بهشت گمشده
| اثر جان میلتون | |
 صفحهٔ عنوان چاپ نخست، ۱۶۶۷ | |
| عنوان اصلی | Paradise Lost |
|---|---|
| تاریخ نگارش | اواخر دههٔ ۱۶۵۰ تا میانهٔ دههٔ ۱۶۶۰ |
| کشور | پادشاهی انگلستان |
| زبان | انگلیسی |
| گونه | حماسه، ادبیات مسیحی |
| قالب | حماسه در شعر بیقافیه |
| بحر | پنجپایهای بلندانجام |
| ناشر | ساموئل سیمونز |
| تاریخ انتشار | ۱۶۶۷؛ چاپ دوم ۱۶۷۴ |
| نوع رسانه | چاپی |
| شمار ابیات یا خطها | بیش از ۱۰٬۰۰۰ سطر |
| پیش از | بهشت بازیافته |
| متن کامل | |
 Paradise Lost در ویکینبشته | |
بهشت گمشده ((به انگلیسی: Paradise Lost))، که در فارسی با عنوان بهشت از دست رفته نیز شناخته میشود، حماسهای روایی از جان میلتون، شاعر انگلیسی سدهٔ هفدهم، است. این منظومه داستان آفرینش، شورش فرشتگان، وسوسهٔ آدم و حوا و هبوط انسان را بر پایهٔ سنت مسیحی بازمیگوید. میلتون در آغاز منظومه هدف خود را توضیح عدالت الهی و «توجیه راههای خدا برای انسان» اعلام میکند؛ از همین رو، اثر در کنار روایت حماسی به پرسشهایی دربارهٔ منشأ شر، اختیار، فرمانبرداری، مسئولیت اخلاقی و امکان رستگاری میپردازد.[۱]
چاپ نخست در ۱۶۶۷ در ده کتاب و با بیش از ده هزار سطر شعر بیقافیه منتشر شد. میلتون متن را در چاپ دوم سال ۱۶۷۴ بازنگری کرد و با تقسیم دو بخش بلند، آن را در دوازده کتاب سامان داد. بهشت گمشده زبان و قراردادهای حماسههای کلاسیک را با کتاب مقدس و الهیات مسیحی درآمیخت و به یکی از آثار بنیادین ادبیات انگلیسی بدل شد. پیچیدگی شخصیت شیطان، تصویر رابطهٔ آدم و حوا و ناسازگاری ظاهری میان پیشآگاهی خدا و آزادی انسان از مهمترین موضوعات بحث در نقد این اثر بودهاند.[۲]
نگارش و انتشار
[ویرایش | اشتراکگذاری]میلتون پیش از انتخاب قالب حماسی، داستان هبوط را موضوع نمایشی با عنوان آدم رانده از بهشت در نظر گرفته بود. او نگارش منظومه را در اواخر دههٔ ۱۶۵۰ آغاز کرد و نزدیک به ده سال بر آن کار کرد. میلتون تا ۱۶۵۲ بینایی خود را به طور کامل از دست داده بود؛ بنابراین شعر را در ذهن میساخت و برای کاتبان، دوستان یا اعضای خانواده املا میکرد. علت نابینایی او به طور قطعی معلوم نیست و روایت رایج مبنی بر آنکه مطالعهٔ فراوان مستقیماً سبب نابینایی او شد، پشتوانهٔ تاریخی کافی ندارد.[۲]
نخستین چاپ را ساموئل سیمونز در ۱۶۶۷ با عنوان بهشت گمشده، منظومهای در ده کتاب منتشر کرد. از حدود ۱٬۳۰۰ نسخهٔ این نوبت چاپ، نمونههایی با چند صفحهٔ عنوان متفاوت بر جای مانده است؛ ناشر در نخستین صفحهٔ عنوان نام خود را نیاورد و پس از فروش کند اولیه، کتاب را با صفحههای عنوان و مطالب افزوده دوباره عرضه کرد.[۳] نسخهٔ اصلی ۱۶۶۷ تصویر آغازین نداشت؛ از این رو، پرترههایی که گاه در نسخههای موجود دیده میشوند افزودههای مالکان بعدی یا متعلق به چاپهای متأخرند.[۴]
وزن غالب منظومه پنجپایهای بلندانجام و قالب آن شعر بیقافیه است. میلتون در یادداشتی که از انتشار مجدد ۱۶۶۸ به کتاب افزوده شد، کنار گذاشتن قافیه را انتخابی آگاهانه و متناسب با حماسه دانست. در چاپ دوم ۱۶۷۴، متن با اصلاحاتی محدود در دوازده کتاب انتشار یافت؛ این تغییر با تقسیم کتابهای هفتم و دهم چاپ نخست انجام شد و احتمالاً ساختار دوازده کتابی انئید اثر ویرژیل را بازتاب میداد. بنابراین چاپ دوم قافیهدار نیست و تفاوت اصلی آن در بازآرایی ساختار و برخی اصلاحات متن است.[۵]
روایت، ساختار و درونمایهها
[ویرایش | اشتراکگذاری]
روایت از میانهٔ رویدادها و پس از شکست شورش شیطان آغاز میشود. شیطان و فرشتگان رانده شده در دوزخ به هوش میآیند، پاندیمونیوم را بنا میکنند و تصمیم میگیرند آفرینش تازهٔ خدا را تباه سازند. شیطان از آشوب میگذرد و به باغ عدن میرسد. همزمان، خدا هبوط انسان را پیشبینی میکند و پسر خدا برای رهایی آیندهٔ بشر اعلام آمادگی میکند. در بخشهای میانی، فرشتهٔ رافائل داستان شورش و جنگ آسمانی و سپس آفرینش جهان را برای آدم شرح میدهد. اوج روایت در کتاب نهم است، جایی که شیطان در هیئت مار حوا را میفریبد و آدم نیز آگاهانه از میوهٔ ممنوع میخورد. در پایان، فرشتهٔ میکائیل تاریخ آیندهٔ بشر و امید رستگاری را به آدم نشان میدهد و آدم و حوا با وجود اندوه، عدن را ترک میکنند.
میلتون روایت کوتاه سفر پیدایش را با سنت حماسی هومر و ویرژیل گسترش داد. آغاز در میانهٔ کنش، نیایش از الهام آسمانی، تشبیههای بلند، فهرست سپاهیان، سفر قهرمانانه و نبردهای کیهانی از قراردادهای حماسیاند، اما موضوع اثر نه پیروزی یک پهلوان یا بنیادگذاری یک امپراتوری، بلکه شکست اخلاقی نخستین انسانها و پیامدهای آن است. شیطان به سبب خطابههای پرشور، نیروی اراده و سفر خطرناکش گاه ظاهری قهرمانانه مییابد، ولی روایت به تدریج نشان میدهد که انتخابهای او آزادی را به بندگی خشم، خودفریبی و تباهی تبدیل میکند. همین فاصله میان گیرایی شاعرانه و شکست اخلاقی شخصیت، زمینهساز برداشتهای متفاوت از جایگاه شیطان در منظومه شده است.[۶]
درونمایهٔ محوری اثر رابطهٔ علم پیشین خدا با اختیار آفریدگان است. میلتون میکوشد مسئولیت هبوط را به انتخاب آزاد شیطان، آدم و حوا پیوند دهد، بیآنکه دانایی یا حاکمیت خدا را نفی کند. پژوهشگران این کوشش را در پیوند با تئودیسه، مسئله شر، فیض و تقدیر بررسی کردهاند؛ برخی نیز تفاوت میان شر شیطانی، گناه آدمی و گسترش تاریخی شر را در منظومه برجسته کردهاند.[۷][۸] نسبت میان زن و مرد، ازدواج، فرمانبرداری و سلسله مراتب نیز بخش مهمی از نقد جدید را تشکیل میدهد. در خوانشهای فمینیستی، جایگاه حوا و پیوند او با گناه و فرودستی مورد مناقشه قرار گرفته و واکنش نویسندگانی چون مری ولستونکرافت و ویرجینیا وولف به میراث مردسالارانهٔ اثر بررسی شده است.[۹]
بازخورد، تأثیر و ترجمههای فارسی
[ویرایش | اشتراکگذاری]بهشت گمشده از هنگام انتشار جایگاهی محوری در سنت ادبی انگلیسی یافت و بر شعر، رمان، نقد ادبی و هنرهای تجسمی اثر گذاشت. شاعران دورهٔ رمانتیسم به ویژه به شیطان، تخیل کیهانی و ایستادگی سیاسی میلتون توجه کردند. ویلیام بلیک، که خود مجموعهای از تصاویر این منظومه را پدید آورد، میلتون را شاعری دانست که هنگام نوشتن از شیطان از آزادی تخیل بیشتری برخوردار بود. این دریافت بر خوانش «شیطان به منزلهٔ قهرمان» اثرگذار شد، هرچند نقد بعدی بر فرایند کوچک و تباه شدن شخصیت او در ادامهٔ منظومه تأکید کرده است.
دامنهٔ تصویری اثر نیز گسترده بوده است. جان مارتین در سدهٔ نوزدهم فضاهای عظیم دوزخ و پاندیمونیوم را به تصویر کشید و گوستاو دوره در ۱۸۶۶ مجموعهای از حکاکیهای پرنفوذ برای منظومه آفرید. بلیک در چند مجموعهٔ آبرنگ، هبوط و رستگاری را با زبان بصری شخصی خود تفسیر کرد. استمرار این بازآفرینیها نشان میدهد که منظومه، افزون بر جایگاه ادبی و الهیاتی، منبعی پایدار برای شکل دادن به تصورهای جدید از شیطان، دوزخ، عدن و آفرینش بوده است.
در فارسی، شجاعالدین شفا ترجمهای از سه کتاب نخست را همراه با تصاویر گوستاو دوره و شرح و حاشیه منتشر کرد؛ چاپ نخست این ترجمه را نشر نخستین در ۱۳۷۹ انتشار داد. عنوان کتاب به صراحت محدودهٔ آن را «سه کتاب اول» معرفی میکند و از این رو نباید آن را ترجمهٔ کامل دوازده کتاب دانست.[۱۰] فریده مهدوی دامغانی نیز ترجمهای سه جلدی از منظومه فراهم کرد که با مقدمهٔ احمد مهدوی دامغانی در ۱۳۸۱ از سوی انتشارات تیر منتشر شد.[۱۱] این ترجمه بعدها در قالبهای دیگر نیز بازنشر شده است.
پانویس
[ویرایش | اشتراکگذاری]- ↑ Danielson, Dennis (1982). Milton's Good God: A Study in Literary Theodicy (in English). Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511735646. ISBN 9780521112383.
- 1 2 "John Milton 1608 to 1674". Christ's College, Cambridge (in English). Retrieved 13 اوت 2026.
- ↑ "Paradise Lost, first edition". Christ's College, Cambridge (in English). Retrieved 13 اوت 2026.
- ↑ "Paradise Lost, 1667, first edition". The Morgan Library and Museum (in English). Retrieved 13 اوت 2026.
- ↑ "Paradise Lost, second edition". Christ's College, Cambridge (in English). Retrieved 13 اوت 2026.
- ↑ Mittman, Asa Simon; Hensel, Marcus (2020). "John Milton, Paradise Lost, Selections". Primary Sources on Monsters (in English). Arc Humanities Press. pp. 260 تا 279. doi:10.1017/9781942401223.027. ISBN 9781942401216.
- ↑ Myers, Benjamin (2006). "Predestination and Freedom in Milton's Paradise Lost". Scottish Journal of Theology (in English). 59 (1): 64 تا 80. doi:10.1017/S0036930605001614.
- ↑ Tanner, John S. (1988). "Say First What Cause: Ricoeur and the Etiology of Evil in Paradise Lost". PMLA (in English). 103 (1): 45 تا 56. doi:10.2307/462461.
- ↑ Gilbert, Sandra M. (1978). "Patriarchal Poetry and Women Readers: Reflections on Milton's Bogey". PMLA (in English). 93 (3): 368 تا 382. doi:10.2307/461860.
- ↑ «بهشت گمشده: سه کتاب اول، با ۱۲ تصویر از گوستاو دوره و شرحها و حواشی». مهدرو. دریافتشده در ۱۳ اوت ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «بهشت گمشده، جلد سوم، چاپ نخست». مهدرو. دریافتشده در ۱۳ اوت ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده)
منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- Danielson, Dennis (1982). Milton's Good God: A Study in Literary Theodicy (in English). Cambridge University Press. ISBN 9780521112383.
- Lewalski, Barbara K. (2000). The Life of John Milton: A Critical Biography (in English). Blackwell. ISBN 9780631176657.
- Milton, John (2007). Paradise Lost (in English) (دوم ed.). Longman. ISBN 9781405832786.
پیوند به بیرون
[ویرایش | اشتراکگذاری]
