فلج عصب صورتی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

فلج عصب صورتی یا در اصطلاح طب سنتی لَقْوه، بیماری‌ای است که در آن عصب چهره‌ای، فلج می‌شود. شایعترین علت آن فلج بل است.

عصب چهره‌ای

بیماری شناسی[ویرایش]

فلج صورت که از آن با عنوان فلج محیطی صورت هم یاد می شود از جمله شایع‌ترین بیماری‌ها در جهان است که به دلایل مختلف از قبیل تصادف، ضربه، قرار گرفتن در معرض آب‌وهوای بسیار گرم یا سرد، ابتلا به ویروس و هر آنچه عملکرد ریشه‌های عصبی این ناحیه را مختل کند، به‌وجود می‌آید. براساس آمار ارائه شده از سازمان جهانی بهداشت از هر 5 هزار نفر در جهان، یک نفر به این بیماری مبتلا می‌شود. این بیماری که خیلی آرام و بی‌صدا به سراغ بیمار می‌آید از جمله بیماری‌هایی محسوب می‌شود که علاوه بر درگیر کردن بخشی از اعضای بدن به لحاظ روحی و روانی بیمار را تحت‌تاثیر قرار داده و به مرور برخی بیماری‌های روحی از قبیل افسردگی و اضطراب را در او ایجاد می‌کند. زیرا این بیماری جذابیت، جذابیت و شادابی صورت بیمار را نشانه می‌رود.

در دوران پزشکی امروز، فلج صورت با نام چارلز بل گره خورده است. این بیماری که معمولاً به شکل یک طرفه و یک فلج محیطی صورت است، باعث ضعف ماهیچه صورت در طرف گرفتار می شود. بل تعریف کاملی از بیماری شرح داده است اما به لحاظ تاریخی صدها سال قبل از آن پزشکان دیگری این بیماری را شرح داده اند، اگرچه به دلایل متفاوتی مانند سخت بودن زبان متن اصلی این موضوع نادیده گرفته شده است. نخستین و مشهورترین این پزشکان که این بیماری را شرح داد محمدبن ذکریای رازی (Rhazes) بود. در این مقاله، ما در مورد نظر خود بحث می کنیم.

بررسی اسناد تاریخی نشانگر آن است که فلج عصب صورت به قدمت عمر انسان سابقه دارد و در نقاشی ها، پیکره ها، نقاب ها و پاپیروس ها به تصویر در آمده است. اگرچه این بیماری کشنده نیست، می تواند تأثیر معکوس بر کیفیت زندگی داشته باشد. فلج عصب صورت باعث عدم تقارن صورت و به هم خوردن حالت های چهره می شود. ناتوانی در بستن پلک می تواند منجر به التهاب قرنیه و کوری شود. اما تا پایان قرن نوزدهم میلادی هیچ درمان جراحی برای این بیماری ذکر نشده و بنابراین بسیاری از بیماران مبتلا به فلج عصب صورت باید یک رنج مادام العمر را تحمل کنند. اگرچه درمان جراحی برای فلج عصب صورت در قرن نوزدهم مطرح شد، روش های جراحی میکروسکوپی نوین در طول ده سال گذشته انقلابی در درمان این بیماری ایجاد کرده است.

نام شناسی[ویرایش]

لقوه را در موارد مختلف، نام‌های مختلف می‌دهند، مانند بیماری کجی دهان[۱] یا کژدهانی[۲]. لقوه حالت چشم و ابرو و لب و پیشانی را به هم می‌زند، به گونه‌ای که گاهی لب‌ها کوژ شده و روی هم نمی‌آید. گاهی نیز لقوه‌گرفتگان نمی‌توانند چشم‌هایشان را ببندند و پلک بر هم کشند.همچنین به لقوه کژرویی[۳] نیز می‌گویند.

اگرچه در تاریخ پزشکی نوین، این بیماری توسط چارلز بل (1842-1774) شرح داده شده است، بررسی اسناد پزشکی قدیمی نشان می دهد که این بیماری نخستین بار توسط پزشک ایرانی، علی ابن سهل ابن ربن طبری (ت: 808 یا 807 ؛ م: 862 یا 861) شرح داده شده است.

رازی (Rhazes) (925 – 865 پس از میلاد) نخستین پزشک در تاریخ علم پزشکی بود که شرح کاملی از فلج عصب صورت ارایه داد و برخی درمان ها را پیشنهاد نمود.

پس از او، دیگر پزشکان ایرانی مانند پورسینا (1035-983 پس از میلاد) و جرجانی (قرن دوازدهم) هم این بیماری را توصیف کردند.

محمد ابن زکریای رازی پزشک و عالم بزرگی بود که مجموعه 26 جلدی تحت عنوان "الحاوی" را خلق نمود. رازی در 865 پس از میلاد در شهر کهن ری در نزدیکی تهران زاده شد. او یکی از با استعدادترین دانشمندانی بود که بیش از 180 عنوان کتاب در پزشکی و سایر رشته های علمی نوشت.

کشف الکل و اسید سولفوریک به رازی منتسب است که به پیشرفت پزشکی و شیمی کمک کرده است.

در کتابش الحاوی، بسیاری از بیماری ها را شرح داده است که در این بین یکی از عنوان ها به فلج عصب صورت اختصاص یافته است. به منظور نشان دادن دقت توصیف او، بخشی از ترجمه این کتاب در مورد فلج عصب صورت در پی می آید.

لقوه یا فلج عصب صورت: این بیماری است که ناگهانی اتفاق می افتد و نیمی از صورت دچار فلج شل شده و کج می شود و به سمت مخالف منحرف می شود. بنابراین اگر ماهیچه سمت چپ لب درگیر باشد، لب به سمت راست کشیده می شود و آن قسمت از فک و گونه نیز تحت تأثیر قرار می گیرد .

این بیماری در زبان یونانی به نام ((تشنج عضله ای مغزی)) یا ((تشنج دیافراگرامی مغزی)) خوانده می شود و به معنای سفتی در عضلات سر است.

نشانه ها و سر نخ های تشخیصی[ویرایش]

از بیمار باید پرسیده شود که آیا حس سمت درگیرمانند سمت دیگر است یا نه؟ همچنین، باید این نکته مورد ارزیابی قرار گیرد که حس سمت درگیر به طور مبالغه آمیزی افزایش یافته یا نه؟

اگر فرد احساس درد در استخوانهای صورت، گونه و پوست دارد، می تواند یک نشانه ابتدایی از کج شدن دهان باشد. بنابراین، باید از تماس با سرما اجتناب شود و حجامت صورت نگیرد.

ممکن است انقباضات ناگهانی ماهیچه ای در صورت از علایم ابتدایی بیماری باشد.

پوست پیشانی در سمت درگیر می تواند آنچنان سفت شود که چین و چروکهای قبلی از بین برود یا تعدادی چین و چروک جدید در صورت ظاهر شود. بیمار از بستن پلکهای خود ناتوان است و حتی اگر حرکت مختصری وجود دارد، این بسته شدن کامل نیست.

چهره در هنگام خندیدن کج می شود و چشم در سمت درگیر گودرفته و کوچکتر از طرف مقابل است و آبریزش مداوم وجود دارد.

بیمار از سمت سالم صورت برای جویدن استفاده می کند.

صحبت کردن بیمار بریده بریده شده و بیمار روحیه ی پایینی داشته و شکست خورده به نظر می رسد.

برخی بیماران در ناحیه گیجگاهی دچار سردرد (نوع میگرنی) می شوند.

اگر دهان بیمار را باز نموده و زبان را به پایین بفشاریم، انتهای کام نرم (زبان کوچک) فلج است و مقداری ترشحات اضافی و تغییر رنگ وجود دارد.

نوعی از این بیماری وجود دارد که دو طرفه است.

چه افرادی مستعد به این بیماری‌اند؟[ویرایش]

در اساس متون کهن و آموزه‌های طب سنتی چین از بیماری فلج محیطی صورت با نام «انحراف یکطرفه چشم یا دهان» یاد شده است. این بیماری حدوداً از 2هزار سال پیش در میان مردم جهان وجود داشته است. بسیاری از درمانگران طب سنتی چین اقلیم و شرایط آب و هوایی خیلی سرد یا خیلی گرم را در ابتلا به این بیماری موثر می‌دانند. به اعتقاد این درمانگران قرار گرفتن در معرض بادهای سرد، ابتلا به ویروس و کم‌خونی از جمله مواردی است که امکان ابتلا به این بیماری را در افراد افزایش می‌دهد. از دیدگاه این درمانگران این عوامل و برخی عوامل خارجی دیگر می‌تواند تعادل بدن را به هم زده و با ایجاد اختلال در عملکرد کبد مانع از دفع سموم و مواد موذی از بدن و ابتلا به این بیماری شود.

چگونه این بیماری بروز می‌کند؟[ویرایش]

غالباً فلج صورت به‌صورت ناگهانی در افراد بروز می‌کند. به این ترتیب که فرد شب به خواب می‌رود و صبح که بیدار می‌شود احساس می‌کند به‌صورت جزئی با حرکت نکردن عضلات صورت در یک طرف صورت روبه‌روست یا علائم سرماخوردگی دارد. درصورتی که این اختلال‌ها به‌صورت همزمان در فردی مشاهده شد بهتر است در نخستین فرصت به پزشک مراجعه کرده و برای درمان اقدام کند.

ابتلا به این بیماری در ماه‌های سرد[ویرایش]

بسیاری از مردم در جهان در ماه‌های سرد سال به این بیماری دچار می شوند. به این ترتیب که با قرار گرفتن در معرض هوای سرد به بی‌حسی عضلات صورت و عدم‌حرکت آن‌ها مبتلا می شوند. بنابراین این افراد باید سعی کنند در زمان‌هایی که در معرض هوای سرد قرار دارند صورت خود را با کمک شال یا دستمال از برخورد مستقیم با جریان هوای سرد، محافظت کنند. البته گاهی هوای خیلی گرم نیز موجب بروز این اختلال می شود. بنابراین باید عضلات صورت را از قرار گرفتن در معرض آب و هوای بسیار گرم یا بسیار سرد هستند، جلوگیری کرد.

تمرین های تکنیکی در منزل[ویرایش]

در ادامه فرایند درمانی درمانگر طب سوزنی تکنیک‌های ساده اما بسیار کاربردی را به بیمار آموزش می دهد که بیمار مبتلا به فلج صورت از این تکنیک‌ها در طول روز و در محل کار یا منزل استفاده کند.

ماساژ نقطه های گیج‌گاهی در 2 طرف سر از جمله نقاطی است که ماساژ دادن آن در طول روز 2 تا 3 بار به‌مدت 2 دقیقه توسط درمانگران توصیه شده است.

درمانگران ماساژ، نقطه میان 2 ابرو را نیز برای بهبود حرکات چشم، پلک و عملکردهای مناسب آن توصیه می کنند. این نقطه را 2 تا 3 بار در روز هر بار به‌مدت 2 دقیقه ماساژ دهید.

برای افزایش میزان حرکت پره های بینی فشار دادن نقاط کنار پره بینی نیز بسیار مؤثر است.

افرادی که به دلیل ابتلا به فلج صورت قادر به خندیدن نیستند و اعصاب دور لب آنها دچار اختلال حرکتی شده است با ماساژ دادن نقاط اطراف لب در خلاف جهت عقربه های ساعت می توانند به بهبود خود کمک کنند.

درمانگران طب سوزنی چین به افراد مبتلا به فلج های محیطی مانند؛ فلج صورت توصیه می کنند که نقاط ذکر شده را در مجموع روزی 10 تا 15 دقیقه ماساژ دهند.

ماساژ این نقاط تاثیر زیادی در روند بهبودی بیماران و بازگشت حرکت های حسی و حرکتی آنها خواهد داشت.

غذاهای اسیدی را فراموش کنید[ویرایش]

در طول پروسه درمانی رژیم غذایی ویژه ای وجود دارد که توسط متخصص به بیمار ارائه می شود. در این رژیم غذایی رعایت نکات و دستورهایی به پیشروی بهتر روند درمانی و کوتاه شدن مراحل درمان بسیار کمک می کند. یکی از مهم‌ترین این پرهیزها، عدم‌مصرف مواد غذایی، خوراکی‌ها و میوه‌های اسیدی است. بنابراین بهتر است در طول مدت درمان از مصرف گوجه سبز، سرکه، آب میوه و سایر مواد اسیدی و نیز مواد با طبع سرد بخصوص ماست و دوغ پرهیز کنید و از مواد با طبع گرم مانند خرما، سیب شیرین، عسل، زیتون، نبات، و غیره استفاده نمایید

منابع و پی‌نوشت‌ها[ویرایش]

  1. دهخدا
  2. دهخدا
  3. دهخدا