چاقودندان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
چاقودندان
محدودهٔ زمانی: اوایل پلیستوسن تا اوایل هولوسن
Smilodon californicus mount.jpg
سنگواره چاقودندان فیتالایس در موزه ملی تاریخ طبیعی، واشینگتن دی. سی.
وضعیت بقا
آرایه‌شناسی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: پستانداران
راسته: گوشت‌خوارسانان
تیره: گربه‌سانان
زیرخانواده: دندان‌خنجری‌ها
سرده: Smilodon
Lund, 1842
گونه‌ها

چاقودندان یا اسمایلودون یا به غلط ببر دندان‌خنجری یک سرده منقرض شده از گربه‌ایان دندان‌خنجری‌ می‌باشد. چاقودندان مشهورترین گربه دندان‌خنجری است که در قاره آمریکا در دورهٔ پلیستوسن (۲٫۵ میلیون سال پیش - ۱۰٬۰۰۰ سال پیش) زندگی می‌کرده‌است. یکی از بزرگترین کالکشن‌های فسیل این جانور از گودال‌های قیر "La Brea" بدست آمده‌است. ۳ گونه از این سرده شناخته شده‌است؛ آن‌ها در اندازه و اندام تفاوت دارند.

با وجود این، چاقودندان ساختاری با استحکام بیشتر از گربه‌ایان امروزی داشت، مخصوصاً با دست‌های به خوبی فرگشت یافته و دندان‌های نیش بالایی هم بسیار بلند بودند. فک این جانور قابلیت باز شوندگی بیشتری نسبت به گربه‌های امروزی داشت و دندان‌های نیش بالایی باریک و شکننده بودند، طراحی شده و سازگار برای کشتن دقیق. این ویژگی‌ها چاقودندان را به یک شکارچی خاص در شکار گیاه‌خواران بزرگ مانند بیزون و شتر تبدیل کرد.

چاقودندان احتمالاً در محیطهای بسته مانند بوته زارها و جنگل‌ها که پوشش لازم برای کمین و غافلگیر کردن برای شکار ایجاد می‌کرد، زندگی می‌کرد. وابستگی این جانور به حیوانات بزرگ ممکن است دلیل انقراض این جانور باشد. دانشمندان در مورد اینکه آیا چاقودندان یک حیوان اجتماعی بوده یا نه بحث و گفتگو می‌کنند. شباهت واکنش‌های شکارچی به درخواست کمک و رواج صدمات التیام یافته می‌گوید که این جانوری اجتماعی بوده درحالی که که مغز کوچک و محیط زندگی دارای پوشش گیاهی می‌گوید که جانوری تنها و منزوی بوده‌است. چندین فسیل نشانه‌هایی از آنکیلوزینگ اسپاندیلیتیس، شوک روحی، آرتریتیس را نشان می‌دهند. چاقودندان ۱۰٬۰۰۰ سال پیش منقرض شد.

ریشه‌شناسی[ویرایش]

نام رایج دندان شمشیری اشاره به طول بلند دندان نیش فک بالا دارد. با وجود اینکه نام رایج تر، ببر دندان شمشیری است، اما چاقودندان یک ببر نبوده‌است. بلکه ببر متعلق به زیرتیره Pantherinae است درحالیکه چاقودندان به زیرتیره Machairodontinae تعلق دارد. نام چاقودندان از کلمه یونانی σμίλη, smilē, چاقو همرا با (ὀδoύς (hodoús, دندان یا ترکیب اضافه ὀδoύς, ὀδόντος, odóntos. می‌آید.

رده‌بندی و گونه‌ها[ویرایش]

مقایسه اندازه سه گونه چاقودندان با یکدیگر و انسان

سرده چاقودندان در سال ۱۸۴۱ توسط طبیعت‌شناس و دیرین‌شناس دانمارکی، پیتر ویلهلم لوند شناخته شد. او سنگواره چاقودندان پاپیولیتور (Smilodon populator) را در غارهایی در نزدیکی شهر کوچک لاگوا سانتا در ایالت میناس گرایس برزیل، پیدا کرد.

در گذشته یک گونه از چاقودندان شناخته شده بود، اما امروزه تعداد گونه‌های شناخته شده را سه گونه می‌دانند:[۲]

  • اسمایلودون گراسیلیس، Smilodon gracilis از ۲٬۵ میلیون تا ۵۰۰٬۰۰۰ سال پیش: کوچکترین و ابتدایی‌ترین گونه بود که حدود ۵۵ تا ۱۰۰ کیلوگرم وزن داشت.[۳] که جانشین بزرگ‌جانور در آمریکای شمالی بود و احتمال می‌رود از آن تکامل یافته باشد. گونه‌های دیگر چاقودندان احتمالاً از اسمایلودون گراسیلیس مشتق شده‌اند.
شبیه‌سازی چاقودندان فیتالایس
  • اسمایلودون فیتالایس، Smilodon fatalis از ۱٬۶ میلیون تا ۱۰٬۰۰۰ سال پیش: در آمریکای شمالی جایگزین اسمایلودون گراسیلیس شد و در آمریکای جنوب شرقی به عنوان تبادل بزرگ آمریکا هجوم برد. اندازه آن بین اسمایلودون گراسیلیس و اسمایلودون پاپیولیتور بود، و می‌توان اندازه آن را با شیر یکسان دانست. بلندی این گونه در حدود ۱ متر بود و وزن آن را از ۱۶۰ تا ۲۸۰ کیلوگرم تخمین زده‌اند.[۳] در برخی موارد دو گونه دیگر به رسمیت شناخته می‌شود که شامل گونه‌های اسمایلودون کالیفورنیکوس Smilodon californicus و اسمایلودون فلوریدانوس Smilodon floridanus است، اما اغلب تصمیم برآن شده‌است که این دو گونه، زیرگونه اسمایلودون فیتالایس در نظر گرفته شوند.
شبیه‌سازی چاقودندان پاپیولیتور
  • اسمایلودون پاپیولیتور، Smilodon populator یا چاقودندان ویرانگر، از ۱ میلیون تا ۱۰٬۰۰۰ سال پیش: در بخش شرقی آمریکای جنوبی می‌زیست و بزرگترین گونه در بین تمام ماکایرودونت‌ها (machairodonts) به حساب می‌آید. جثه آن از خویشاوند خود، اسمایلودون فیتالایس بزرگتر بود و قفسه سینه و پاهای سترگی داشت همچنین به عنوان بزرگترین نوع گربه دندان‌خنجری به حساب می‌آید. بلندی آن در حدود ۱٬۲ متر و طول آن حدود ۲٬۶ متر بود و دمی به طول ۳۰ سانتی‌متر داشت. تخمین زده می‌شود که وزن آن بین ۲۲۰ تا ۴۰۰ کیلوگرم بوده‌ است و جزء بزرگترین گربه‌سانان به حساب می‌آید.[۳][۴]

کالبدشناسی[ویرایش]

یک تصویرسازی از چاقودندان پاپیولیتور با پوستی ساده و بدون نقش
یک تصویرسازی از چاقودندان فیتالایس با پوستی خالدار

گونه‌های چاقودندان به بزرگی پلنگ‌مانندهای امروزی بودند اما نسبت به آن‌ها از بدنی قوی‌تر و وزن بیشتری برخوردار بودند. سنگین‌ترین نوع چاقودندان یعنی چاقودندان پاپیولیتور می‌توانست وزنی بیش از ۴۷۰ کیلوگرم داشته‌باشد.[۳] رنگ و طرح پوست چاقودندان مشخص نیست اما در تصویرسازی‌های هنری با پوستی ساده یا خالدار ترسیم می‌شود.

انقراض[ویرایش]

چاقودندان در پایان پلیستوسن، حدود ۱۰٬۰۰۰ سال پیش از میلاد که شاهد انقراض بسیاری از دیگر پستانداران گیاه‌خوار و گوشتخوار بزرگ بود، منقرض شد.

انسان پیشاتاریخ، که خود را در همان زمان به شمال آمریکا رسانید و به شکار بسیاری از گونه‌هایی ناپدید شده می‌پرداخت، از سوی بعضی دانشمندان به عنوان مسئول این موج انقراض شناخته می‌شود. برخی دیگر از دانشمندان البته تغییرات آب و هوایی که در پایان عصر یخبندان رخ داد عامل انقراض می‌دانند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Smilodon». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی.

  1. http://www.sbpbrasil.org/revista/edicoes/11_3/castro.pdf
  2. A. Turner: The big cats and their fossil relatives. Columbia University Press, 1997. ISBN 0-231-10229-1
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ Christiansen, P. (2005–12). "Body Size of Smilodon (Mammalia: Felidae)". Journal of Morphology. ۲۶۶ (۳): ۳۶۹–۳۸۴. doi:10.1002/jmor.10384. PMID 16235255. Retrieved ۲۰۱۱-۰۸-۰۲. Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help); Check date values in: |date= (help)[پیوند مرده] خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «Body size of Smilodon» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  4. Sorkin, B. (2008-04-10). "A biomechanical constraint on body mass in terrestrial mammalian predators". Lethaia. 41 (4): 333–347. doi:10.1111/j.1502-3931.2007.00091.x. Retrieved 2011-08-02.