سازمان هواشناسی ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سازمان هواشناسی جمهوری اسلامی ایران
IRIMO.jpg
اطلاعات کلی سازمان
بنیادگذاری ۱۳۳۴
حوزهٔ قدرت دولت جمهوری اسلامی ایران
ستاد تهران
عالی‌ترین مقام سازمان سحر تاجبخش (از اسفند ۱۳۹۷)
سازمان بالادست وزارت راه و شهرسازی
وبگاه
www.weather.ir

سازمان هواشناسی ایران سازمانی دولتی است که فعالیت خود را ابتدا از سال ۱۳۳۴ خورشیدی و به‌عنوان اداره کل هواشناسی زیر نظر وزارت راه و ترابری آغاز کرد و پس از چندی به سازمانی مستقل تبدیل گردید. این سازمان در سال ۱۳۳۸ خورشیدی به‌عنوان صد و سومین عضو سازمان هواشناسی جهانی به عضویت این سازمان جهانی درآمد.[۱]

پروفسور محمدحسن گنجی از بینان‌گذاران هواشناسی درایران بود. وی تا سال ۱۳۴۷ مدیریت ادارهٔ کل هواشناسی را عهده‌دار بوده‌است. گنجی، پدر علم جغرافیای ایران موفق به کسب جایزه‌دانشمند سال ۲۰۰۱ هواشناسی گردید.

تاریخچه هواشناسی در ایران[ویرایش]

http://www.irimo.ir/far/services/general_content/539-تاریخچه.html?t=سازمان-هواشناسی-کشور

مطالعه و بررسی جَو، همواره مد نظر دانشمندان ایرانی بوده‌است. از این رو، بسیاری از دانشمندان نجوم، در آثار خود بخشی را به مسائل جوّی اختصاص داده‌اند. محمد بن زکریای رازی، ابن سینا، حکیم عمر خیام، ابوریحان بیرونی و انوری از شخصیت‌ها و دانشمندان ایرانی بوده‌اند که دربارهٔ پدیده‌های جوّی مطالبی در آثار خود به یادگار گذاشته‌اند.

فعالیت‌های منظم هواشناسی، اولین بار با اندازه‌گیری عناصر جوّی، سفارتخانه‌های انگلیس و روس در تهران و مناطق نفت‌خیز جنوب کشور آغاز شد و این اطلاعات، صرفاً به بایگانی کشورهای مربوط منتقل شده و احتمالاً در برنامه‌های تحقیقاتی آنها، مورد استفادهٔ ویژه قرار گرفته‌است. درس هواشناسی، در سال ۱۲۹۸ در برنامهٔ درسی مدرسهٔ برزگران گنجانده شد و آن را، معلمان فرانسوی تدریس می‌کردند و در همان محل، اولین سکوی هواشناسی احداث شد که در آن، دمای هوا، رطوبت نسبی و میزان بارندگی را اندازه‌گیری می‌کردند. این ایستگاه هواشناسی، در سال ۱۳۰۸ کامل شد و غالب عناصر جوّی را دیده‌بانی می‌کرد تا اینکه به‌تدریج در اثر نیاز شدید بخش‌های کشاورزی و آبیاری، تعدادی ایستگاه دیگر نیز، بر حسب ضرورت در نقاط مختلف کشور تأسیس کردند که مسئولیت آن، با بنگاه مستقل آبیاری، وابسته به وزارت کشاورزی وقت بود.

بعد از جنگ جهانی دوم، نیروهای متفقین، برای سلامت پرواز هواپیماهای خودی، واحد کوچک هواشناسی دایر کردند که نیازهای هواشناسی بخش هواپیمایی آن‌ها را تأمین می‌کرد. در آن هنگام، بنگاه مستقل آبیاری وزارت کشاورزی، اقدام به تربیت یک گروه دیده‌بان هواشناس کرد که این دیده‌بانان، در سال ۱۳۲۷ فارغ‌التحصیل شدند و در ایستگاه‌های هواشناسی مشغول به کار گردیدند.[۲]

هواپیمایی کشوری نیز، به علت نیاز به اطلاعات جوّی در فرودگاههای کشور، اقدام به تأسیس ایستگاه‌های هواشناسی کرد. در اثر نیاز شدید برنامه‌ریزان به آمار و اطلاعات اقلیمی از نواحی مختلف کشور و ناهماهنگی در تأسیس ایستگاه‌های هواشناسی - که در بخش‌های مختلف ایجاد می‌شد - مسئولان وقت، تأسیس یک واحد هواشناسی مستقل را در کشور ضروری دانستند؛ لذا در سال ۱۳۳۴ اداره کل هواشناسی کشور، وابسته به وزارت راه، تأسیس شد. این اداره کل، بعدها به صورت سازمانی مستقل، زیر نظر وزارت جنگ قرار گرفت که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، دوباره زیر نظارت وزارت راه و ترابری درآمد.

در هنگام تشکیل اداره کل هواشناسی در سال ۱۳۳۴، تمامی ایستگاه‌های هواشناسی - که در بخش‌های مختلف تأسیس شده بود - به این اداره کل واگذار شد. ایستگاه‌های واگذار شده، از نوع سینوپتیک، اقلیم‌شناسی و باران‌سنجی بودند که هر یک، دیده‌بانی‌های مربوط به خود را انجام می‌دادند. در آن زمان، تعداد سی و چهار ایستگاه سینوپتیک، صد و هفت ایستگاه اقلیم‌شناسی و صد و شصت ایستگاه باران‌سنجی بود. گسترش ایستگاه‌های هواشناسی و توسعهٔ شبکه آن، پس از پیروزی انقلاب اسلامی شتاب بیشتری گرفت. در سال ۱۳۳۸، هواشناسی ایران به‌عنوان صد و سومین عضو سازمان هواشناسی جهانی، به عضویت این سازمان جهانی درآمد.

سازمان هواشناسی کشور، قبل از انقلاب بیشتر در خدمت ترابری هوایی و صنعت هواپیمایی بود و به مسائل هواشناسی کاربردی، کمتر توجه می‌شد؛ ولی پس از انقلاب اسلامی و با تعیین کشاورزی به‌عنوان محور اصلی فعالیت‌های اقتصادی کشور، این سازمان نیز، خدمات خود را به سمت کشاورزی سوق داد و امروزه، توسعهٔ ایستگاه‌ها و بهکرد سامانه آمار هواشناسی کشور، در جهت ارائه خدمات به بخش‌های تحقیقاتی کشاورزی، دامداری، آبیاری و غیره، گرایش دارد.[۳]

رؤسای سازمان هواشناسی کشور[ویرایش]

قبل از انقلاب :

-پروفسور محمدحسن گنجی از سال ۱۳۳۵ تا ۱۳۴۷

-عبدالحسین پرویز نوایی از ۱۳۴۷ تا سال ۱۳۵۷

-سپهبد اصغر به سرشت (۱۳۵۷)

-ژینوس نعمت (سرپرست۱۳۵۷)

بعد از انقلاب :

-سیروس احدپور از سال ۵۷ تا ۵۸

-حسن حاجیلاری از سال ۵۸ تا ۵۹

-کاظم صمدیان از سال ۵۹ تا ۶۰

-علی محمد نوریان از سال ۶۰ تا ۷۲

-حسینعلی طراوت از سال ۷۲ تا ۷۳

-علی محمد نوریان از سال ۷۳ تا ۸۸ (مرتبه دوم)

-بهرام صناعی از سال ۸۸ تا ۹۲

-داود پرهیزگار از سال ۹۲ تا ۹۷

-سحر تاجبخش از اسفند ۹۷ تاکنون

انواع ایستگاه‌های هواشناسی[ویرایش]

ایستگاه هواشناسی، تأسیساتی است بر روی خشکی یا دریا که دارای ابزارها و امکاناتی برای مشاهدهٔ وضعیت جو زمین است و اطلاعاتی برای پیش‌بینی و مطالعهٔ آب‌وهوا و اقلیم فراهم می‌آورد. این اطلاعات شامل دما، فشار هوا، نم، بارش، سرعت باد و جهت باد می‌باشد. اندازه‌گیری سرعت و جهت باد به گونه‌ای انجام می‌شود که تا حد امکان هیچ مانعی بر سر وزش باد نباشد و اندازه‌گیری دما و نم به دور از تابش مستقیم نور خورشید انجام می‌گیرد. اندازه‌گیری‌های دستی دست کم یک‌بار در روز انجام می‌شود و مشاهده‌های خودکار دست کم ساعتی یک بار. وضعیت آب‌وهوایی در دریا به وسیلهٔ کشتی‌ها و بویه‌ها سنجیده می‌شود که کمیت‌های هواشناختی به نسبت متفاوت از جمله دمای سطح دریا، بلندی موج و فاصلهٔ موج را اندازه می‌گیرند.

تصاویر تاریخی از ایستگاه هواشناسی مهرآباد:

نام ایستگاه تجهیزات مکان تجهیزات پارامترهای مورد اندازه‌گیری
ایستگاه هواشناسی سینوپتیک اصلی دماسنج، برف سنج، تابش سنج و ... پلتفرم دما، رطوبت، فشار، سمت و سرعت باد، تابش و.. در سطح زمین
ایستگاه هواشناسی سینوپتیک تکمیلی دماسنج، برف سنج، تابش سنج و ... پلتفرم دما، رطوبت، فشار، سمت و سرعت باد، تابش و... در سطح زمین
ایستگاه هواشناسی کشاورزی دماسنج، برف سنج، تابش سنج و ... مزرعه دما (حداقل - حداکثر)، رطوبت، تبخیر و تعرق، دمای خاک، تبخیر، رطوبت خاک و ...
ایستگاه هواشناسی جو بالا دماسنج، برف سنج، تابش سنج و ... فرودگاه دما، رطوبت، فشار، سمت و سرعت باد در جو بالا
ایستگاه هواشناسی اقلیم‌شناسی دماسنج، برف سنج، تابش سنج و ... پلتفرم دما، رطوبت، فشار، سمت و سرعت باد، تابش و..
ایستگاه هواشناسی دریایی دماسنج، بویی، جذر و مد سنج، موج نگار و... ساحل دما، رطوبت، فشار، سمت و سرعت باد، جذر و مد، تابش و..
ایستگاه هواشناسی باران سنجی و برف سنجی دماسنج، برف سنج، تابش سنج و ... پلتفرم مقدار و شدت باران و برف
ایستگاه هواشناسی ویژه تجهیزات اختصاصی پلتفرم آلودگی زمینه جو، اوزون یا تشعشع

سرویس ها و خدمات هواشناسی[ویرایش]

سیستم هوانما.

سامانه پیامکی؛

تلفن گویا134 هواگو

نمایشگرهای لمسی

میزخدمت الکترونیکی هواشناسی

ادارات کل هواشناسی[ویرایش]

بر اساس اطلاعات پایگاه اطلاع‌رسانی سازمان هواشناسی ایران، تمامی استان‌ها و تقسیمات رسمی کشور در حال حاضر دارای اداره کل هواشناسی هستند.

نام اداره کل شهر پایگاه اینترنتی
اداره کل هواشناسی استان آذربایجان شرقی تبریز http://www.eamo.ir/
اداره کل هواشناسی استان آذربایجان غربی ارومیه http://www.met-ag.ir/
اداره کل هواشناسی استان اردبیل اردبیل http://www.ardebilmet.ir
اداره کل هواشناسی استان اصفهان اصفهان http://www.esfahanmet.ir
اداره کل هواشناسی استان البرز کرج http://www.alborz-met.ir
اداره کل هواشناسی استان ایلام ایلام http://ilammet.ir
اداره کل هواشناسی استان بوشهر بوشهر http://www.bushehrmet.ir
اداره کل هواشناسی استان تهران تهران http://www.tehranmet.ir
اداره کل هواشناسی استان چهارمحال و بختیاری شهرکرد http://www.chbmet.ir
اداره کل هواشناسی استان خراسان رضوی مشهد http://www.razavimet.ir
اداره کل هواشناسی استان خراسان شمالی بجنورد http://www.nkhmet.ir
اداره کل هواشناسی استان خراسان جنوبی بیرجند http://www.skhmet.ir
اداره کل هواشناسی استان خوزستان اهواز http://www.khozestanmet.ir
اداره کل هواشناسی استان زنجان زنجان http://www.zanjanmet.ir
اداره کل هواشناسی استان سمنان سمنان http://www.semnanweather.ir
اداره کل هواشناسی استان سیستان و بلوچستان زاهدان http://www.sbmet.ir
اداره کل هواشناسی استان فارس شیراز http://www.farsmet.ir
اداره کل هواشناسی استان قم قم http://www.ghommet.ir
اداره کل هواشناسی استان قزوین قزوین http://www.qazvinmet.ir
اداره کل هواشناسی استان کردستان سنندج http://www.kurdistanmet.ir
اداره کل هواشناسی استان کرمان کرمان http://weather.kr.ir
اداره کل هواشناسی استان کرمانشاه کرمانشاه http://www.kermanshahmet.ir
اداره کل هواشناسی استان کهگیلویه و بویراحمد یاسوج http://www.kb-weather.ir
اداره کل هواشناسی استان گلستان گرگان http://www.golestanmet.ir
اداره کل هواشناسی استان گیلان رشت http://www.gilmet.ir
اداره کل هواشناسی استان لرستان خرم‌آباد http://www.lorestanmet.ir
اداره کل هواشناسی استان مازندران ساری http://www.mazmet.ir
اداره کل هواشناسی استان مرکزی اراک http://markazimet.ir
اداره کل هواشناسی استان هرمزگان بندرعباس http://www.hormozganmet.ir
اداره کل هواشناسی استان همدان همدان http://www.sinamet.ir
اداره کل هواشناسی استان یزد یزد http://www.yazdmet.ir

رادار هواشناسی[ویرایش]

رادار هواشناسی نوعی از رادار است که برای مکان یابی بارش، محاسبهٔ حرکت آن و تخمین نوع آن(باران، برف، تگرگ و غیره) به کار می‌رود. در حال حاضر سازمان هواشناسی کشور با اجرای پروژه رادارهای هواشناسی دارای پنج رادار عملیاتی در سطح کشور می باشد.[۴]

پیش‌بینی وضع هوا[ویرایش]

پیش‌بینی وضع هوا عبارت است از به کارگیری روش‌های علمی برای تخمین وضعیت جو در یک تا چند روز پس از زمان پیش‌بینی. بشر از هزاران سال پیش به پیش‌بینی وضعیت هوا می‌پرداخته است اما از قرن نوزدهم میلادی بود که پیش‌بینی بر پایهٔ روش‌های علمی آغاز گشت. پارامترهایی که معمولاً در پیش‌بینی وضعیت آب‌وهوایی مورد استفاده قرار می‌گیرند شامل موارد زیر می‌گردد:

  • تعیین دما
  • اندازه‌گیری مقدار رطوبت جو
  • سنجش فشار جو
  • مشاهده وضع ظاهری آسمان (از نظر میزان وجود ابرها)
  • تعیین جهت باد

در حال حاضر پیش بینی وضعیت هوای کشور و شهرها به صورت کشوری در مرکز پیش بینی و هشدار سریع سازمان هواشناسی وبه صورت محلی در ادارت کل استانی انجام می گردد.

حسن روحانی درجلسه هیأت دولت ، ۷ فروردین ، بعداز سیل نوروزی در شیراز ، ضرورت اطلاع‌رسانی دقیق و به موقع در خصوص حوادث را مورد تأکید قرار داد و گفت: هواشناسی در کنار اقدامات ارزشمندی که انجام می‌دهد، باید تلاش بیشتری بکار بگیرد و به طور دقیق درباره زمان و مکان حادثه اطلاع‌رسانی کند و این موضوع می‌تواند بسیار راهگشا باشد. همچنین از طریق فضای مجازی می‌توان، بلافاصله هشدارهای لازم را به مردم ارایه داد..[۵]

منابع[ویرایش]

  1. تاریخچه هواشناسی در ایران (سایت سازمان هواشناسی ایران)
  2. سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران[۱]
  3. «تاریخچه ایجاد سازمان هواشناسی کشور». سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران. دریافت‌شده در ۱۷ مارس ۲۰۱۳.
  4. http://radar.irimo.ir/index.php/porojeh/poroject
  5. «دولت با تمام توان خسارت آسیب دیدگان سیل اخیر را جبران می کند/ هواشناسی باید به طور دقیق درباره زمان و مکان حادثه اطلاع‌رسانی کند». مشرق نیوز.