میرزا یوسف آشتیانی

برای دیگر کاربردها، آشتیانی (ابهام‌زدایی) را ببینید.

میرزا یوسف آشتیانی

میرزا یوسف آشتیانی (۱۲۲۷-۱۳۰۳) از رجال قاجار

میرزا یوسف، فرزند میرزا حسن آشتیانی بود. خاندان پدری او در دوران قاجاریه منصب مستوفی‏‌الممالکی را به عهده داشتند. او پس از درگذشت پدرش، لقب مستوفی‏‌الممالک گرفت و ریاست مستوفیان را عهده‏‌دار شد. او بر اثر درستکاری و کاردانی مورد توجه و اعتماد امیرکبیر قرار گرفت. او مورد علاقه و احترام ناصرالدین‌شاه بود و سه سال قبل از فوتش از جانب شاه منصب صدارت یافت. ناصرالدین‌‏شاه فقط به صدراعظم‏‌ها «جناب» می‏‌نوشت، ولی سال‏‌ها پیش از صدارت مستوفی‏‌الممالک به او «جناب‏ آقا» خطاب می‏‌کرد. او از جناح محافظه‏‌کار دربار قاجار و از مخالفین میرزا حسین‌خان سپهسالار و اصلاحات او بود. مستوفی‏‌الممالک به حسن اخلاق شهرت داشت. او دراویش را گرامی می‏‌شمرد و با آنان دوستی داشت.

او زمین‌‏های زیادی در اطراف تهران از ناصرالدین‏‌شاه خریداری و آباد کرد. حسن‌آباد، یوسف‌آباد، بهجت‌آباد، عباس‌آباد، امیرآباد و ونک از باغ‌های مستوفی‏‌الممالک بود که اکنون محله‏‌هایی به همین نام‏‌ها بر آن ساخته شده‏‌است.

او در ۱۱ رجب ۱۳۰۳ درگذشت و در آرامگاه خانوادگی واقع در ونک دفن شد.

مستوفی‏‌الممالک در طول عمر خود چهار همسر اختیار کرد:
زهرا خانم، دخترعمویش، که فرزندی نیاورد
تاج‏‌ماه‏ خانم، دختر سیف‏‌الله میرزا پسر فتحعلی‌شاه، او نیز بدون فرزند ماند
خانم‏‌مصری، دختر یکی از بزرگان مصر، مادر همدم‏‌السلطنه همسر جلال‌الدوله (پسر ظل‌السلطان)
شکر خانم، دختر رئیس یکی از قبایل کرد، مادر حسن مستوفی

تبارنامه

تبارنامهٔ خاندان آشتیانی، شاخهٔ میرزا کاظم آشتیانی

میرزا محسن آشتیانی                                                                                                                                                     میرزا کاظم آشتیانی                 میرزا هاشم           میرزا آقاسی‏‌بیگ                                                                                             میرزا حسن             میرزا حسین             فیروز میرزا پسر عباس میرزا                                                                                                                   میرزا یوسف آشتیانی     دختر       میرزا هدایت‌الله وزیر دفتر       نجم‏‌السلطنه         عبدالحسین میرزا فرمانفرما                                                                                                                             حسن مستوفی     میرزا محمدحسین وزیر دفتر   میرزا علی موفق‏‌السلطنه   محمد مصدق   آمنه دفترالملوک         فیروز نصرت‌الدوله                                                                                           میرزا محمد عین‏‌الممالک                         مظفر فیروز   مریم فیروز                                                                               احمد متین دفتری                                 عبدالعزیز فرمانفرمائیان                                                                                                                   منوچهر فرمانفرمائیان                                                                                                                   ستاره فرمانفرمائیان                                                                                                                   محمدحسین فیروز                                                                                                                   اسکندر فیروز

منابع

• دایرةالمعارف فارسی (به سرپرستی غلامحسین مصاحب)
• اعتمادالسلطنه. «خلسه» مشهور به خوابنامه. تهران: نقش جهان، ۱۳۵۷. 
• معیری، دوستعلی. رجال عصر ناصری. تهران: نشر تاریخ ایران، ۱۳۶۱. 
• امانت، عباس. قبلهٔ عالم. تهران: کارنامه، ۱۳۸۴. ISBN 964-431-049-7.