دگما ۹۵
دگما ۹۵ (به دانمارکی: Dogme 95) یک جنبش سینمایی آوانگارد دانمارکی بود که در سال ۱۹۹۵ به‌دست لارس فون تریه و توماس وینتربرگ بنیان گذاشته شد. این دو فیلم‌ساز «بیانیهٔ دگما ۹۵» و مجموعه‌ای از ده قاعده با عنوان سوگند پاکدامنی را تدوین کردند. هدف آنان بازگرداندن تمرکز سینما به داستان، بازیگری و مضمون و کاستن از وابستگی فیلم به جلوه‌های ویژه، فناوری پیچیده، طراحی مصنوعی صحنه و دستکاری‌های پس‌تولید بود.[۱]
دگمایی‌ها فیلم‌سازی با نور طبیعی، دوربین روی دست و لوکیشن واقعی را ترجیح می‌دادند و استفاده از موسیقی زمینهٔ افزوده‌شده، صحنه‌آرایی گسترده، فیلترهای تصویری و بسیاری از شیوه‌های رایج دستکاری تصویر و صدا را منع کردند. فیلم‌های پذیرفته‌شده در این جنبش با شماره‌هایی مانند «دگما ۱» و «دگما ۲» ثبت می‌شدند. بعدها کریستیان لیورینگ و سورن کراگ-یاکوبسن نیز به فون تریه و وینتربرگ پیوستند و هستهٔ اصلی گروه را تشکیل دادند. ژان-مارک بار و هارمونی کورین نیز از چهره‌های مهم بین‌المللی مرتبط با جنبش بودند.[۲]
تاریخچه
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]فون تریه و وینتربرگ بیانیه و قواعد همراه آن را مشترکاً نوشتند. وینتربرگ بعدها گفته است که نوشتن متن حدود ۴۵ دقیقه طول کشید.[۳] دگما ۹۵ در ۱۳ مارس ۱۹۹۵ در پاریس و در کنفرانسی دربارهٔ آیندهٔ سینما معرفی شد. فون تریه در آن برنامه نسخه‌هایی از بیانیه را میان حاضران پخش کرد. لحن آغازین بیانیه نیز یادآور مقالهٔ مشهور فرانسوا تروفو دربارهٔ گرایشی خاص در سینمای فرانسه بود.
شکستن امواج، ساختهٔ ۱۹۹۶ فون تریه، از نظر نگرش و شیوهٔ تولید پیش‌درآمدی بر دگما ۹۵ دانسته می‌شود، هرچند برخی از قواعد رسمی جنبش، از جمله محدودیت در استفاده از موسیقی، دکور و جلوه‌های رایانه‌ای را نقض می‌کرد.[۴]
نخستین فیلم رسمی دگما، جشن ساختهٔ توماس وینتربرگ در ۱۹۹۸ بود. پس از آن فیلم‌سازانی از کشورهای دیگر نیز با قواعد جنبش فیلم ساختند. دگما ۹۵ در مجموع ۳۵ فیلم را میان سال‌های ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۵ دربر گرفت و در سال ۲۰۰۵ عملاً منحل شد.
سوگند پاکدامنی
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]هستهٔ نظری جنبش در ده قاعدهٔ موسوم به «سوگند پاکدامنی» خلاصه می‌شد. این قواعد عبارت بودند از:[۵]
- فیلم‌برداری باید در محل واقعی انجام شود و دکور یا وسایل صحنه به محل آورده نشوند؛ اگر وسیله‌ای برای داستان ضروری است، باید مکانی انتخاب شود که آن وسیله از قبل در آن وجود داشته باشد.
- صدا نباید جدا از تصویر تولید شود و موسیقی فقط هنگامی مجاز است که در همان محل فیلم‌برداری واقعاً اجرا شود.
- دوربین باید روی دست باشد و هر حرکت قابل انجام با دست مجاز است.
- فیلم باید رنگی باشد و نورپردازی ویژه مجاز نیست.
- استفاده از فیلترها و دستکاری‌های اپتیکی ممنوع است.
- فیلم نباید شامل کنش‌های سطحی و نمایشی مانند قتل‌های ساختگی یا نمایش سلاح صرفاً برای ایجاد هیجان باشد.
- داستان نباید از نظر زمان یا مکان از زمان حال و محیط واقعی فیلم‌برداری فاصله بگیرد.
- فیلم نباید بر اساس قراردادهای تثبیت‌شدهٔ ژانرهای سینمایی ساخته شود.
- قالب فیلم باید ۳۵ میلی‌متری آکادمی باشد.
- نام کارگردان نباید در عنوان‌بندی ذکر شود.
در بخش دیگری از این سوگند، کارگردان متعهد می‌شد از «سلیقهٔ شخصی» و تلاش برای ساختن اثری صرفاً زیباشناختی چشم بپوشد و حقیقت شخصیت‌ها و محیط را بر ملاحظات زیبایی‌شناختی مقدم بداند.[۶]
نقض قواعد
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]با وجود سخت‌گیری ظاهری بیانیه، خود بنیان‌گذاران و دیگر فیلم‌سازان بارها برخی قوانین را نقض کردند. وینتربرگ بعدها اعتراف کرد که هنگام ساخت جشن برای کنترل نور پنجره‌ای را پوشانده بود؛ کاری که هم به معنای تغییر محیط و هم نوعی نورپردازی مصنوعی محسوب می‌شد.[۷] فون تریه نیز در پخمه‌ها از موسیقی غیرروایی استفاده کرد. شماری از فیلم‌های بعدی نیز شامل نماهای بدون دوربین روی دست، موسیقی پس‌زمینه یا ذکر نام کارگردان بودند.
این تخطی‌ها سبب شد دگما ۹۵ بیش از آنکه مجموعه‌ای کاملاً عملی از قوانین باشد، به‌عنوان آزمایشی در محدود کردن امکانات فیلم‌ساز و واداشتن او به یافتن راه‌های تازه برای روایت و اجرا در نظر گرفته شود.
فیلم‌های شاخص
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- دگما ۱: جشن (۱۹۹۸)، توماس وینتربرگ
- دگما ۲: پخمه‌ها (۱۹۹۸)، لارس فون تریه
- دگما ۳: واپسین سرود میفونه (۱۹۹۹)، سورن کراگ-یاکوبسن
- دگما ۴: شاه زنده است (۲۰۰۰)، کریستیان لیورینگ
- دگما ۵: عشاق (۱۹۹۹)، ژان-مارک بار
- دگما ۶: جولین کله‌خر (۱۹۹۹)، هارمونی کورین
- دگما ۸: فاکلند (۲۰۰۰)، خوزه لوئیس مارکس
- دگما ۱۲: زبان ایتالیایی برای مبتدی‌ها (۲۰۰۰)، لونه شرفی
- دگما ۱۳: آمریکانا (۲۰۰۱)، جیمز مرندینو
- دگما ۱۵: دوربین - دگما ۱۵ (۲۰۰۰)، ریچارد مارتینی
- دگما ۱۸: یک انسان به‌تمام معنا (۲۰۰۱)، اوکه ساندگرین
- دگما ۱۹: وقتی شب به درازا می‌کشد (۲۰۰۱)، منا هول
- دگما ۲۱: استدلال کیرا: یک داستان عاشقانه (۲۰۰۱)، اوله کریستیان مدسن
- دگما ۲۳: انگم (۲۰۰۱)، ولادیمیر گیورسکی
- دگما ۲۸: تا ابد عاشقت هستم (۲۰۰۲)، سوزان بیر
- دگما ۳۱: پیامد (۲۰۰۵)، خوان پینساس
جشن از موفق‌ترین فیلم‌های جنبش بود و جایزهٔ هیئت داوران جشنواره فیلم کن را به دست آورد.[۸] زبان ایتالیایی برای مبتدی‌ها و تا ابد عاشقت هستم نیز از آثار شناخته‌شدهٔ مرتبط با دگما ۹۵ بودند.
تأثیر و میراث
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]دگما ۹۵ با وجود عمر نسبتاً کوتاه خود بر فیلم‌سازی کم‌هزینه و مستقل تأثیر گذاشت. تأکید آن بر دوربین روی دست، نور طبیعی، حذف تجهیزات پرهزینه و تمرکز بر بازیگری و موقعیت واقعی بعدها در آثار فیلم‌سازان مختلف دیده شد. حتی برخی آثار فون تریه و وینتربرگ که رسماً فیلم دگما نبودند، از زیبایی‌شناسی و شیوهٔ تولید این جنبش تأثیر گرفتند.
در سال ۲۰۱۵، موزهٔ هنر و طراحی نیویورک به مناسبت بیستمین سال شکل‌گیری دگما ۹۵ برنامه‌ای مروری با عنوان «کارگردان نباید ذکر شود» برگزار کرد که آثاری از فون تریه، وینتربرگ، ژان-مارک بار، سوزان بیر، هارمونی کورین، کریستیان لیورینگ و لونه شرفی را دربر می‌گرفت.[۹]
دگما ۲۵
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]در جشنواره فیلم کن ۲۰۲۵ پنج فیلم‌ساز دانمارکی، مای التوخی، میلاد عالمی، ایزابلا اکلوف، آنیکا برگ و یسپر یوست، بیانیه‌ای تازه با عنوان دگما ۲۵ معرفی کردند که آشکارا از دگما ۹۵ الهام گرفته بود. فون تریه و وینتربرگ از این طرح حمایت کردند.[۱۰]
قواعد دگما ۲۵ نیز بر محدودیت آگاهانهٔ امکانات تأکید داشتند؛ از جمله اینکه فیلم‌نامه باید به‌دست خود کارگردان و به‌صورت دست‌نویس تهیه شود، دست‌کم نیمی از فیلم بدون گفت‌وگو باشد، اینترنت در فرایند خلاقه استفاده نشود، گروه پشت دوربین بیش از ده نفر نباشد و فیلم در مدت حداکثر یک سال ساخته شود.[۱۱]
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]منابع
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- ↑ Utterson, Andrew (2005). Technology and Culture, the Film Reader (in English). Routledge. ISBN 978-0-415-31985-0.
- ↑ Thomsen, Bodil Marie Stavning (2019). "Lars von Trier (b. 1956)" (in English). Nordics.info.
- ↑ Krause, Stefanie (2007). The Implementing of the 'Vow of Chastity' in Jan Dunn's Gypo (in English). Verlag. ISBN 978-3-638-76811-5.
- ↑ Thomsen, Bodil Marie Stavning (2019). "Lars von Trier (b. 1956)" (in English). Nordics.info.
- ↑ "The Vow of Chastity" (in English). Dogme95.dk.
- ↑ "The Vow of Chastity" (in English). Dogme95.dk.
- ↑ Dam, Freja (2015). "Dogme Revisited" (in English). Danish Film Institute.
- ↑ "Festen" (in English). Festival de Cannes.
- ↑ "The Director Must Not Be Credited: 20 Years of Dogme 95" (in English). Museum of Arts and Design. 2015.
- ↑ Pham, Annika; Balaga, Marta (2025). "Dogma 25 Explodes at Cannes, Spearheaded by New Quintet Led by May el-Toukhy". Variety (in English).
- ↑ Pham, Annika; Balaga, Marta (2025). "Dogma 25 Explodes at Cannes, Spearheaded by New Quintet Led by May el-Toukhy". Variety (in English).
برای مطالعهٔ بیشتر
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- کمالی‌نیا، فرزین، جنبش‌ها و سبک‌های سینمایی، انتشارات نگاره‌پرداز صبا، ۱۳۷۸.