مهدی نصیری

مهدی نصیری
نصیری در سال ۱۴۰۲
نام هنگام تولد	مهدی نصیری للردی
زادهٔ	۱ مهر ۱۳۴۲ ‏(۶۲ سال) شهرستان دامغان، ایران
محل تحصیل	حوزه علمیه قم
پیشه‌ها	نویسنده روزنامه‌نگار
آثار	کتاب عصر حیرت، کتاب اسلام و تجدد
همسر	فرشته مزینانی

مهدی نصیری للردی (زادهٔ ۱ مهر ۱۳۴۲) روزنامه‌نگار و نویسنده اهل ایران است که سردبیری نشریهٔ سمات را برعهده دارد. وی پیشتر سردبیر و مدیرمسئول هفته‌نامه صبح و روزنامه کیهان بود.

وی به همراه یوسفعلی میرشکاک از آغازگران خط مشی تندرو در روزنامه کیهان بود که بعدها توسط حسین شریعتمداری ادامه یافت. همین عملکرد او در نشریه صبح نیز ادامه یافت. نصیری از اوایل دهه ۱۳۹۰ به بیان دیدگاه‌های منتقد ولایت فقیه پرداخته است.

زندگی

مهدی نصیری للردی در ۱ مهر ۱۳۴۲ در شهرستان دامغان زاده شد. پدرش شیخ گل‌محمد نصیری للردی اهل مازندران و مادرش خدیجه سادات ترابی اهل دامغان بود. سه خواهر و یک برادر پیش از او و یک برادر و یک خواهر دیگر هم پس از او به دنیا آمدند.

پدرش در نوجوانی، تحصیل حوزوی را در حوزه علمیه شهرستان کوهستان آغاز کرد و به توصیه پزشک که باید از محیط مرطوب مازندران خارج شود، برای ادامهٔ تحصیل به دامغان رفت و در همین شهر ازدواج کرد. او سپس به حوزه مشهد رفت و پس از یک سال تحصیل، در سال ۱۳۳۳ به نجف رفت. پس از اخذ درجه اجتهاد از موسوی بجنوردی در سال ۱۳۴۱ به دامغان بازگشت و مدیریت حوزه و اقامه نماز جماعت را تا سال ۱۳۶۰ که درگذشت، برعهده گرفت. پدرش موافق حکمرانی روحانیت نبود و آنان را ناتوان از این کار می‌دانست.

وی تحصیلات حوزوی را از سال ۱۳۵۵ در حوزه علمیه دامغان نزد پدر (که خود تحصیل‌کرده حوزه علمیه نجف بود و به مقام اجتهاد رسیده بود) و دیگر عالمان آن حوزه آغاز کرد. در سال ۱۳۵۸ برای ادامهٔ تحصیل عازم حوزه علمیه قم شد و تا سال ۱۳۶۶ دروس سطح حوزه را ادامه داد و هم‌زمان در مدرسه علمیه رسالت به تدریس دروس ادبیات و منطق پرداخت. در سال ۱۳۶۵ همکاری با مؤسسه کیهان در قم را آغاز و یک سال بعد برای ادامهٔ همکاری به تهران رفت. او به عنوان دبیر سرویس مقالات روزنامه کیهان کار مطبوعاتی را ادامه داد و مقالات متعددی در زمینهٔ مسائل سیاسی و فرهنگی روز نوشت.

نصیری به گفته‌اش مقاله‌ای برای زن روز نوشته بود. او در جوانی و اوایل انقلاب، تابستان را در کانون‌های فرهنگی دامغان در کار نوشتن جزوات سپری می‌کرد. در سال ۱۳۶۷ از سوی محمد اصغری سرپرست وقت مؤسسه کیهان و موافقت محمد خاتمی نماینده وقت خمینی در مؤسسه کیهان، سردبیری روزنامه کیهان در ۲۵ سالگی به وی محول و در سال ۱۳۷۰ با دستور علی خامنه‌ای به عنوان مدیرمسئول روزنامه کیهان منصوب شد. پس از انتصاب حسین شریعتمداری به عنوان نماینده ولی فقیه در کیهان در سال ۱۳۷۳ نصیری از مدیرمسئولی و سردبیری کیهان استعفا داد. در همین سال‌ها با آغاز درس خارج فقه خامنه‌ای به مدت دو سال در این درس شرکت کرد. در نیمه سال ۱۳۷۴ به همکاری با مؤسسه کیهان پایان داد و در اسفند همان سال نشریه سیاسی فرهنگی صبح را منتشر کرد. او خط مشی تندرو در کیهان را با همکاری کسانی چون مسعود ده‌نمکی در این نشریه نیز ادامه داد. حیات این نشریه تا سال ۱۳۷۸ ادامه یافت. نصیری در این سال به قم برگشت و درس خارج اصول و فقه را ادامه داد. وی در سال ۱۳۸۰ به معاونت سیاسی شورای سیاست‌گذاری ائمه جمعه سراسر کشور منصوب شد و تا سال ۱۳۸۴ در این سمت فعالیت کرد. در سال ۱۳۸۴ به عنوان معاونت فرهنگی دفتر نمایندگی رهبر ایران در کشور امارات به آنجا رفت و سال ۱۳۸۸ با پایان مأموریت به ایران بازگشت.

مهدی نصیری همچنین انتشار ماهنامه سیاحت غرب برای مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما در قم را در کارنامه مطبوعاتی خود دارد. مدیریت مسئول انتشارات کتاب صبح که عمدتاً به انتشار آثاری در زمینه غرب‌شناسی می‌پردازد نیز با مهدی نصیری است. صاحب امتیازی و مدیرمسئولی فصلنامه سمات از جمله فعالیت مطبوعاتی وی است.

نصیری علاوه بر نگارش مقاله و گفت‌وگوی مطبوعاتی، چهار کتاب با عنوان‌های اسلام و تجدد، فلسفه از منظر قران و عترت، جایگاه اجتماعی زن از منظر اسلام، و آوینی و مدرنیته نوشته و منتشر کرده است.

سه کتاب «اسلام و تجدد»، «جایگاه اجتماعی زن از منظر اسلام» و «عصر حیرت»، نوشته مهدی نصیری، نمایندهٔ تندروی فکری او به‌شمار می‌رود.

نصیری از داوران جشنواره فیلم عمار بوده است.

در اواخر دهه ۱۳۹۰ رویکرد نصیری نسبت به شیوه حکمرانی حکومت ایران انتقادی‌تر شد. او گفت: «کشتار آبان ۹۸ تکان شدیدی بر او وارد کرد و انتخابات مهندسی شده ریاست‌جمهوری سال ۱۴۰۰ باعث دورتر شدن او از جمهوری اسلامی شد.» او فرایند دگرگونی اندیشه‌های خود را در قالب «عصر حیرت» تعبیر کرده و در سال ۱۳۹۹ کتابی نیز به همین نام منتشر کرد. او در این کتاب تأکید می‌کند که در نبود حکومت امام دوازدهم شیعیان، عملاً امکان برپایی حکومت اسلامی و لوازم آن تا ۸۰ درصد مهیا نیست و به این دلیل «کسانی نمی‌توانند مدعی نمایندگی حقیقت و اسلام ناب شده و در صدد تحمیل عقیده و قرائت خود بر آیند و دست به قطبی‌سازی‌ها و مرزبندی‌های همراه با تکفیر و تفسیق و انحراف و التقاط بزنند.» نصیری در اردیبهشت ۱۴۰۳ طرح گفت‌وگوی «تاجزاده-شاهزاده» را برای نزدیکی دو طیف متضاد مخالفان حکومت ایران یعنی مشروطه‌خواهان و جمهوری‌خواهان و عبور مسالمت‌آمیز از حکومت ایران ارائه داد.

دیدگاه‌ها

به گفتهٔ خود، پدرش از تحصیل‌کردگان حوزه نجف و تحت تأثیر مباحث ضد فلسفی میرزا مهدی اصفهانی بود و مهدی نصیری نیز از اوایل طلبگی در این زمینه از پدر متأثر بود. وی فلسفه را مبتنی بر فهم خودبنیادی می‌داند و نه خدابنیادی و آن را مخالف شرع قلمداد می‌کند. او مناظره‌هایی با عنوان «نقد فلسفه و عرفان» با احمد رهدار و محسن غرویان داشته که یکی از این مناظره‌ها ۲۰ مهر ۱۳۹۰ از برنامه زاویه پخش شد. دغدغهٔ فکری نصیریِ متأخر، امکان‌پذیری تشکیل حکومت اسلامی در عصر غیبت و دوران سیطرهٔ مدرنیته است. دغدغه‌ای که در جدیدترین کتاب وی با نام عصر حیرت دنبال شده است.

حمایت از اعتراضات آبان ۱۳۹۸

نصیری یکی از کسانی بود که در آبان ۱۳۹۸ اعلام موضع کرد و معتقد بود که بسیاری از کشته‌شدگان از خانواده‌های مستضعف و جوان بودند که به دلیل به ستوه آمدن از فقر و فلاکت به خیابان‌ها ریختند. نصیری بارها تأکید کرده که هیچ فرد منافق و از خارج آمده‌ای در میان معترضان نبود و همهٔ آنان جزو مردم عادی بودند. او اعتراضات آبان ۱۳۹۸ را با جنبش جلیقه‌زردها در فرانسه مقایسه کرد و گفت: «آبان ماه ۹۸ را که در مدت سه روز تظاهرات انجام شد، مقایسه کنید با تلفات ماه‌ها تظاهرات جلیقه‌زردها در فرانسه که بعضاً با تخریب و آتش زدن اموال عمومی نیز همراه بود و کار یگان ویژه هم نبود؛ امّا آمار کشته‌ها فقط ده نفر بود. چرا؟ چون فرانسه نظام پدرسوخته! غربی است و ما نظام اسلامی مبتنی بر ولایت فقیه هستیم.»

حاکمیت ایدئولوژیک

نصیری در رابطه با حاکمیت جمهوری اسلامی در مناظره‌ای گفت: «ما یک نظام دشمن‌محور تأسیس کرده‌ایم و عمدتاً در پی خلق دشمن هستیم. باید در اوّلین فرصت ممکن برجام را دریابیم؛ چون هرچه تعلل بیشتر باشد، خسارت ما بیشتر خواهد بود. وقتی سیاست ایدئولوژیک می‌شود و از مدار عقلانیت خارج می‌شود، وضع می‌شود آنچه که امروز می‌بینیم. ما نه‌تنها اعتماد آمریکا بلکه باید اعتماد چینی‌ها را جلب کنیم.»

حاکمیت دینی

او در اسفند ۱۳۹۸ در مورد حاکمیت دینی گفت: «شرط اوّل تحقق حکومت دینی این است که فقیه واجد شرایط با پشتیبانی مردم و نه مثلاً با کودتا در رأس قرار گیرد. بحث جدیدی هم پیش آمده و آن سیطره مدرنیته بر جهان در دو، سه قرن اخیر است که این تمدن در ابعاد مختلف تعارضی اساسی با ارزش‌ها و مبانی دینی دارد و تأثیرات بسیار گسترده‌ای هم بر کل دنیا و عرصهٔ جامعهٔ ما گذاشته و این سیطره خودش موانع بسیاری بر سر راه تحقق آرمان‌های دینی ایجاد کرده است. مثال واضح و روشن آن این است که ما در شریعت معتقدیم ربا حرام است، امّا شما وقتی می‌خواهید در بستر اقتصاد مدرن آن را اجرا کنید، با مانع جدی روبه‌رو هستید؛ زیرا اساساً به نظر بسیاری از کارشناسان اقتصادی، قوام و اساس بانکداری مدرن بر ربا استوار شده است و بدون ربا چرخ آن نخواهد چرخید. دلیل اینکه چهل سال است که ما از بانکداری اسلامی می‌گوییم و توفیقی کسب نکرده‌ایم، این است؛ یعنی بانکداری مدرن یک مانعیت جدی ماهوی و ذاتی برای حذف ربا دارد ولی متأسفانه کارشناسان به این توجه نمی‌کنند. در چنین شرایطی وظیفهٔ جمهوری اسلامی این نیست که به هر شکلی شده باید احکام دینی را اجرا کند، باید با ارزیابی‌های دقیق و کارشناسی حرکت کرد و هر جا که مسئله روشن و حکم دین برقرار بود و با مانع جدی هم مواجه نشد و همراهی مردم با نظام بود، نظام آن حکم را اجرا می‌کند ولی هر جایی که نظام با موانع تمدنی یا مقاومت‌های مردمی و فشارهای جهانی مواجه بود که چاره‌ناپذیر است، تکلیفی به پیگیری و تحقق آن حکم ندارد و می‌تواند به روال عرفی عمل کند. اساساً عبور از جمهوریت به نفع اسلامیت اغلب معنی ندارد. شما اگر از مردم بگذرید و بپندارید با این مسئله می‌خواهید به دین کمک کنید، از اساس غلط است. ما باید در موضوع دینی کردن جامعه و تمدن‌سازی دینی سنجیده و حساب‌شده برخورد کنیم، نه فارغ از واقعیت‌های موجود و جاری در جامعه. از این جهت ما با اشکالات جدی مواجهیم و فاقد زمان‌شناسی درست هستیم.»

دوقطبی‌سازی حکومت در جامعه

نصیری در باب دوقطبی‌سازی حاکمیت و درگیری بین اقشار جامعه در برنامه زاویه گفت: «ما از آغاز تا به امروز دوقطبی‌هایی چون متدین و غیرمتدین یا انقلابی و غیرانقلابی یا حزب‌اللهی و غیرحزب‌اللهی و باحجاب و بدحجاب و امثال این‌ها درست کردیم که در مقام حاکمیت و حکمرانی نباید و حق نداریم چنین دوقطبی‌هایی انجام دهیم. همهٔ مردم و شهروندان با هر گرایش و سلیقه و ظاهری تا زمانی که قوانین رسمی نظام را زیر پا نگذاشته و برای اصل امنیت کشور و نیز حقوق دیگران مشکل ایجاد نکرده‌اند و دست به سلاح نبرده‌اند و در جهت براندازی گام برنداشته‌اند، باید مورد احترام باشند و حقوق شهروندی و مدنی آنان حفظ و مراعات شود.»

سیاست خارجی حکومت متأثر از مارکسیسم

مهدی نصیری در جلسه‌ای در کلاب‌هاوس گفت: «شعار و الهیات استکبارستیزی که موتور سیاست خارجی ما بوده، بسیار نقد بر آن وارد است. این الهیات و شعارها متأثر از مارکسیسم بوده است.»

دولت سیزدهم و فقرپروری

مهدی نصیری در دومین سال فعالیت دولت سیزدهم در یادداشتی نوشت: «در آغاز پیروزی انقلاب یکی از نزاع‌های ایدئولوژیک بین اسلام و مارکسیسم این بود که آیا اقتصاد زیربناست یا روبنا؟ مارکسیست‌ها اقتصاد را زیربنا و انقلابیون مسلمان اغلب آن را روبنا می‌دانستند و از اهمیت و برتری فرهنگ و سیاست و اخلاق و معنویت بر اقتصاد سخن می‌گفتند. اکنون با این مقدمات، معلوم نیست چرا جمهوری اسلامی، امر رشد و پیشرفت مادی و اقتصادی جامعه ایران را از اولویت خود خارج کرده و سیاست خارجی دشمن‌بنیاد و ستیزه‌گر با بخش اعظم و پیشرفتهٔ دنیا را چنان نصب‌العین خود قرار داده که جامعه بالقوه ثروتمند ایران را به جامعه‌ای فقرزده و با ده‌ها میلیون جمعیت زیر خط فقر تبدیل کرده است و در سیاست داخلی نیز با پرداختن بعضاً افراطی یا نمایشی به شعائر و مناسک دینی یا جبهه‌ای و دفاعی، سعی در راضی و در صحنه نگه داشتن اقلیتی دارد که حامیان پروپاقرص نظام به‌شمار می‌روند. البته در این میان نباید از این نکته غافل شد که بسیاری از نظریه‌پردازان و سرداران و روحانیان و مدافعان چنین سیاست داخلی و خارجی‌ای خود غرق در مواهب مادی و دنیایی بوده و لحظه‌ای از ارتقای داشته‌ها و ذخائر و ثروت مادی خود غافل نیستند. گویا دیگر حفظ ایمان و اعتقادات دینی مردم، دغدغه روحانیون حاکم نیست و نهایتاً تنها به حفظ اعتقاداتی می‌اندیشند که برساختهٔ قدرت و اغلب از مصادیق بدعت است، امّا سؤال این است که آیا نباید اندکی هم به تحکیم انسجام و اتحاد ملی و حفظ ایران و این آب و خاک که در معرض انواع تهدیدها قرار گرفته، بیاندیشند.»

حجاب اجباری

مهدی نصیری از مخالفان حجاب اجباری است. وی در این مورد گفت: «جرم دانستن بی‌حجابی و تعیین انواع مجازات برای آن، پیشاپیش پروژه‌ای شکست‌خورده است و می‌تواند منجر به حوادثی دیگر و شاید بدتر شود. مصلحت دین، جمهوری اسلامی و جامعه، حجاب الزامی و گشت ارشاد نیست. اینکه باز متدینین ما و حکومت دینی ما تمام مسئلهٔ آرامش را روی این مسئله برده است، یک بدفهمی و سوءفهم از دین است. اگر بخواهیم برای آرامش از مبنای دین شروع کنیم، اوّلین عامل آرامش این است که در جامعه فقر نباشد و جامعه از فقر و فلاکت نجات پیدا کند و عدالت در جامعه مستقر باشد. قسط وجود داشته باشد. این‌ها اوّلین گام‌هایی است که باید برای تحقق آرامش برداریم. اگر این‌ها وجود نداشته باشد، هیچ آرامشی وجود ندارد. در جمهوری اسلامی متأسفانه سیاست‌ها، سیاست‌های فقر و فلاکت‌آفرین در ابعاد مختلف است. حالا یا از ناکارآمدی یا سیاست‌های غلط که متدینین و متشرعین این مسائل را رها کرده‌اند و تمام مسئله را در حجاب می‌بینند.»

بازداشت

نصیری در فروردین ۱۴۰۲ به دلیل شکایت حمید رسایی به شعبه چهارم دادگاه ویژه روحانیت قم فراخوانده شد. او همچنین به دلیل نوشتن برخی از مقالات از سوی سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی احضار شده بود.

نصیری در ۱۴ بهمن ۱۴۰۳ در محوطهٔ آرامگاه فردوسی، مشهد دستگیر و پس از ساعتی آزاد شد. به گفتهٔ همسرش فرشته مزینانی، علّت این بازداشت صحبت‌های نصیری مبنی بر نقش رضاشاه در ساخت این آرامگاه بوده است. ایرنا، به نقل از یک مقام امنیتی استان خراسان نوشت: «مهدی نصیری امروز یکشنبه در آرامگاه فردوسی و در مکانی که فیلمبرداری ممنوع بوده، اقدام به فیلمبرداری کرده است.»

این خبرگزاری گفت که نصیری از پاک کردن فیلم خودداری کرده است و از سوی دادستانی تفهیم اتهام شده و در بازداشت موقت به سر می‌برد. سرپرست فرمانداری مشهد به خبرگزاری فارس گفت که «ایجاد گعده سیاسی و سر دادن شعار و تصویربرداری از این اقدام» دلیل بازداشت او بود.

کتاب‌شناسی

• اسلام و تجدد، مهدی نصیری، ناشر: کتاب صبح، ۱۳۸۷
• جایگاه اجتماعی زن از منظر اسلام، مهدی نصیری، ناشر: کتاب صبح - ۱۳۸۱
• فلسفه از منظر قرآن و عترت، مهدی نصیری، ناشر: کتاب صبح، ۱۳۸۷
• آموزش روخوانی و روانخوانی قرآن کریم، مهدی نصیری، ناشر: نشتا
• آوینی و مدرنیته
• عصر حیرت، جستاری کلامی پیرامون حکمرانی فقهی و تمدن‌سازی اسلامی در عصر غیبت و سیطره مدرنیته، نشر الصدیقة الشهیدة، [انتشار الکترونیکی]، ۱۳۹۸

پیوند به بیرون

• دانلود فایل pdf فصلنامه معرفتی اعتقادی سمات (با مدیریت مهدی نصیری)، شماره‌های ۱-۲-۳-۴-۵-۶-۷
• کوتاه‌نگاشت‌هایی دربارهٔ فلسفه و عرفان (۱)، مقصود از فلسفه و عرفان مورد نقد چیست؟
• کوتاه‌نگاشت‌هایی دربارهٔ فلسفه و عرفان (۴)، تحلیل و بررسی روایت اطلبوا العلم و لو بالصین، مهدی نصیری
• آیا فهم استدلالی اصول دین متوقف بر فلسفه دانی است؟، مهدی نصیری
• مهدی نصیری، مدیر مسئول پیشین روزنامه کیهان و کنشگر سیاسی، گفت‌وگوی ویژه (۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۳) در یوتیوب