کرت وانه‌گت

کورت وانه‌گت
وانه‌گت در لباس ارتش در دوران جنگ جهانی دوم
نام اصلی	Kurt Vonnegut Jr.
زاده	۱۱ نوامبر ۱۹۲۲ ایندیاناپولیس، ایندیانا، ایالات متحده
درگذشته	۱۱ آوریل ۲۰۰۷ (۸۴ سال) نیویورک، ایالات متحده آسیب مغزی ناشی از سقوط
پیشه	نویسنده، رمان‌نویس، داستان‌کوتاه‌نویس، جستارنویس و نمایشنامه‌نویس
ملیت	آمریکایی
دانشگاه	دانشگاه کرنل مؤسسهٔ فناوری کارنگی دانشگاه تنسی دانشگاه شیکاگو
سبک(های) نوشتاری	طنز، طنز سیاه، علمی-تخیلی، ادبیات پست‌مدرن
سال‌های فعالیت	۱۹۵۱–۲۰۰۷
کار(های) برجسته	گهوارهٔ گربه؛ سلاخ‌خانهٔ شمارهٔ پنج؛ صبحانهٔ قهرمانان
همسر(ها)	جین مری کاکس (۱۹۴۵–۱۹۷۱) جیل کرمنتز (۱۹۷۹–۲۰۰۷)
فرزند(ان)	۷ فرزند، از جمله ۴ فرزندخوانده
والدین	کورت وانه‌گت سینیور ادیت لیبر
وبگاه
وبگاه رسمی

کورت وانه‌گت (به انگلیسی: Kurt Vonnegut؛ ۱۱ نوامبر ۱۹۲۲ – ۱۱ آوریل ۲۰۰۷) نویسندهٔ آمریکایی بود که بیش از همه برای رمان‌های طنزآمیز و آمیخته به طنز سیاه، علمی-تخیلی و ادبیات پست‌مدرن شناخته می‌شود. او طی بیش از پنجاه سال فعالیت ادبی چهارده رمان، چندین مجموعهٔ داستان کوتاه، نمایشنامه و کتاب غیرداستانی منتشر کرد. گهوارهٔ گربه (۱۹۶۳)، سلاخ‌خانهٔ شمارهٔ پنج (۱۹۶۹) و صبحانهٔ قهرمانان (۱۹۷۳) از شناخته‌شده‌ترین آثار او هستند.

وانه‌گت در جنگ جهانی دوم سرباز ارتش آمریکا و اسیر جنگی آلمان بود و هنگام بمباران درسدن در ۱۹۴۵ در این شهر حضور داشت. این تجربه بعدها اساس سلاخ‌خانهٔ شمارهٔ پنج و بخشی از نگاه ضدجنگ او را شکل داد. آثار او اغلب به جنگ، فناوری، سرمایه‌داری، دین، اختیار انسان، تنهایی و نیاز انسان‌ها به جامعه و خانواده می‌پردازند.

در سال ۱۹۹۹، سیارک ۲۵۳۹۹ به افتخار او «وانه‌گت» نام گرفت. دهانه‌ای در سیارهٔ عطارد نیز نام او را بر خود دارد.

زندگی

کودکی و خانواده

کورت وانه‌گت در ایندیاناپولیس در ایالت ایندیانا به دنیا آمد و کوچک‌ترین فرزند کورت وانه‌گت سینیور و ادیت لیبر بود. خانوادهٔ پدری او از مهاجران آلمانی بودند و نسل‌های پیشین آنان در ایندیاناپولیس در تجارت و معماری فعالیت داشتند. پدر و پدربزرگ وانه‌گت معمار بودند.

خانوادهٔ او پیش از رکود بزرگ از نظر مالی در وضعیت مناسبی قرار داشت، اما تعطیلی کارخانهٔ آبجوسازی خانوادهٔ مادری در دوران ممنوعیت الکل و کاهش سفارش‌های معماری در دههٔ ۱۹۳۰ وضعیت اقتصادی آنان را به‌شدت تغییر داد. وانه‌گت بعدها بارها تأثیر رکود بزرگ بر نگرش خود به رؤیای آمریکایی و نابرابری اقتصادی را یادآوری کرد.

او در دبیرستان شورتریج به روزنامهٔ مدرسه پیوست و از ویراستاران آن شد. وانه‌گت بعدها تجربهٔ نوشتن برای دانش‌آموزان مدرسه را یکی از نخستین تجربه‌های مهم خود در آموختن نثر روشن و مستقیم می‌دانست.

دانشگاه و ورود به ارتش

وانه‌گت در ۱۹۴۰ وارد دانشگاه کرنل شد. برخلاف علاقهٔ خودش به علوم انسانی، با توصیهٔ خانواده رشتهٔ زیست‌شیمی را انتخاب کرد، اما تحصیلش را به پایان نرساند. او هم‌زمان برای روزنامهٔ Cornell Daily Sun می‌نوشت و در یکی از نوشته‌هایش از موضعی صلح‌طلبانه با ورود آمریکا به جنگ مخالفت کرد.

پس از ورود آمریکا به جنگ جهانی دوم، وانه‌گت در ۱۹۴۳ دانشگاه را ترک کرد و به ارتش ایالات متحده آمریکا پیوست. او در دورهٔ نظامی، مهندسی مکانیک را در مؤسسهٔ فناوری کارنگی و دانشگاه تنسی آموخت و سپس به واحد پیاده‌نظام منتقل شد.

در مهٔ ۱۹۴۴، زمانی که برای روز مادر به خانه بازگشته بود، دریافت که مادرش شب پیش درگذشته است. چند ماه بعد به اروپا اعزام شد و در نبرد آردن شرکت کرد.

اسارت و بمباران درسدن

وانه‌گت در دسامبر ۱۹۴۴ به دست نیروهای آلمانی اسیر شد و همراه دیگر اسیران آمریکایی به درسدن انتقال یافت. او در ساختمانی متعلق به یک کشتارگاه نگهداری می‌شد و در کارخانه‌ای کار می‌کرد.

در ۱۳ فوریهٔ ۱۹۴۵ بمباران گستردهٔ درسدن آغاز شد. وانه‌گت همراه شماری دیگر از اسیران در زیرزمین کشتارگاه پناه گرفت و زنده ماند. پس از پایان حملات، اسیران برای بیرون آوردن اجساد از زیر آوار به کار گرفته شدند. پژوهش‌های تاریخی متأخر شمار کشته‌شدگان بمباران را حدود ۲۵ هزار نفر برآورد کرده‌اند.

این تجربه یکی از مهم‌ترین رویدادهای زندگی وانه‌گت شد و بیش از دو دهه طول کشید تا بتواند آن را در قالب رمانی که از نظر خودش رضایت‌بخش باشد بازآفرینی کند. نتیجهٔ نهایی سلاخ‌خانهٔ شمارهٔ پنج بود.

پس از پایان جنگ، او به آمریکا بازگشت و نشان پرپل هارت دریافت کرد.

دانشگاه شیکاگو و جنرال الکتریک

پس از بازگشت از جنگ، وانه‌گت در سپتامبر ۱۹۴۵ با جین مری کاکس، دوست دوران مدرسهٔ خود، ازدواج کرد. آن دو به شیکاگو رفتند و وانه‌گت در دانشگاه شیکاگو مردم‌شناسی خواند و هم‌زمان شب‌ها برای ادارهٔ خبری شهر شیکاگو خبرنگاری می‌کرد.

پیشنهادهای اولیهٔ او برای پایان‌نامه پذیرفته نشدند و دانشگاه را بدون دریافت مدرک ترک کرد. سال‌ها بعد، دانشگاه شیکاگو رمان گهوارهٔ گربه را به‌جای پایان‌نامه پذیرفت و مدرک کارشناسی ارشد مردم‌شناسی به او اعطا کرد.

سپس به استخدام جنرال الکتریک در اسکنکتدی نیویورک درآمد و ابتدا نویسندهٔ فنی و سپس مسئول روابط عمومی شرکت شد. تجربهٔ او در این محیط صنعتی و مشاهدهٔ جایگزینی انسان‌ها با ماشین‌ها بعدها در نخستین رمانش نقش مهمی یافت.

در ۱۹۵۰ نخستین داستان منتشرشدهٔ او، گزارش دربارهٔ اثر بارنهاوس، در مجلهٔ کالیر چاپ شد. موفقیت چند داستان کوتاه باعث شد در آغاز ۱۹۵۱ جنرال الکتریک را ترک کند و به‌طور تمام‌وقت به نویسندگی بپردازد.

فعالیت ادبی

نخستین رمان‌ها

نخستین رمان وانه‌گت، پیانوی خودنواز، در ۱۹۵۲ منتشر شد. داستان در جامعه‌ای می‌گذرد که ماشین‌ها بیشتر مشاغل را در اختیار گرفته‌اند و انسان‌ها، با وجود برخورداری از امکانات مادی، احساس بی‌فایدگی می‌کنند. رمان از تجربهٔ وانه‌گت در جنرال الکتریک تأثیر گرفته بود و اتوماسیون، قدرت شرکت‌ها و جایگاه انسان در جامعهٔ صنعتی را نقد می‌کرد.

سیرن‌های تایتان در ۱۹۵۹ منتشر شد و از داستان علمی‌تخیلی برای طرح پرسش‌هایی دربارهٔ اختیار، سرنوشت و معنای زندگی استفاده کرد. شب مادر نیز دربارهٔ یک آمریکایی است که در دوران جنگ برای نازی‌ها تبلیغات می‌کند، در حالی که هم‌زمان مأمور مخفی آمریکا است. موضوع هویت و خطر تبدیل‌شدن انسان به نقشی که بازی می‌کند از محورهای این رمان است.

در گهوارهٔ گربه، وانه‌گت علم، جنگ‌افزارها و مسئولیت اخلاقی دانشمندان را در قالب داستانی آخرالزمانی بررسی کرد. در این رمان دین خیالی باکونونیسم نیز معرفی می‌شود.

سلاخ‌خانهٔ شمارهٔ پنج

وانه‌گت سال‌ها تلاش کرد تجربهٔ بمباران درسدن را به داستان تبدیل کند. پس از دریافت کمک‌هزینهٔ گوگنهایم، در ۱۹۶۷ به آلمان و درسدن بازگشت و سرانجام سلاخ‌خانهٔ شمارهٔ پنج را در ۱۹۶۹ منتشر کرد.

شخصیت اصلی رمان، بیلی پیلگریم، مانند وانه‌گت در جنگ جهانی دوم اسیر می‌شود و از بمباران درسدن جان سالم به در می‌برد. روایت کتاب خطی نیست و بیلی در زمان‌های مختلف زندگی خود جابه‌جا می‌شود و با موجودات سیارهٔ خیالی ترالفامادور روبه‌رو می‌شود. رمان هم‌زمان به رویدادی واقعی از جنگ می‌پردازد و امکان روایت دقیق و منظم چنین تجربه‌ای را زیر سؤال می‌برد؛ به همین دلیل در بررسی‌های مربوط به فراداستان تاریخ‌نگارانه و ادبیات پست‌مدرن نیز مطرح شده است.

کتاب با استقبال گسترده روبه‌رو شد و به صدر فهرست پرفروش‌های نیویورک تایمز رسید. انتشار آن در دوران جنگ ویتنام باعث شد پیام ضدجنگ کتاب با بخش بزرگی از نسل جوان آمریکا ارتباط برقرار کند.

فعالیت‌های بعدی

پس از موفقیت سلاخ‌خانهٔ شمارهٔ پنج، وانه‌گت به چهره‌ای شناخته‌شده در پادفرهنگ دهه ۱۹۶۰ و جنبش ضدجنگ تبدیل شد. او مدتی نویسندگی خلاق را در دانشگاه هاروارد تدریس کرد و در سال تحصیلی ۱۹۷۳–۱۹۷۴ استاد کالج شهری نیویورک بود.

صبحانهٔ قهرمانان در ۱۹۷۳ منتشر شد. در این رمان، وانه‌گت مرز میان نویسنده و شخصیت‌های داستان را آشکارا درهم می‌شکند و شخصیت تکرارشوندهٔ کیلگور تراوت نقش مهمی دارد.

در دهه‌های بعد رمان‌هایی چون محبوس، مجمع‌الجزایر گالاپاگوس، ریش‌آبی، هوکوس پوکوس و زمان‌لرزه منتشر شدند. آخرین رمان او، زمان‌لرزه، در ۱۹۹۷ انتشار یافت.

وانه‌گت در سال‌های پایانی زندگی بیشتر جستار، سخنرانی و نوشته‌های غیرداستانی منتشر کرد. مردی بدون وطن در ۲۰۰۵ منتشر شد و به یکی از کتاب‌های پرفروش او تبدیل شد.

شیوهٔ نویسندگی

نثر وانه‌گت معمولاً جمله‌ها و بندهای کوتاه و زبان مستقیم و محاوره‌ای دارد. او پیچیده‌ترین موضوعات سیاسی، اخلاقی و فلسفی را با زبانی ساده، طنز و روایت‌هایی ظاهراً بی‌تکلف مطرح می‌کرد.

او از علمی-تخیلی، طنز، طنز سیاه و شیوه‌های پست‌مدرن بهره می‌گرفت، هرچند خود با محدودکردن آثارش به برچسب‌های ادبی موافق نبود. راوی غیرقابل اعتماد، گسست در روایت، ورود نویسنده به اثر، شخصیت‌های تکرارشونده و ترکیب تجربهٔ شخصی با داستان از ویژگی‌هایی هستند که در آثار او دیده می‌شوند.

او از نویسندگان گوناگونی تأثیر پذیرفته بود؛ از جمله مارک تواین، جورج اورول، آلدوس هاکسلی، جاناتان سوییفت، جرج برنارد شاو، هنری دیوید ثورو و امبروز بیرس. وانه‌گت اورول را نویسندهٔ محبوب خود می‌دانست و سادگی زبان و توجه او به زندگی فقرا را تحسین می‌کرد.

مضمون‌های آثار

جنگ و خشونت

تجربهٔ جنگ جهانی دوم تقریباً در سراسر فعالیت ادبی وانه‌گت حضور دارد. او صلح‌طلب بود و جنگ را پدیده‌ای می‌دانست که ادبیات و فرهنگ اغلب آن را بیش از اندازه قهرمانانه نشان می‌دهند.

سلاح‌های هسته‌ای و امکان نابودی بشر نیز در بسیاری از آثار او حضور دارند. در گهوارهٔ گربه، علم بدون مسئولیت اخلاقی به ابزاری برای نابودی جهان تبدیل می‌شود.

علم و فناوری

وانه‌گت نسبت به این تصور که پیشرفت فناوری لزوماً به زندگی بهتر منجر می‌شود بدبین بود. پیانوی خودنواز به جامعه‌ای می‌پردازد که اتوماسیون انسان‌ها را از شغل و احساس هدفمندی محروم کرده است. مسئلهٔ مسئولیت اخلاقی دانشمندان نیز از نخستین داستان‌هایش تا گهوارهٔ گربه تکرار می‌شود.

اقتصاد و جامعه

نابرابری اقتصادی و نقد سرمایه‌داری از موضوعات مکرر آثار وانه‌گت‌اند. او نسبت به جامعه‌ای که موفقیت اقتصادی را معیار ارزش انسان قرار می‌دهد بدبین بود و از داروینیسم اجتماعی و اندیشهٔ «بقای اصلح» در روابط اجتماعی انتقاد می‌کرد.

خانواده، تنهایی و معنای زندگی

بسیاری از شخصیت‌های وانه‌گت از خانواده‌های اصلی خود جدا شده‌اند و تلاش می‌کنند نوع دیگری از خانواده یا جامعه بسازند. در گهوارهٔ گربه مفهوم «کاراس» برای گروهی از انسان‌ها به کار می‌رود که بدون پیوند خونی به یکدیگر مرتبط‌اند؛ در اسلپ‌استیک نیز دولت نوعی خانوادهٔ گستردهٔ مصنوعی برای شهروندان ایجاد می‌کند.

پرسش از معنای زندگی نیز بارها در آثار او مطرح می‌شود. یکی از پاسخ‌های مورد علاقهٔ وانه‌گت، که از پسرش مارک نقل کرده بود، بر کمک انسان‌ها به یکدیگر برای عبور از زندگی تأکید داشت.

ترالفامادور

ترالفامادور سیاره‌ای خیالی است که در چند اثر وانه‌گت، از جمله سیرن‌های تایتان و سلاخ‌خانهٔ شمارهٔ پنج، ظاهر می‌شود. ویژگی‌های این سیاره و ساکنان آن در کتاب‌های مختلف یکسان نیست و گاه حتی جایگاه آن به‌عنوان واقعیتی درون داستان مورد تردید قرار می‌گیرد. در سلاخ‌خانهٔ شمارهٔ پنج، نگاه ترالفامادوری‌ها به زمان به بیلی پیلگریم امکان می‌دهد گذشته، حال و آینده را به‌عنوان لحظه‌هایی هم‌زمان تصور کند.

دیدگاه‌ها

دین

وانه‌گت خود را بی‌خدا، انسان‌گرا و آزاداندیش معرفی می‌کرد و مدتی رئیس افتخاری انجمن انسان‌گرای آمریکا بود. با این حال، به برخی آموزه‌های اخلاقی مسیحیت، به‌ویژه موعظهٔ سر کوه و تأکید آن بر شفقت، علاقه داشت.

دین در داستان‌های او نیز نقشی مهم دارد. در گهوارهٔ گربه، او آیین خیالی باکونونیسم را خلق کرد و در سیرن‌های تایتان نیز دینی خیالی شکل می‌گیرد.

سیاست

وانه‌گت خود را صلح‌طلب، سوسیالیست و در مواردی آنارشیست توصیف می‌کرد. او از منتقدان جنگ ویتنام و بعدتر جنگ عراق بود و به نابرابری اقتصادی، قدرت شرکت‌های بزرگ و سیاست خارجی آمریکا انتقاد داشت.

زندگی شخصی

وانه‌گت در ۱۹۴۵ با جین مری کاکس ازدواج کرد. آنها سه فرزند داشتند و پس از درگذشت خواهر وانه‌گت، آلیس، سه تن از فرزندان او را نیز به خانوادهٔ خود افزودند. این ازدواج در ۱۹۷۱ به جدایی انجامید و چند سال بعد به طلاق رسمی رسید.

او در ۱۹۷۹ با عکاس جیل کرمنتز ازدواج کرد و آنها دختری را به فرزندخواندگی پذیرفتند. وانه‌گت و کرمنتز تا زمان مرگ او با یکدیگر ازدواج کرده بودند.

وانه‌گت در دههٔ ۱۹۸۰ دوره‌هایی از افسردگی را تجربه کرد و در ۱۹۸۴ اقدام به خودکشی کرد، اما زنده ماند.

درگذشت

کورت وانه‌گت در ۱۱ آوریل ۲۰۰۷، در ۸۴سالگی، در نیویورک درگذشت. چند هفته پیش از مرگ در خانهٔ خود زمین‌خورده و دچار آسیب مغزی شده بود و پیامد همین آسیب علت مرگ او اعلام شد.

پس از مرگ او، تعدادی از نوشته‌های منتشرنشده‌اش در مجموعه‌هایی تازه منتشر شدند. پسرش مارک وانه‌گت مجموعهٔ آرماگدون در بازنگری را در ۲۰۰۸ گردآوری کرد و در ۲۰۱۷ مجموعهٔ کامل داستان‌های کوتاه او منتشر شد.

در ۲۰۰۸ انجمن کورت وانه‌گت تأسیس شد و در ۲۰۱۰ موزه و کتابخانه کورت وانه‌گت در ایندیاناپولیس آغاز به کار کرد. این مرکز در ۲۰۲۱ به‌عنوان یک «نشان ادبی» شناخته شد.

وانه‌گت در ۲۰۱۵ پس از مرگ به تالار مشاهیر علمی‌تخیلی و فانتزی راه یافت. آثار او همچنان در مدارس و دانشگاه‌ها تدریس می‌شوند؛ هرچند سلاخ‌خانهٔ شمارهٔ پنج بارها در مدارس آمریکا با تلاش برای ممنوعیت یا حذف روبه‌رو شده است.

گزیده آثار

رمان‌ها

• پیانوی خودنواز (۱۹۵۲)
• سیرن‌های تایتان (۱۹۵۹)
• شب مادر (۱۹۶۱)
• گهوارهٔ گربه (۱۹۶۳)
• خدا شما را حفظ کند، آقای رزواتر (۱۹۶۵)
• سلاخ‌خانهٔ شمارهٔ پنج (۱۹۶۹)
• صبحانهٔ قهرمانان (۱۹۷۳)
• اسلپ‌استیک (۱۹۷۶)
• محبوس (۱۹۷۹)
• دیدیک مرده (۱۹۸۲)
• مجمع‌الجزایر گالاپاگوس (۱۹۸۵)
• ریش‌آبی (۱۹۸۷)
• هوکوس پوکوس (۱۹۹۰)
• زمان‌لرزه (۱۹۹۷)

مجموعه داستان‌ها

• قناری در خانهٔ گربه (۱۹۶۱)
• به خانهٔ میمون خوش آمدید (۱۹۶۸)
• انفیه‌دان باگومبو (۱۹۹۹)
• خدا حفظتان کند دکتر که وارکیان (۱۹۹۹)
• آرماگدون در بازنگری (۲۰۰۸، پس از مرگ)
• جوجو را نیگا (۲۰۰۹، پس از مرگ)
• وقتی فانی‌ها می‌خوابند (۲۰۱۱، پس از مرگ)
• داستان‌های کامل (۲۰۱۷، پس از مرگ)

آثار غیرداستانی

• وامپترها، فوما و گرانفالون‌ها (۱۹۷۴)
• یکشنبهٔ نخل (۱۹۸۱)
• سرنوشت‌هایی بدتر از مرگ (۱۹۹۱)
• مردی بدون وطن (۲۰۰۵)
• به خواننده رحم کن: دربارهٔ نوشتن با سبک، با سوزان مک‌کانل (۲۰۱۹، پس از مرگ)

نمایشنامه‌ها

• نخستین صبح کریسمس (۱۹۶۲)
• استقامت (۱۹۶۸)
• تولدت مبارک، واندا جون (۱۹۷۰)
• میان زمان و تیمبوکتو (۱۹۷۲)

جستارهای وابسته

• باکونونیسم — آیینی خیالی که وانه‌گت آن را در گهوارهٔ گربه خلق کرد.
• ادبیات پست‌مدرن
• سلاخ‌خانه شماره پنج
• ترالفامادور

منابع

• «کورت ونه‌گات نویسندهٔ ضد جنگ درگذشت». خبرگزاری ایسنا.
• «کرت ونه‌گوت نویسندهٔ آمریکایی درگذشت». بی‌بی‌سی فارسی.

پیوند به بیرون

• «وبگاه کورت وانه‌گت».
• روزنامه اعتماد. «گفتگو با کورت وانه‌گت، قطار به موقع رسید». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ مه ۲۰۰۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
• کتاب نیوز. «سه رمان دیگر از کورت وانه‌گت ترجمه شد». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)