هیدروسفالی

داده‌ها در دیگر منابع
سی‌تی اسکن از مغز دچار هیدروسفالی.
آی‌سی‌دی-۱۰	G91, Q03
آی‌سی‌دی-۹	331.3, 331.4, 741.0, 742.3
دادگان بیماری‌ها	6123
مدلاین پلاس	001571
ای‌مدیسین	neuro/161
سمپ	D006849

هیدروسفالی(به انگلیسی: Hydrocephalus)‏ در پزشکی به وضعیتی گفته می‌شود که مایع مغزی-نخاعی تولید شده در شبکه کوروئید٬ بیش از اندازه در بطن‌های مغزی و دیگر حفره‌های مغز انباشته گردد و منجر به افزایش حجم آن‌ها شود. این افزایش حجم اشغال شده توسط مایع در سیستم عصبی مرکزی و بویژه مغز می‌تواند ناشی از اختلال در توزیع٬ تشکیل٬ جریان یا جذب مایع مغزی-نخاعی باشد و پی‌آمد آن افزایش فشار درون جمجمه و آسیب‌های مغزی و حتا مرگ است. هیدروسفالی در کودکان زیر دو سال به‌خاطر باز بودن سوتورهای کرانیکال(درزهای استخوان جمجمه) منجربه بزرگ شدن غیرطبیعی در جمجمه(بالای سر) شده ولی در بزرگ‌سالان با اختلال در راه رفتن و حافظه نمود میابد. هیدروسفالی در کودکان بیشتر بعلت ناهنجاری مادرزادی کیاری^*[۱]٬ تنگی در مجرای مغزی(سیلویوس) مادرزادی یا خونریزی و عفونت نوزادی داخل بطنی پدید می‌آید. بزرگ شدن بالای سر همراه‌با نازک شدن استخوان‌های جمجمه و جدا شدن سوتورها و در موارد پیشرفته‌تر آتروفی اوپتیک و اختلال در حرکت چشم‌ها و مشکل در تعادل و راه رفتن کودک٬ دیده می‌شود.

نشانه و علت‌ها

علائم در سنین مختلف متفاوت است در شیرخواران به صورت افزایش سریع در اندازه دور سر یا بزرگ شدن غیر طبیعی اندازه سر باشد. در کودکان و بالغین شامل علایم افزایش فشار درون‌جمجمه مانند سردرد٬ استفراغ٬ تهوع٬ ادم پاپی٬ انحراف چشم‌ها به پایین٬ اختلال در تعادل٬ عدم هماهنگی اختلال در شناخت٬ کاهش حافظه٬ خواب‌آلودگی و یا کما می‌باشد. علائم بالینی در هیدروسفالی با مقدار مزمن شدن تفاوت میابد. دیلاتاسیون و گشادی نوع حاد بطنی بیشتر خودرا با علائم غیراختصاصی و علائم افزایش فشار درون‌جمجمه‌ای نشان می‌دهد. در مقابل ممکن است دیلاتاسیون نوع مزمن(به ویژه در افراد مسن) بدون نشانه و بی سروصدا مثلا با سه‌گانه حکیم(تریاد آدامز) آغاز شود. تریاد آدامز یا سه‌گانه حکیم شامل سه نشانه است: بی‌اختیاری در ادرار٬ اختلال در راه رفتن٬ گیجی و منگ بودن و در زبان عام با نام خیس٬ لرزان٬ دیوانه نیز عنوان می‌گردد.

علت‌شناسی

اتیولوژی هیدروسفالی بیشتر شامل سه ویژگی است:

• تولید بیش از اندازه مایع مغزی-نخاعی(لیکور مغز): با نام هیپرپروداکتیو که بیشتر در کودکان دیده می‌شود و بیشترین دلیل٬ وجود کارسینوم و یا پاپیلوم در شبکه کوروئید است.
• انسداد در مسیر گردش لیکور: بیشتر بدلیل بسته‌شدن کانال یا مجرای سیلویوس(بین بطن سه و چهار) رخ‌داده و در نوزادان٬ بیشتر دیده می‌شود.
• کاهش سرعت و قدرت بازجذب لیکور

انواع

• هیدروسفالی مرتبط یا غیر انسدادی: بسته بودن جریان مایع مغزی-نخاعی در ناحیهٔ ساب آراکنوئید و بزرگ شدن همه بطن‌های مغز و افزایش فشار دراطراف مغز و نخاع پی‌آمد آن است.
• هیدروسفالی انسدادی یا غیر مرتبط: بسته‌شدن کانال(آکوداکت) یا مجرای سیلویوس بین بطن سه و چهار مغز است و چون در آن ارتباط بین‌بطنی قطع می‌شود٬ با نام غیرمرتبط شناخته می‌شود.
• هیدروسفالی ایدیوپات (بدون علت خارجی)

پانویس

^ Chiari

منابع

• دورلند: فرهنگ جامع - واژه هیدروسفالی
• Neurologia per le professioni sanitarie; Pietro B.Carrieri; Mediserve ;ISBN:978-88-8204-187-8
• مدلیب: کلیدواژه: هیدروسفالی
• تارنمای آفتاب : هیدروسفالی
• MedlinePlus: hydrocephalus
• انستیتوی ملی نورولوژی: هیدروسفالی (تارنما به زبان انگلیسی)