیگ باقی ماندند، در حالی که تیم چاملیجایاسپورِ کوتاهیه به دسته پایین‌تر سقوط کرد. در لیگ دسته دوم والیبال زنان نیز تیم والیبال کوتاهیه حضور داشت. همچنین ۵ تیم از این استان در لیگ‌های منطقه‌ای والیبال و هندبال شرکت کردند.

در جام حذفی فوتبال ترکیه، تیم کوتاهیااسپور در دور دوم حذف شد.

تأسیسات ورزشی مهم استان عبارتند از: ورزشگاه دوملوپینار و استخر المپیک سرپوشیده دانشگاه دوملوپینار.

جغرافیا

جغرافیای طبیعی استان کوتاهیه

استان کوتاهیه در بخش آناتولی غربی داخلی از ناحیه اژه قرار دارد. این بخش از ناحیه اژه به عنوان یک برآمدگی (آستانه) میان ناحیه آناتولی مرکزی و بخش اصلی اژه عمل می‌کند. در گذار از گودال آناتولی مرکزی به دشت‌های اژه یا از حوضه‌های مرمره جنوبی به آناتولی مرکزی، این آستانه پشت سر گذاشته می‌شود. ویژگی آشکار این آستانه، مشتمل بودن بر فلات‌هایی با میانگین ارتفاع حدود ۱۲۰۰ متر است. فلات‌های مواج در میان ارتفاعات ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ متری، بیش از سه‌چهارم این پهنه را تشکیل می‌دهند. به همین دلیل، این پهنه در زبان جغرافیایی به "فلات‌های کوتاهیه" معروف است. در میان این فلات‌ها، مناطق گودالی که عموماً در راستای شمال غربی-جنوب شرقی پدید آمده‌اند همراه با یک رشته کوه و تپه که بر فراز آستانه بلند شده‌اند، دیگر ناهمواری‌های زمین هستند که به منطقه تنوع می‌بخشند.

استان کوتاهیه چه از نظر شرایط جغرافیای طبیعی و چه از نظر شرایط جغرافیای انسانی و اقتصادی، یک منطقه گذار میان نواحی اژه، مرمره و آناتولی مرکزی تشکیل می‌دهد. این استان را نمی‌توان به طور مستقیم به یکی از این سه ناحیه وابسته دانست و همچنین نمی‌توان آن را مستقل از آن‌ها تصور کرد. چنان‌که این منطقه از نظر شرایط دمایی بیشتر به ناحیه آناتولی مرکزی، از نظر میزان قاره‌ای بودن به بخش اصلی اژه و از نظر رژیم بارندگی، طول دوره خشکسالی و نوع اقلیم بیشتر به ناحیه مرمره نزدیکی نشان می‌دهد. در استان کوتاهیه که از نظر پوشش گیاهی ویژگی‌های هر سه ناحیه دیگر را داراست، به عنوان یک ویژگی زمین‌ریخت‌شناختی، ویژگی آناتولی مرکزی حاکم است. در مقابل، از نظر پراکندگی خاک‌ها از آناتولی مرکزی جدا می‌شود و به نواحی اژه و مرمره نزدیکی دارد. ارتباط آن با ناحیه آناتولی مرکزی از نظر قلمروهای ارتفاعی، ایجاب می‌کند که ویژگی زراعت غلات و دامداری گسترده آناتولی مرکزی در این پهنه منعکس شود. با این حال، تقسیم زمین‌ها از نظر بهره‌برداری در این منطقه با آناتولی مرکزی تفاوت دارد و از این حیث پهنه مذکور بیشتر به ناحیه اژه شبیه است. سرانجام، دشت کوتاهیه و پیرامون آن از نظر اکثریت جمعیت زراعی به بخش اصلی اژه و از نظر شکل مساکن بیشتر به نواحی اژه و مرمره نزدیک می‌شود. اما از نظر جغرافیای سکونت، ویژگی آناتولی مرکزی در این پهنه حاکم است.

موقعیت جغرافیایی این استان است که این ویژگی‌های متفاوت را به کوتاهیه و پیرامون آن می‌بخشد. شرایط متفاوت طبیعی و انسانی موجود، به این منطقه که میان نواحی اژه، مرمره و آناتولی مرکزی قرار گرفته، ویژگی یک واحد جغرافیایی مجزا را بخشیده است. همانند بخش آناتولی غربی داخلی که خود جزیی از آن است، این ویژگی‌های متفاوت است که به این پهنه هویت می‌دهد. کوتاهیه و پیرامون آن به عنوان بخشی از آناتولی غربی داخلی، به دلیل موقعیت جغرافیایی خود که این ویژگی‌های متفاوت را به آن بخشیده، همزمان دارای ماهیتی راهبردی است. زیرا کوتاهیه بر فراز آستانه آناتولی غربی داخلی قرار دارد که بر نواحی اژه، مرمره و آناتولی مرکزی مسلط است. این آستانه محلی است که راه‌های طبیعی آمده از سه ناحیه دیگر در آن به هم می‌پیوندند، یا به عبارتی دیگر، راه‌های رونده به این نواحی از اینجا توزیع می‌شوند. آستانه آناتولی غربی داخلی در طول تاریخ همواره اهمیت راهبردی خود را در حاکمیت بر آناتولی یا در دفاع از آن حفظ کرده است.

اقلیم

اقلیم کوتاهیه و پیرامون آن یک نوع گذار میان نواحی اژه، مرمره و آناتولی مرکزی است. به عبارتی دیگر، از نظر اقلیمی ویژگی‌های هر سه ناحیه را داراست. گرچه شرایط دمایی آن بیشتر یادآور آناتولی مرکزی است، اما خارج از اقلیم استپی حاکم بر ناحیه آناتولی مرکزی قرار می‌گیرد و مانند ناحیه اژه و مرمره، در ردیف نوع اقلیم گذار میان اقلیم‌های خشک و اقلیم‌های مرطوب قرار دارد.

پراکندگی دما: مناطقی از کوتاهیه و پیرامون آن که در فصل زمستان کمترین میزان کاهش دما را دارند، دشت‌های کوتاهیه، کوپروورن، تاوشانلی و اصلان‌آپا هستند که ارتفاع آن‌ها زیر ۱۰۰۰ متر است. کاهش دما در دامنه‌های شمالی مناطق کوهستانی نسبت به دامنه‌های جنوبی خنک‌تر است. در فرود از دامنه‌های جنوبی کوه‌های واقع میان دشت کوتاهیه و دشت اصلان‌آپا به سمت دشت اصلان‌آپا، افزایشی در دما دیده می‌شود. کوه‌های یلیجه، باقردغ و گوموش‌داغ واقع در میان این دو دشت، به صورت یک جزیره دمایی پایین عمل می‌کنند.

تفاوت عمودی دیده شده در پراکندگی دما در کوتاهیه و پیرامون آن، خود را میان شرق و غرب این پهنه نیز نشان می‌دهد. در حوالی امت افزایشی در دما دیده می‌شود. گرمایش متفاوت میان شرق و غرب این پهنه در ارتفاعات یکسان، برآمده از موقعیت جغرافیایی این منطقه است. باز بودن به روی آناتولی مرکزی از سمت شرق، این مناطق را در فصل زمستان تحت تأثیر قاره‌ای آناتولی مرکزی قرار می‌دهد. اما سرد شدن کمتر بخش غربی منطقه در زمستان، برآمده از نفوذ تأثیرات دریایی تا این مناطق در امتداد دره‌های باز به روی دریای مرمره و اژه است.

دره قزلجه‌اورن

در فصل تابستان، گرم‌ترین نقاط دشت کوتاهیه و پیرامون آن، دشت تاوشانلی و دره پورسوک هستند. دماهای بالا در ماه‌های تابستان با نفوذ تأثیر آناتولی مرکزی از طریق کانال پورسوک از شمال شرقی، و نفوذ تأثیر اژه و مرمره از طریق دره‌های کیرماستی و آدیرناز از شمال غربی مرتبط است. در مقابل، دشت‌های کوتاهیه و کوپروورن که خارج از پهنه تأثیر نواحی آناتولی مرکزی، اژه و مرمره قرار می‌گیرند، همراه با فلات‌های محیطی آن‌ها در بخش‌های تا ارتفاع ۱۰۰۰-۱۲۵۰ متری، در تابستان کمی کمتر گرم می‌شوند. چنان‌که مشخص است، مناطقی از کوتاهیه و پیرامون آن که در زمستان کمترین میزان سرما و در تابستان بیشترین میزان گرما را دارند، پهنه‌های دشتی و فلات‌های کم‌ارتفاع محیط بر آن‌ها هستند.

پراکندگی بارندگی: بارندگی در کوتاهیه و پیرامون آن در همه جا به یک اندازه نیست. ارتفاع بزرگ‌ترین نقش را در پراکندگی متفاوت بارندگی ایفا می‌کند. پرباران‌ترین بخش‌های منطقه، گوموش‌داغ واقع در جنوب کوتاهیه، کوه یلیجه، یشیل‌داغ در شمال و کوه ترکمن در غرب هستند. بارندگی از بخش‌های کوهستانی به سمت دامنه‌ها به تدریج کاهش می‌یابد. کاهش بارندگی در دامنه‌های جنوبی یلیجه و گوموش‌داغ نسبت به دامنه شمالی بیشتر است. پهنه فلات‌های کم‌ارتفاع و مناطق دشتی به عنوان کم‌باران‌ترین نقاط منطقه جلب توجه می‌کنند. با حرکت از کوپروورن به سمت غرب، باز هم کاهشی در بارندگی‌ها دیده می‌شود. این کاهش بارندگی در راستای غربی، بخشی برخاسته از تفاوت ارتفاع میان تاوشانلی و کوتاهیه (کوتاهیه: ۹۵۰، تاوشانلی: ۸۵۰ متر) و بخشی نیز برخاسته از توده کوهستانی بلندی است که در پشت کوتاهیه سر برافراشته است. این توده کوهستانی یک دیوار باران برای کوتاهیه تشکیل می‌دهد. پیرامون تاوشانلی نسبت به کوتاهیه بازتر است.

پرباران‌ترین ماه در منطقه دسامبر و خشک‌ترین ماه اوت است. بارندگی‌ها از اوت به بعد شروع به افزایش می‌کنند و در ماه‌های دسامبر-ژانویه به بالاترین سطح می‌رسند. در میان بارندگی‌های فصلی، ماه‌های زمستان با ۳۹٪ بزرگ‌ترین سهم را دارا هستند. نسبت بارندگی‌های بهار ۲۹٪ و بارندگی‌های پاییز ۱۹٪ است. خشک‌ترین فصل تابستان است. با این حال، نسبت بارندگی‌های تابستان که به ۱۳٪ می‌رسد، نشان‌دهنده آن است که خشکسالی تابستان در این منطقه تعدیل شده است. بارندگی‌ها در منطقه عموماً به صورت رگبار نیستند. نسبت بارندگی‌های رگباری به کل بارندگی‌ها به ۳٪ نمی‌رسد. میانگین تعداد روزهای برفی در سال ۱۹ روز است. برف بیشتر در ماه‌های ژانویه، فوریه و مارس می‌بارد. به دلیل تحت تأثیر قرار گرفتن این پهنه از شرایط قاره‌ای در زمستان، برف به آسانی از بین نمی‌رود و به طور میانگین ۳۱ روز از سال زمین پوشیده از برف سپری می‌شود.

وضعیت باد: بادهای حاکم در دشت کوتاهیه و پیرامون آن در بخش شمالی (شمال، شمال شرقی، شمال غربی) متمرکز شده‌اند. بادهای وزنده از این بخش، ۵۲٪ از بادهای وزنده از تمام جهت‌ها در طول سال، ۵۱٪ در بهار، ۷۲٪ در تابستان و ۴۷٪ در پاییز را تشکیل می‌دهند. این موضوع با وضعیت مراکز فشار بالا و پایین مرتبط است که کل ترکیه را تحت تأثیر خود قرار می‌دهند. ترکیه در بخش بزرگی از سال، به ویژه در فصل تابستان، تحت تأثیر پهنه فشار بالای نیمه‌گرمسیری است که قلمرو آن گسترش یافته و تا بالکان نفوذ کرده است، همراه با پهنه فشار پایین که بر فراز خلیج فارس شکل گرفته و گاه‌گاهی به صورت یک ناودان تا درون آناتولی نفوذ می‌کند. اما در زمستان وضعیت مراکز فشار تغییر می‌یابد. در این فصل، بادهای جهت جنوبی در منطقه به وضعیت حاکم درمی‌آیند.

سرعت بادها در منطقه شدید نیست. بادهای وزنده از بخش شمالی بیشتر بادهای سبکی هستند. تابستان و به ویژه پاییز در کوتاهیه از نظر باد آرام سپری می‌شود.

ناهمواری‌های زمین

ویژگی آشکار این منطقه واقع بر فراز آستانه آناتولی غربی داخلی از نظر ناهمواری‌های زمین، مشتمل بودن بر فلات‌هایی در ارتفاعات گوناگون است که رشته‌ای از کوه‌ها و تپه‌ها بر روی آن‌ها جای گرفته‌اند، همراه با دشت‌هایی که در میان آن‌ها توسعه یافته‌اند. چه رشته کوه‌ها و تپه‌ها و چه پهنه‌های گودالی، همسو با روند عمومی آستانه در راستای شمال غربی-جنوب شرقی امتداد می‌یابند. در فلات‌های کوتاهیه دو مرتبه در ارتفاعات متفاوت متمایز می‌شود. از این میان، فلات‌های کم‌ارتفاع با ارتفاعات ۱۰۰۰-۱۲۵۰ متر و فلات‌های بلند با ارتفاعات ۱۲۵۰-۱۴۵۰ متر مطابقت دارند. رشته کوه‌ها و تپه‌های اصلی بر فراز آستانه عبارتند از: کوه یلیجه (۱۷۶۴ متر) و گوموش‌داغ (۱۹۰۱ متر) متشکل از آهک نیمه‌کریستالی و شیست‌های دگرگونی در جنوب دشت کوتاهیه؛ یشیل‌داغ (۱۵۳۳ متر) پدیدآمده از سرپانتین‌ها در شمال آن؛ کوه ترکمن (۱۸۲۹ متر) متشکل از آهک نیمه‌کریستالی، مرمر و عناصر آتشفشانی در غرب منطقه؛ کوه مراد (۲۳۱۲ متر)، کوه شاه‌پان (۲۱۲۱ متر) در جنوب و کوه اگری‌گوز (۲۱۸۱ متر) در غرب و تپه‌های واقع در امتداد آن‌ها. دشت‌های پوشیده از آبرفت کوتاهیه، کوپروورن، تاوشانلی، آلتیان‌تاش، اصلان‌آپا، گدیز، سیماو و اورنجیک، بخش‌های کم‌ارتفاع آستانه را تشکیل می‌دهند. چه رشته کوه‌ها و تپه‌ها و چه پهنه‌های گودالی، فضای کمی را بر روی آستانه به خود اختصاص می‌دهند. آستانه در بخش بزرگی از خود از فلات‌های نئوژن تشکیل شده است. فلات‌های کوتاهیه توسط رودخانه پورسوک و شاخه‌های آن همراه با قواسو به شدت و به صورت عمیق تکه‌تکه شده‌اند. تفاوتی در سطح میان ۱۰۰ تا ۱۵۰ متر میان سطح فلات و بستر رودخانه پورسوک وجود دارد.

دشت کوتاهیه به طور میانگین ۹۳۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. درازای آن میان انتهای شمال غربی و انتهای جنوب شرقی ۲۵ کیلومتر است. دشت در این راستا در نقاطی تنگ و گشاد می‌شود. بیشترین پهنای دشت در میان لبه فلات که شهر کوتاهیه بر روی آن بنا شده و محلی که رودخانه پورسوک دشت را ترک می‌کند، قرار دارد. پهنای دشت در اینجا حدود ۵٫۵ کیلومتر است. پهنای دشت در میان محله‌های ایکیزهویوک-سینر به ۱ کیلومتر کاهش می‌یابد. دشت به سمت جنوب شرقی دوباره پهن می‌شود و در میان آلایونت و آغاچ‌کوی به ۳ کیلومتر می‌رسد. این دشت که پهنه‌ای به مساحت ۹۳ کیلومتر مربع را می‌پوشاند، یک دشت سطح بستر بوده و از آبرفت‌های قدیمی و جدید پدید آمده است. آبرفت‌های قدیمی بیشتر در انتهای شمال غربی دشت قرار دارند. فلنت چای آبرفت‌های قدیمی را تکه‌تکه کرده و سبب شده تا در لبه‌ها به صورت تراس‌هایی باقی بمانند که ارتفاع آن‌ها در نقاطی به ۵۰ متر می‌رسد. بخش بزرگی از دشت نیز با آبرفت‌های جدید پوشیده شده است. آبرفت‌های جدید که بیشتر از ماسه و شن پدید آمده‌اند، در لبه‌ها ۵ متر و در بخش‌های مرکزی ۴۰ متر ضخامت دارند. آب‌های دشت کوتاهیه توسط پورسوک و شاخه‌های آن روان می‌شوند. فلنت چای که شاخه آمده از شمال غربی پورسوک است، بخش غربی دشت را عموماً در راستای شرقی-غربی طی می‌کند. فلنت چای در میان محله‌های انّه و جیولی در میان یک تنگه باریک جریان دارد و از جیولی به بعد با پهن کردن وادی خود وارد دشت می‌شود. نیمه شرقی دشت را نیز پورسوک در راستای شمال غربی-جنوب شرقی طی می‌کند. پورسوک از سمت جنوب شرقی در میان یک تنگه باریک وارد دشت می‌شود و در شمال باز هم از طریق یک تنگه باریک آن را ترک می‌گوید.

دشت کوتاهیه از گودال یونجالی در غرب خود با یک آستانه کمی تپه‌ای جدا می‌شود. در بخش مرکزی گودال یونجالی در امتداد خط گسلی که در جهت شمالی-جنوبی امتداد دارد، در نقاطی چشمه‌های گل گرم و آب گرم موجود است. آبگرم یونجالی در اینجا دایره شده است. گودال یونجالی با یک آستانه باریک به گودال کوپروورن متصل می‌شود. گودال کوپروورن با ارتفاع ۱۰۰۰ متر از سطح دریا توسط فلنت چای طی می‌شود؛ در شمال این گودال، گودال‌های کوکورت، آغیزاورن و گوموش‌گولجوک صف کشیده‌اند. از پهنه کم‌ارتفاع کوپروورن به سمت دشت تاوشانلی در دورتر به سمت غرب، با پشت سر گذاشتن آستانه‌ای پدیدآمده از توف‌های آتشفشانی گذار می‌شود. ارتفاع دشت تاوشانلی که در سطحی پایین‌تر از گودال‌های کوپروورن و دشت کوتاهیه قرار دارد، حدود ۸۴۰ متر از سطح دریاست.

لبه جنوبی دشت کوتاهیه با شیب تندتر خود نسبت به لبه شمالی جلب توجه می‌کند. گرچه از دشت به سمت فلات‌های شمالی با یک شیب ملایم گذار می‌شود، اما به دلیل انطباق لبه جنوبی با یک خط گسل، این گذار دارای شیب تندی است. تفاوت میان بستر دشت و سطح فلات در جنوب ۴۰۰-۵۰۰ متر و در شمال ۲۰۰-۲۵۰ متر است. قاب جنوبی دشت کوتاهیه با اختصاص دادن فضای وسیع‌تر به کوه‌ها نسبت به شمال جلب توجه می‌کند. گوموش‌داغ و کوه یلیجه که به قاب جنوبی ماهیت کوهستانی می‌بخشند، به دلیل خط گسل دمیرجی‌اوژن-کوتاهیه، با باقی گذاشتن یک دشت فلات باریک در این میان، ناگهان از دشت بلند می‌شوند و عموماً در راستای شمال غربی-جنوب شرقی امتداد می‌یابند. این دو توده کوهستانی در بخشی که با جنوب غربی شهر کوتاهیه مطابقت دارد، با یک نقطه گردنه که راه قدیمی کوتاهیه-گدیز از آن می‌گذشت، از یکدیگر جدا می‌شوند.

سطح فلات دیده شده در یک پهنه باریک میان دشت و کوه در شیب شمالی کوه یلیجه، پهنه‌های وسیع‌تری را در شیب جنوبی می‌پوشاند. فلات‌های آغازشده از دامنه‌های جنوبی کوه تا دشت اصلان‌آپا ادامه می‌یابند. بر روی این فلات‌ها که توسط پورسوک و شاخه‌های آن به صورت کاملاً عمیق تکه‌تکه شده‌اند، تپه‌های منفرد پدیدآمده از آهک جای دارند.

رودخانه‌ها

کوتاهیه و پیرامون آن از نظر حوضه‌های رودخانه‌ای به مرمره، دریای سیاه و اژه وابستگی دارد. در این منطقه هیچ نقطه‌ای بدون جریان به خارج وجود ندارد. آب‌های این پهنه شامل قیرماستی، قواسو (آدیرناز)، سیماو و امت به ناحیه مرمره می‌ریزند (سیماو چای به سد چای‌گورن سیندیرغی و امت چای به واسطه مصطفی‌کمال‌پاشا چای به دریاچه اولوآبات می‌ریزد)؛ پورسوک چای به واسطه رودخانه ساکاریا به دریای سیاه و رودخانه گدیز نیز به دریای اژه می‌ریزد. در میان رودخانه‌ها بزرگ‌ترین سهم به پورسوک چای تعلق دارد. پورسوک چای و شاخه‌های آن آب‌های تقریباً دوسوم این منطقه را تخلیه می‌کنند.

رودخانه‌های موجود در منطقه عموماً رودخانه‌هایی با طول کوتاه هستند. به جز پورسوک چای و قواسو که طول آن‌ها میان نقطه ورود به منطقه و نقطه خروج از آن حدود ۷۰ کیلومتر است، بلندترین رودخانه این پهنه فلنت چای است.

ماهی که آبدهی رودخانه‌ها در آن در بالاترین سطح قرار دارد مارس و کمترین ماه نیز اوت است. در این منطقه بیش از بارندگی‌ها، این دماست که بر روی آبدهی تأثیرگذار است. زیرا ماه مارس که آبدهی در آن به اوج می‌رسد، در دوره‌ای قرار می‌گیرد که بارندگی‌ها در منطقه از دسامبر تا آوریل یک کاهش مداوم را نشان می‌دهند. ذوب شدن برف‌ها به دلیل افزایش دما، بیش از بارندگی‌ها آبدهی را در ماه مارس افزایش می‌دهد. اما پایین بودن آبدهی در اوت با فراوانی تبخیر به دلیل اینکه اوت گرم‌ترین ماه است و با خشک‌ترین ماه بودن آن مرتبط است. آب‌های زیرزمینی نیز در تغذیه رودخانه‌ها نقش ایفا می‌کنند.

انواع خاک

کوتاهیه و پیرامون آن دارای انواع مختلفی از خاک‌ها مانند خاک‌های قهوه‌ای جنگلی، خاک‌های قهوه‌ای جنگلی بدون آهک، خاک‌های قهوه‌ای، خاک‌های شاه‌بلوطی، خاک‌های رندزینا و خاک‌های آبرفتی است. در میان این خاک‌ها، گسترده‌ترین نوع، خاک‌های قهوه‌ای جنگلی هستند که دوسوم از خاک‌های منطقه را تشکیل می‌دهند. این نوع خاک بیشتر متعلق به پهنه‌های جنگلی خنک و با رطوبت میانه است. این منطقه در بخش بزرگی از خود، ویژگی چنین اقلیمی را داراست.

پوشش گیاهی

استان کوتاهیه از نظر پوشش گیاهی ویژگی‌های نواحی مدیترانه، دریای سیاه و آناتولی مرکزی را داراست. گرچه جامعه گیاهی حاکم بر منطقه را جنگل‌های خشک تشکیل می‌دهند، اما در بخش‌هایی که از طریق مرمره به روی تأثیرات مرطوب دریای سیاه باز هستند، به ویژه در دامنه‌های شمالی پهنه‌های کوهستانی و در درون دره‌ها، یک جامعه گیاهی نیمه‌مرطوب جای گرفته است؛ در بخش‌هایی که تأثیر مدیترانه از طریق اژه و مرمره نفوذ می‌کند و به ویژه در دامنه‌های دره‌ای محفوظ این مکان‌ها، برخی از عناصر پوشش گیاهی مدیترانه‌ای پدیدار می‌شوند. سرانجام، جنگل‌های خشک که جامعه گیاهی حاکم بر منطقه هستند، شباهت بزرگی با جنگل‌های خشک مناطقی از آناتولی مرکزی دارند که خارج از پهنه استپی آن قرار می‌گیرند. این تنوع پوشش گیاهی استان کوتاهیه در درجه نخست با اقلیم مرتبط است. زیرا این منطقه با پهنه‌ای مطابقت دارد که اقلیم‌های حاکم بر نواحی مدیترانه، دریای سیاه و آناتولی مرکزی در یکدیگر تداخل می‌کنند. با این حال، پوشش گیاهی برخی بخش‌ها را در درجه نخست شرایط خاک تعیین کرده است. برای نمونه، پهنه فلات‌های کم‌ارتفاع در شمال کوپروورن که محروم از پوشش جنگلی است، بیش از آنکه برآمده از اقلیم باشد، دارای سیمای استپی ایجادشده توسط شرایط خاک است.

امکان گروه‌بندی پوشش گیاهی استان کوتاهیه به صورت پهنه جنگل‌های نیمه‌مرطوب، پهنه جنگل‌های خشک، بخش‌های تحت نفوذ عناصر ماکی مدیترانه‌ای و پهنه استپی پدیدآمده از شرایط خاک وجود دارد. جاهایی که جنگل‌های خشک پوشش گیاهی آن‌ها را تشکیل می‌دهند، به جز بخش‌های بالاتر از ۱۵۰۰–۱۶۰۰ متری توده‌های کوهستانی، تقریباً در تمام نقاط پوشیده از پوشش گیاهی منطقه گسترده هستند. این جاها در بخش بزرگی از خود با قلمرو فلات‌های بلند کوتاهیه مطابقت دارند. گونه‌های درختی حاکم بر جنگل‌های خشک را کاج سیاه، گونه‌های بلوط (بلوط موئی، بلوط مازو، بلوط لبنانی) و گونه‌های ارس تشکیل می‌دهند.

کاج سیاه که با شرایط اقلیمی حاکم بر پهنه فلات‌های بلند با میزان بارندگی سالانه ۶۰۰–۸۰۰ میلی‌متر و دمای ژوئیه میان ۱۷–۱۹ درجه به خوبی سازگار شده، گسترده‌ترین عنصر جنگل‌های خشک است. دماهای زمستانی به مقادیر پایینی که این گونه درختی نتواند در آن رشد کند، کاهش نمی‌یابد. خاک‌های قهوه‌ای جنگلی نیز نوع خاک حاکم بر این پهنه‌ها را تشکیل می‌دهند.

جنگل‌های کاج سیاه به ویژه بر فراز فلات‌های بلند محیط بر توده‌های یلیجه و گوموش‌داغ بدون گسست ادامه می‌یابند و به جنگل‌هایی با همان ماهیت می‌پیوندند که فلات‌های شرقی را پوشانده‌اند. توده یشیل‌داغ در شمال منطقه و فلات‌ها و پهنه‌های تپه‌ای دامنه آن نیز با جنگل‌های کاج سیاه پوشیده شده‌اند. طبقه زیرین این جنگل‌ها را درختچه‌های ارس تشکیل می‌دهند. در فلات‌های بلند شرقی، جنگل‌های کاج سیاه با ورود بلوط بدون ساقه در میان آن‌ها، ماهیت جنگل‌های آمیخته را به خود می‌گیرند.

فلات‌های واقع در میان دشت‌های کوپروورن و کوتاهیه همراه با پهنه تپه‌ای در جنوب توده یشیل‌داغ، امروزه به طور کامل محروم از پوشش گیاهی هستند. با این حال، شرایط اقلیمی نیست که این سیما را به این پهنه بخشیده است. در این پهنه که تراکم روستا در آن بالاست، مسلم است که پوشش گیاهی در مقیاس وسیعی از بین رفته است. با این حال، نقش خاک‌های قهوه‌ای پوشاننده زمین نیز در استپی شدن سیمای اینجا بزرگ است.

موقعیت

اطلاعات موقعیت
شهرستان	سال تأسیس	شهرستانی که پیش‌تر به آن وابسته بود	مساحت کیلومتر مربع	ارتفاع متر	فاصله تا مرکز کیلومتر	راه‌های مواصلاتی
کوتاهیه (مرکز)			۲٬۴۷۰	۹۵۸		D.230-06, D.650-06
آلتیان‌تاش	۱۹۴۷	مرکز	۹۴۱	۱٬۰۳۹	۴۷	D.650-07=>D.615-01
اصلان‌آپا	۱۹۸۷	مرکز	۷۳۱	۱٬۰۳۱	۳۸	D.240-06=>الگو:TUR-IL
چاودارحصار	۱۹۹۰	امت	۴۲۹	۱٬۰۰۷	۵۸	D.240-06, الگو:TUR-IL
دومانیچ	۱۹۶۰	تاوشانلی	۵۳۹	۸۷۳	۸۲	D.595-06
دوملوپینار	۱۹۸۷	آلتیان‌تاش	۲۵۰	۱٬۲۲۸	۸۰	الگو:Avrupa E-yolu/D.300-06=>D.615-01
امت	پیش از جمهوریت		۹۵۱	۹۱۰	۹۱	D.595-07
گدیز	پیش از جمهوریت		۱٬۱۹۳	۷۳۰	۹۱	D.240-05, الگو:TUR-IL
حصارجیک	۱۹۸۷	امت	۳۷۰	۷۵۲	۱۰۲	D.595-07=>الگو:TUR-IL
پازا لار	۱۹۹۰	سیماو	۱۱۵	۹۲۵	۱۲۵	D.240-04=>الگو:TUR-IL
سیماو	پیش از جمهوریت		۱٬۵۱۵	۸۰۸	۱۴۰	D.240-04, D.595-08, الگو:TUR-IL
شبخانه	۱۹۸۷	Gediz	۲۲۹	۹۸۵	۱۲۸	D.240-04=>الگو:TUR-IL
تاوشانلی	پیش از جمهوریت		۱٬۸۹۹	۸۳۶	۴۴	D.230-06, D.595-06, الگو:TUR-IL
کوتاهیه	پیش از جمهوریت		۱۱٬۶۳۴

اقتصاد

همانند بخش بزرگی از ترکیه، در کوتاهیه نیز از نظر نسبت جمعیتی که امرار معاش خود را از آن تأمین می‌کنند، کشاورزی در رتبه نخست جای دارد. اکثریت بودن جمعیت روستایی نیز نشان‌دهنده این موضوع است.

کشاورزی

نخستین ویژگی چشمگیر کشاورزی در کوتاهیه، اختصاص فضای وسیع به غلات در پهنه‌های کشت است. بخش بسیار بزرگی از پهنه‌های کشت به غلات اختصاص یافته است. در میان گونه‌های غلات، گندم در رتبه نخست و جو در رتبه دوم جای می‌گیرد. دیگر فرآورده‌های غلات اهمیت چندانی ندارند.

تولید حبوبات in کوتاهیه تا حدی کم است. بیش از همه لوبیا (در شهرستان مرکز) و نخود (در شهرستان امت) کشت می‌شود.

در میان گیاهان صنعتی، بیش از همه چغندر قند کشت می‌شود. واقع شدن کارخانه قند اوشاک که در سال‌های نخست جمهوریت تأسیس شد در درون مرزهای استان کوتاهیه در آن سال‌ها، مشوق این کشاورزی بود. بعدها با تأسیس کارخانه قند در خود کوتاهیه، کشت چغندر بیش از پیش افزایش یافت. پس از چغندر قند، بیشترین گیاهان صنعتی کشت‌شده، کپسول تریاک همراه با آفتابگردان و کنف هستند. اما این‌ها با فاصله بسیار زیادی پس از چغندر قند قرار می‌گیرند.

در میان سبزیجات خشک، بیشترین اهمیت به کشت سیب‌زمینی داده می‌شود. شهرستان‌های مرکز و آلتیان‌تاش که در تولید غلات پیشتاز هستند، از نظر تاک‌داری در سطحی پایین قرار دارند؛ در مقابل، شهرستان‌های امت، گدیز و سیماو در وضعیت پیشرفته‌ای هستند. از نظر تعداد درختان میوه و میزان تولید، سیب در رتبه نخست قرار دارد. آلبالو که در رتبه دوم جای دارد، از جمله فرآورده‌هایی است که این استان به آن شهره است. فراوانی درختان گردو و شاه‌بلوط نیز جلب توجه می‌کند. پرورش توت‌فرنگی نیز توسعه یافته است.

منابع زیرزمینی

در رأس معادن رایج در کوتاهیه، زغال‌سنگ لینیت و بور جای دارند. استخراج لینیت‌های واقع در شمال استان با ساخت راه‌آهن کوتاهیه-بالیکسیر تسهیل شده است. یکی از ذخایر استخراج‌شده، حوضه دغیرمیساز است که در فاصله ۲٫۵ کیلومتری ایستگاهی به همین نام قرار دارد و ذخیره‌ای با کیفیت خوب اما حجم کم است. ذخایر دوم و مهم در شمال تاوشانلی در منطقه تونچ‌بیلک قرار دارند که پس از گشایش جهت استخراج، در سال ۱۹۴۳ با یک راه‌آهن ۱۵ کیلومتری به خطوط اصلی متصل گردید تا کارهای حمل و نقل تسهیل شود. این ذخایر، نیروگاه حرارتی تونچ‌بیلک را تغذیه می‌کنند. لینیت‌های سیت‌اومر در کیفیتی کمی پایین‌تر قرار دارند و به گونه‌ای هستند که با بیل مکانیکی قابل استخراجند.

ذخایر بور در شهرستان امت قرار دارند. ذخایر شاب (آلونیت) در شهرستان‌های Gediz-شاه‌پان جای گرفته‌اند.

کروم برای نخستین بار در ترکیه در منطقه میان شمال غربی کوتاهیه و اولوداغ یافت شد و نزدیک به سال ۱۹۶۰ استخراج آن آغاز گردید. بعدها معادن این ناحیه در پی پایان یافتن سنگ معدن متروکه شدند. امروزه مهم‌ترین ذخایر کروم در شهرستان تاوشانلی قرار دارند.

ذخایر آنتیموان در میان گدیز-حصارجیک و میان سیماo-تاوشانلی؛ مس-سرب-روی در سیماو، امت، مرکز و دومانیچ؛ مواد اولیه سیمان در پهنه تاوشانلی؛ آهن در امت و سیماو؛ دیاتومیت در شهرستان مرکز؛ فلدسپات در سیماو؛ فلوریت در تاوشانلی؛ نقره در گوموش‌کوی وابسته به شهرستان مرکز; ژیپس (سنگ گچ) در میان گدیز-چاودارحصار؛ کلسیت در شهرستان مرکز؛ کائولین در شهرستان مرکز، آلتیان‌تاش، گدیز، امت، حصارجیک و تاوشانلی؛ ماسه-شن در سیماو؛ گوگرد در سیماو؛ منگنز در شهرستان مرکز، امت و تاوشانلی؛ منیزیت در شهرستان مرکز و تاوشانلی؛ تالک در شهرستان مرکز و تاوشانلی یافت می‌شود.

از نظر ثروت‌های زیرزمینی استان، چشمه‌های آب گرم نقش بزرگی را در گردشگری کوتاهیه ایفا می‌کنند. واقع شدن برخی از این چشمه‌های آب گرم در درون جنگل‌های کاج، این اهمیت گردشگری را بیش از پیش افزایش می‌دهد. چشمه‌های آبگرم هارلک و یونجالی به دلیل نزدیک بودن به مراکز بزرگ استان، از اهمیت بیشتری برخوردارند.

در شهرستان سیماو، بیرون آمدن آب در دماهای بسیار بالا در مناطق اینال، چیت‌گل و ناشا، امکان استفاده از این آب را در آبگرم‌ها، مجتمع‌های آبگرم-گلخانه-گرمایش شهرستان و حوزه‌های صنعتی فراهم آورده است. آب‌های واقع در گدیز و کوه مراد نیز در دماهای بالا بوده و در گرمایش آبگرم‌ها و مجتمع‌های آبگرم استفاده می‌شوند. به جز این‌ها، در امت، درلی، گوبل تاوشانلی، حصارجیک و شاه‌پان نیز منابع آبی مورد استفاده در مقاصد گرمایشی و گردشگری حرارتی وجود دارد.

مدیریت

والی که در استان‌ها در رتبه نخست تشریفات جای دارد، نماینده مدیریت مرکزی است و از سوی رئیس‌جمهور منصوب می‌شود. در استان‌های غیر از کلان‌شهر، مدیریت محلی در سطح شهرهاست. شهردار با اکثریت آرای رأی‌دهندگان واقع در درون مرزهای شهرداری انتخاب می‌شود. همان رأی‌دهنده برای شورای شهرداری شهرستان نیز رأی داده و شوراهای شهرداری شهرستان‌ها را تشکیل می‌دهد. تمام رأی‌دهندگان در استان همچنین برای شورای عمومی استان نیز رأی داده و شکل‌گیری شورای عمومی استان را فراهم می‌آورند.

در انتخابات برگزارشده برای عضویت در شورای عمومی استان و شورای شهرداری، سیستم نمایندگی تناسبی با حد نصاب یک‌دهم و در انتخاب شهردار نیز سیستم اکثریت اعمال می‌شود. تعداد اعضای شورای عمومی استان و شورای شهرداری بر اساس جمعیت شهرستان تعیین شده و توزیع کرسی‌های باقی‌مانده از سهمیه میان حزب‌ها بر اساس روش هوندت مشخص می‌شود (قانون: ۲۹۷۲ - ماده: ۲۳).

شورای عمومی استان، رکن تصمیم‌گیری اداره ویژه استان است و رئیس خود را با رأی مخفی از میان اعضا انتخاب می‌کند. همچنین شورای عمومی استان از میان خود ۵ نفر را با رأی مخفی برای عضویت در انجمن استان انتخاب می‌کند که به مدت یک سال خدمت خواهند کرد.

مدیریت مرکزی از والی و مدیران کل استان تشکیل می‌شود. اداره ویژه استان (شورای عمومی استان و انجمن استان) از منتخبان تشکیل می‌شود، اما تحت ریاست والی فعالیت می‌کند. مدیریت محلی نیز از شهرداران و شوراهای شهرداری تشکیل می‌گردد.

والی کوتاهیه، موسی ایشین متولد ۱۹۶۸ در آداکلی است. او در اوت ۲۰۲۳ در حالی که والی مرکز بود به این سمت منصوب شد.

شهردار کوتاهیه، ایوب قهوه‌چی (CHP) متولد ۱۹۶۸ در اردو است که در انتخابات محلی ۳۱ مارس ۲۰۲۴ با کسب ۲۹٫۶۹٪ آرا انتخاب شد.

بر اساس نتایج انتخابات محلی ۲۰۱۹، تعداد اعضای شورای عمومی استان کوتاهیه ۳۷ نفر است که شامل ۲۷ نفر از حزب عدالت و توسعه (AK Parti)، ۱ نفر از حزب جمهوری‌خواه خلق (CHP)، ۸ نفر از حزب حرکت ملی (MHP) و ۱ نفر از حزب سعادت است. شورای شهرداری کوتاهیه نیز از ۳۱ عضو تشکیل شده که شامل ۶ نفر از CHP، ۱۱ نفر از AK Parti و ۱۴ نفر از MHP است.

در پی انتخابات عمومی ۲۰۱۸، به نمایندگی از کوتاهیه ۵ نماینده در مجلس ملی کبیر ترکیه انتخاب شدند که شامل ۳ نماینده از حزب عدالت و توسعه (عادل بیچر، اسماعیل چاغلار بایرچی، محمد دمیر)، ۱ نماینده از حزب جمهوری‌خواه خلق (علی فاضل کاساپ) و ۱ نماینده از حزب حرکت ملی (احمد ارباش) است.

جمعیت

شاخص‌های جمعیتی کنونی (داده‌های ۹ فوریه ۲۰۲۶ سازمان آمار ترکیه)

جمعیت استان کوتاهیه: ۵۷۰٬۴۷۸ نفر است. ۸۰٫۶۳٪ از این جمعیت در شهرها زندگی می‌کنند (پایان سال ۲۰۲۵). مساحت این استان ۱۱٬۶۳۲ کیلومتر مربع است. تراکم جمعیت در این استان ۴۹ نفر در هر کیلومتر مربع است (این رقم در شهرستان مرکز ۱۱۲ نفر است). جمعیت سالانه در استان به میزان ۰٫۱۱٪ کاهش یافته است. شهرستان‌های دارای بیشترین و کمترین نرخ تغییر جمعیت عبارتند از: شهرستان مرکز (۰٫۶۹٪) - چاودارحصار: (-۴٫۳۳٪) (جمعیت این شهرستان در سال ۲۰۲۳ به میزان ۵٫۱۰٪ افزایش یافته بود).

بر اساس داده‌های ۹ فوریه ۲۰۲۶ سازمان آمار ترکیه، همراه با شهرستان مرکز، ۱۳ شهرستان، ۲۸ شهرداری، ۲۲۵ محله در این شهرداری‌ها و همچنین ۵۴۵ روستا وجود دارد.

اطلاعات عددی مربوط به سکونتگاه‌ها و جمعیت استان کوتاهیه و شهرستان‌های آن در پایان سال ۲۰۲۵
شهرستان	جمعیت ۲۰۲۴	جمعیت ۲۰۲۵	تفاوت	رشد جمعیت %	Tعداد شهرداری	Tعداد محله	Tعداد روستا	جمعیت روستا	جمعیت شهر	نسبت شهرنشینی %	مساحت کیلومتر مربع	Tراکم جمعیت
آلتیان‌تاش	۱۴٬۹۸۵	۱۴٬۷۳۹	-۲۴۶	-۱٫۶۴	۱	۵	۳۵	۹٬۵۲۸	۵٬۲۱۱	۳۵٫۳۶	۹۴۱	۱۶
اصلان‌آپا	۸٬۰۸۲	۷٬۸۱۳	-۲۶۹	-۳٫۳۳	1	۴	۳۱	۵٬۹۹۴	۱٬۸۱۹	۲۳٫۲۸	۷۳۱	۱۱
چاودارحصار	۵٬۷۵۲	۵٬۵۰۳	-۲۴۹	-۴٫۳۳	۱	۴	۲۳	۳٬۴۱۷	۲٬۰۸۶	۳۷٫۹۱	۴۲۹	۱۳
دومانیچ	۱۳٬۹۴۱	۱۳٬۹۰۰	-41	-۰٫۲۹	۲	۸	۳۰	۷٬۰۳۲	۶٬۸۶۸	۴۹٫۴۱	۵۳۹	۲۶
دوملوپینار	۲٬۸۰۳	۲٬۸۱۲	۹	۰٫۳۲	1	۴	۱۰	۱٬۵۲۲	۱٬۲۹۰	۴۵٫۸۷	۲۵۰	۱۱
Emet	۱۷٬۸۱۱	۱۷٬۳۵۲	-۴۵۹	-۲٫۵۸	۱	۸	۳۷	۶٬۶۶۲	۱۰٬۶۹۰	۶۱٫۶۱	۹۵۱	۱۸
Gediz	۴۹٬۲۴۰	۴۸٬۵۳۹	-۷۰۱	-۱٫۴۲	۴	۲۵	۵۷	۱۵٬۴۰۸	۳۳ Bedreddin۱۲۹	۶۸٫۲۵	۱۱۹۳	۴۱
Hisarcık	۱۰٬۸۴۰	۱۰٬۷۹۹	-۴۱	-۰٫۳۸	1	۶	۲۵	۵٬۹۶۶	۴٬۸۳۳	۴۴٫۷۵	۳۷۰	۲۹
مرکز	۲۷۵٬۱۱۱	۲۷۷٬۰۰۰	۱٬۸۸۹	۰٫۶۹	۲	۷۰	۱۰۹	۱۵٬۹۷۳	۲۶۰٬۸۶۲	۹۴٫۱۷	۲۴۷۰	۱۱۲
Pazarlar	۴٬۸۱۶	۴٬۷۱۳	-۱۰۳	-۲٫۱۴	۱	۸	۷	۱٬۶۹۵	۳٬۰۱۸	۶۴٫۰۴	۱۱۵	۴۱
سیماو	۶۰٬۸۶۶	۶۰٬۸۸۶	۲۰	۰٫۰۳	۷	۳۷	۸۲	۱۸٬۲۹۲	۴۲٬۵۹۴	۶۹٫۹۶	۱۵۱۵	۴۰
Şaphane	۵٬۷۰۱	۵٬۵۴۰	-۱۶۱	-۲٫۸۲	۱	۷	۱۲	۲٬۶۹۶	۲٬۸۴۴	۵۱٫۳۴	۲۲۹	۲۴
تاوشانلی	۱۰۱٬۱۳۰	۱۰۰٬۸۸۲	-۲۴۸	-۰٫۲۵	۵	۳	۸۷	۱۶٬۱۷۳	۸۴٬۷۰۹	۸۳٫۹۷	۱۸۹۹	۵۳
Kütahya	۵۷۱٬۰۷۸	۵۷۰٬۴۷۸	-۶۰۰	-۰٫۱۱	۲۸	۲۲۵	۵۴۵	۱۱۰٬۳۵۸	۴۵۹٬۹۵۳	80,63	۱۱۶۳۲	۴۹