هشتگرد

برای شهر جدید هشتگرد به مقاله مربوطه مراجعه شود

هشتگرد
کشور	ایران
استان	البرز
شهرستان	ساوجبلاغ
بخش	مرکزی
نام(های) قدیمی	هشتورد، هشتجرد
مردم
جمعیت	۵۱،۹۵۳ سال ۱۳۹۰
زبان‌ گفتاری	فارسی
مذهب	شیعه و مسلک اهل حق
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا	۱۱۹۱ متر
اطلاعات شهری
پیش‌شماره تلفنی	۰۲۶4۴۲۲، ۰۲۶4۴۲۳
هشتگرد روی نقشه ایران ۳۵.۹۵۲۸° شمالی ۵۰.۶۰۶۹° شرقی / 35.9528; 50.6069

هَشتگِرد شهری است در استان البرز ایران.

هشتگرد مرکز شهرستان ساوجبلاغ است و در بخش مرکزی این شهرستان قرار گرفته‌است. شهر جدید هشتگرد به فاصلهٔ ۵ کیلومتری این شهر و در شمالشرقی آن قرار دارد.

پیشینه و نام

نصیرالدین ابوالرشید عبدالجلیل قزوینی رازی از علمای قرن ششم هجری در کتاب خود(نقض) به مناسبت از اسماعیل احمدان، یکی از چهره‌های اسماعیلیه یا به قول وی ملاحده، یاد کرده که «چون الحادش ظاهر شد(شیعه شد،لفظی که به شیعیان اسماعیلی در آن زمان اطلاق میشد)، از بیم دهخدای فخرآور هشتوردی شیعی بگریخت و به الموت شد». او همچنین از فرزند دهخدا به نام «عبدالصمد بن فخرآور» یاد کرده‌است. مناسبت یاد از او نیز همین است که «بواسحاق صاحب خراج ملاحده» نیز که «ملحد شد»، توسط «امیر قایماز... به گفت جمال الدین عبدالصمد شیعی رحمت الله علیه» کشته شد.

میر جلال الدین محدث ارموی (احیاگر میراث مکتوب شیعی) در این باره نوشته‌است: «هشتورد یا هشتجرد همان هشتگرد فعلی است.» منتجب الدین نیز در کتاب الفهرست، از شخصیت فخر آور هشتجردی به عنوان یک چهره شیعی و فاضل یاد کرده و می‌نویسد که او دیندار و فاضل بوده‌است. عبدالجلیل قزوینی در جای دیگری هم از «دهخدای فخرآور هشتوردی و پسرش جمال الدین عبدالصمد غازی شهید» یاد کرده اما راجع به چگونگی شهادت او مطلبی نگفته‌است. استاد ارموی احتمال داده اند که این سخن مستوفی که درباره طایفه قضویان شهر قزوین نوشته است ، جدشان فخرالدین فخرآور هشتجردی در دیوان قضاء وکالت کردی بدین سبب ایشان را قضوی خوانند ، مربوط به همین فخرآور شیعی هشتگردی بوده باشد. این اسناد تاریخی ضمن بیان وجه تسمیه هشتگرد به زیست گروهی از شیعیان اثنا عشری و اسماعیلی در قرن ششم هجری در آن محل تصریح کرده‌اند که در متون تاریخی از آن به عنوان «هشتورد» یا «هشتجرد» نام برده شده‌است.

در لغت‌نامه دهخدا در مورد هشتگرد آورده شده است : دهی است از بخش ساوجبلاغ شهرستان کرج که دارای 809 تن سکنه ، آب آن از رود کردان و محصول عمده اش غله ،صیفی ، انگور و لبنیات است. امامزادهای دارد که بنای آن قدیمی است.

سپهبد حاجی‌علی رزم‌آرا (۱۲۸۰ - ۱۳۲۹) نخست‌وزیر ایران در سال ۱۳۲۹ در کتاب خود یعنی فرهنگ جغرافیایی ایران از هشتگرد تحت نام هشجرد چند مورد یاد کرده است.

هشتگرد در دوره پهلوی

زمین های هشتگرد قبل از سال ۱۳۲۰ خورشیدی به طور خلاصه از طرف دولت عرضه شد. سپس شخصی به نام گورگیان که از ارامنه بود و به این محل آمده بود زمین ها را به مبلغ ۹۰۰۰۰۰ ریال خریداری نمود. املاک خریداری شده توسط این فرد شامل ۶ آبادی خالصه از جمله هشتگرد بود که نامبرده در سال اول پول خود را از عواید این زمین ها مستهلک نمود و در سال های بعد شروع به فروش زمین ها به خرده مالکین به ویژه کردهای مهاجر از شهرستان صحنه (کرمانشاه) نمود. به همین دلیل است که غالب زمین های این منطقه در مالکیت خرده مالکین کرد می باشد.

محله ها و مناطق شهر هشتگرد

طبق روایات موجود ، هسته نخستین شهر هشتگرد در گذشته ، در محل تپه باستانی چال تپه هشتگرد که در جنوب غربی شهر قرار دارد شکل گرفته بود که در اثر سانحه (احتمالا سیلاب ) سکونتگاه مذکور به محل دهکده هشتگرد واقع در محله کرد آباد و بعدها هسته مرکزی شهر به سمت جاده قدیم تهران- قزوین و مسجد جامع فعلی کشیده شده است.

بافت شهری و محله ها

از نظر بافت شهری شهر هشتگرد را می‌توان به مناطق زیر تقسیم بندی نمود :

۱- منطقه جنوب غربی شامل محله‌های ترک آباد پایین ، ترک آباد بالا و کرد آباد (دهکده هشتگرد) که در آن‌ها بافت شهر و خیابان بندی به صورت روستایی و نامنظم با خیابان‌های باریک و پیچ در پیچ است و طرح‌های عمران شهری را با مشکل مواجه می‌سازد. البته در سال‌های اخیر برخی معابر توسط شهرداری ساماندهی شده‌اند.اکثر ساکنین این محله‌ها مهاجر از شهرستان‌های زنجان ، آذربایجان شرقی (هشترود) ، کرده‌های صحنه و دیگر مناطق هستند.

۲- مناطق اطراف جاده اصلی که در این قسمت به تبعیت از خیابان اصلی بافت شهر منظم تر می‌شود و خیابان‌ها به صورت موازی یا منشعب از خیابان اصلی قرار می‌گیرد. در این محلات وسعت مساکن بیشتر شده و از نظر نقشه ساختمانی نیز کیفیت بهتری پیدا می‌کند.مسجد جامع و بازارچه‌های شهر در این محل قرار دارند.

۳- مناطق شمال شهر که شهرک ولی عصر را شامل می‌شود . در این شهرک بافت شهری به صورت منظم و شطرنجی بوده و زمین‌های این قسمت توسط زمین شهری در قطعات ۲۰۰ و ۲۵۰ متری به ساکنین واگذار شده است.

۴- مناطق شمال غربی شهر ، شامل شهرک بعثت و کوثر که جدیدترین و نوسازترین بخش مسکونی شهر هشتگرد را تشکیل می‌دهد.در این شهرک که بعد از سال ۱۳۷۵ خورشیدی توسعه پیدا کرده ساختمان‌ها عمدتا سه یا چهار طبقه با پیلوت می‌باشد.توسعه فعلی شهر در حال حاضر به این سمت می‌باشد.

۵- مناطق شرقی شهر که محله‌های والفجر ، گاواز محله(نام قومی مازندرانی مهاجر به این محله) و محله پارک مادر و شهرک دانش (بیمه ایران) را شامل می‌شود که محله‌های فوق حول خیابان اصلی شهر در سمت شرقی شهر جای گرفته است.

۶- مناطق جنوب شهر که اصلی ترین محله‌های آن خیابان مدرس جنوبی (دخانیات ) است و ساکنین آن اکثرا مهاجرین ترک زبان و کردهای کرمانشاهی هستند.

۷- محله‌های سپیدارک ، خیابان مصلی و طالقان محله که جزو مناطق غربی شهر محسوب می‌شوند.

۸- مناطق شمال شرقی شهر که عمدتا شامل سایت نوساز اداری شهر هشتگرد می‌باشد که در مسیر توسعه شهر بسیار کار آمد بوده است.

منابع

• اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خ.
• حسین عسگری، کتابشناسی ساوجبلاغ، نشر رهام اندیشه، ۱۳۸۳، صص۳۶- ۳۸.

جستارهای وابسته

• شهر جدید هشتگرد
• شهرستان ساوجبلاغ