کمپوست

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
فرآوری کمپوست در آلمان
فرآوری خانگی کمپوست

کمپوست کردن عمل پوساندن و تجزیه بقایای گیاهی، حیوانی و یا زباله های شهری همچنین لجن فاضلاب است که تحت شرایط خاص و روش های گوناگون انجام می گیرد. این عمل شاید کهن‌ترین روش بازیافت باشد. مواد آلی موجود در توده مصرفی برای کمپوست از ضایعات کشاورزی، مواد خوراکی و زباله‌هایی است که از راه تجزیه هوازی و بی‌هوازی به خاک سیاه و سفید غنی تبدیل می شوند که به عنوان کود در کشاورزی مصرف می شود. فرایند کمپوست بسیار ساده است و به‌دست افراد با تجربه در خانه‌های خود، کشاورزان در زمین‌های شان، و به شکل صنعتی نیز انجام می شود. کمپوست حاصل فعالیت بیولوژیکی میکرورگانیسم هایی است که توانایی شکستن مولکول های درشت مواد آلی را دارا می باشند.

این کود که از پسماندهای کشاورزی، خانگی و خوراکی تولید می‌شود یکی از عالی‌ترین کودها برای مصارف کشاورزی به شمار می‌رود و تولیدکنندگان گل و گیاه نیز امکان بهره‌گیری از این کود را دارند. منیزیوم و فسفات موجود در این کود سبب آبرفتی شدن خاک‌های کشاورزی و جذب سریع تر مواد مغذی درون خاک می‌شود. کمپوست، خاک بسیار غنی و مورد استفاده است که در مکان هایی همچون در باغ‌ها، محوطه سازی، باغداری، و کشاورزی به عنوان کود بکار می روند. کمپوست به عنوان یک آفت کش طبیعی برای خاک نیز می باشد. در خاک کمپوست اکوسیستم‌ها برای کنترل فرسایش، زمین و جریان بهسازی خاک، ساخت و ساز تالاب، و به عنوان پوشش دفن زباله بسیار مفید است.

تاریخچه[ویرایش]

كمپوست از واژه ای لاتين Compositus و به معنای مخلوط و يا مركب اقتباس شده است. کمپوست و بازیافت بقایای حیوانات از هزاران سال پیش شناخته شده بوده است. و در اروپا دانشمندانی چون هومر و ارسطو به آن پرداخته اند.

سودمندی ها[ویرایش]

فرایند طبیعی کمپوست کردن، مواد آلی را به ماده ای غنی دگرگون می سازد. کمپوست حاصله مکملی بسیار سودمند برای بهبودی و بهسازی و تقویت خاک است. ترکیبات تولید شده در این فرایند به آسانی برای گیاهان قابل جذب است و جایگزینی دیگر برای کودهای شیمیایی در کشاورزی است.[۱] استفاده از کمپوست ساختار خاک را ارتقا می‌دهد، محتوای خاک را تقویت می‌کنند و سبب می‌شود خاک مدت زمان بیشتری بتواند آب را در خود نگه دارد. کمپوست قدرت باروری خاک را افزایش می‌دهد و کمک می‌کنند ریشه‌های سالم در گیاه رشد کند.این کود همچنین برای کنترل فرسایش، احیا و ساخت زمین‌های مرطوب به عنوان پوشش به کار می‌رود. کمپوست همچنین با ماسه مخلوط می‌شود و برای زه‌کشی زمین به کار می‌رود.

روش های کمپوست[ویرایش]

کمپوست به شکل هوازی و بی هوازی انجام می گیرد. عمل کمپوست روباز بدون پوشاندن توده موادآلی انجام می گیرد. و کمپوست بی‌هوازی Anaerobic به شکل سربسته انجام می گیرد. و فرآیندی است که عمل کمپوست و تجزیه میکربی مواد آلی مختلط، در غیاب اکسیژن انجام می گیرد. باکتری‌های تخمیرکننده، تولیدکننده H2 (کاهنده پروتون) و متان‌زا سه گروه عمده میکرو ارگانیسم‌های فعال در این فرایند هستند. تجزیه موادآلی بوسیله دسته‌ای از باکتری‌هایی که تولید دی اکسید کربن و متان می‌کنند (باکتری‌های استوژنیک و متانوژنیک) اتفاق می‌افتد این باکتریها در رنج دمای بهینه ۳۵-۳۹ ◦C (مزوفیلیک) ۵۵-۶۰ ◦C عمل هضم را انجام می‌دهند. زباله‌ها توسط آنزیمها مشابه آنچه که در معده انجام می‌گیرد مواد الی را به قندها و آمینو اسیدها و مواد حیاتی مورد نیاز نباتات تبدیل می‌کنند.

روش تراکتوری[ویرایش]

در این روش زباله میکس شده در ردیف های موازی انباشت می شود و تراکتوری که دستگاه میکس در کنار آن نصب شده از میان ردیف ها حرکت کرده و عمل میکس را انجام میدهد، سپس تراکتور دیگری با دستگاه خردکن به همان شیوه عمل می نماید.

روش دپوی پشته ای[ویرایش]

در این روش زباله میکس شده بعد از انباشت پشته ای در اثر فشار طبقات بالاتر آرام آرام و به مرور زمان تجزیه میگردد.

مواد لازم برای کمپوست سازی در باغچه و مزرعه[ویرایش]

در کمپوست از مخلوط موادی چون کود حیوانی، خاک، مواد زائد گیاهی مانند کاه و برگ و شاخه های بسیار خرد شده و زاتدات آشپزخانه که شامل پوست میوه ها، میوه های غیر قابل مصرف، زائدات سبزیجات، ته مانده های خوراکی، پوست تخم مرغ ریز شده، خاک اره استفاده می شود. ولی باید از موادی که حشرات موذی را به خود جذب می کند و همچنین شاخ و برگ های درختان سوزنی برگ (مخروطیان) بدلیل اسیدی کردن پی‌اچ توده کمتر استفاده شود.

رطوبت[ویرایش]

رطوبت مطلوب کمپوست بین ۴۰ تا ۶۰ درصد می باشد. رطوبت کمتر و بیشتر فرآیند کمپوست را مختل می نماید.

جریان هوا[ویرایش]

بستگی به نوع کمپوست دارد.

دما[ویرایش]

دمای مناسب برای فرآیند کمپوست بستگی به نوع کمپوست دارد.

پی‌اچ کمپوست[ویرایش]

پی‌اچ کمپوست باید بین ۷ تا ۹ باشد. در مراحل اولیه پی‌اچ کمپوست تا ۶٫۵ کاهش می یابد. ولی در مراحل بعدی افزایش می یابد.

نسبت کربن به نیتروژن[ویرایش]

نسبت کربن به نیتروژن (C/N) به نسبت ۳۰ کربن به ۱ نیتروژن بوده و نباید نسبت کربن بیشتر از این افزایش یابد این امر برای میکروارگانیسم ها و درنتیجه فرآیند تجزیه بسیار حیاتی است. مواد قهواه ای و خشک مانند کاه و خاک اره دارای کربن بیشتری بوده و عمل تجزیه را طولانی می کنند و درنتیجه باید به نسبت زیاد در کمپوست استفاده نشود. از آنسو مواد سبز مانند برگ ها، چمن زده شده، ته مانده های خوراکی، سبزیجات و پوست میوه ها نیتروژن بیشتری دارند که استفاده از آنها برای تسریع کمپوست بسیار ضروری است.

نقش میکروارگانیسم ها[ویرایش]

میکروارگانیسم ها نقشی حیاتی در تجزیه مواد آلی موجود در توده کمپوست بر عهده دارند. مواد ارگانیک موجود در کمپوست در حقیقت مواد غذایی میکروارگانیسم‌هایی می شوند که نقش این میکروارگانیسم ها نگه داشتن خاک در وضعیتی سالم و متعادل است. در نتیجه تغذیه میکروارگانیسم‌ها از مواد آلی مواد مورد نیاز گیاه همچون نیتروژن، پتاسیم و فسفر تولید می‌شوند و در نتیجه تنها تعداد اندکی از مواد مغذی می‌ماند که باید به خاک افزوده شود. با مخلوط مناسب از آب، اکسیژن، کربن و نیتروژن، میکرو ارگانیسم ها قادر به شکستن مواد آلی تولید کمپوست می شوند. در واقع فرایند کمپوست کاملا وابسته به میکرو ارگانیسم ها و نقش آنها در شکستن مواد آلی است. انواع بسیاری از میکروارگانیسم های موجود در کمپوست فعالند که متداول ترین آنها گونه های زیرند:

۱- باکتری ها: تعداد زیادی از میکروارگانیسم های موجود در کمپوست را باکتری ها تشکیل می دهند. بسته به مرحله کمپوست، باکتری ها مزوفیل یا گرمادوست ممکن است غالب باشند.

۲- اکتینوباکترها: برای شکستن محصولات کاغذی مانند روزنامه، پوست درخت، و غیره

۳- قارچ ها: با عمل تخمیر به شکستن موادی که باکتری ها نمی توانند، به خصوص لیگنین در مواد چوبی کمک می کند.

۴- پروتوزوآ: به قارچ ها کمک می کنند.

۵- چرخان‌تباران: کمک به کنترل جمعیت باکتری ها و پروتوزوآها

عدم وجود یک جامعه میکرو ارگانیسم سالم دلیل اصلی آهسته پیش رفتن برخی کمپوست ها در مزارع یا محیط زیست است. از اینرو استفاده و تزریق باکتری ها بویژه EM که حاوی 120 گونه میکروارگانیسم است به شکل چشمگیر این فرآیند را تسریع نموده و بوهای نامطلوب را سرکوب می نماید. فعالیت این میکروارگانیسم ها سبب تولید ترکیبات هوموسی شده که به راحتی توسط گیاه جذب می شود. علاوه بر میکروارگانیسم ها کرم های خاکی نیز با خوردن مواد آلی درون کمپوست و حفر تونل و هوارسانی کمک شایانی به فرآیند کمپوست می کنند.

استفاده از کمپوست در مزرعه[ویرایش]

میزان متوسط کمپوست در هر هکتار بین ۵ تن تا ۲۰ تن می باشد. ولی در شرایط دسترسی نداشتن به این حجم مفید کمپوست، مقدار کم آن نیز تاثیر بسزایی در تقویت خاک و نباتات دارد.نکته دیگر در مصرف کمپوست این است که کمپوست آماده مصرف به دو هفته زمان نیاز دارد که به خاک قابل مصرف تبدیل شود. این بدین معنی است که بهتر است حداقل ۲ هفته پیش از افشاندن بذر یا کاشتن نهال کمپوست با خاک مخلوط گردد.

کمپوست سازی صنعتی[ویرایش]

فرآوری حجیم و صنعتی کمپوست با کمک میکروارگانیسم های گرمادوست EM

روشی سودمند و جایگزینی بسیار سومند برای خاک چال یا همان دفن کردن زباله در مدیریت پسماند بوده که در شهرهای گوناگون جهان مورود استفاده قرار می گیرد. پیشینه کمپوست صنعتی در ایران و تولید کود از زباله های شهری از سال ۱۳۴۸ هجری شمسی و در شهر اصفهان آغاز گردیده است. کارخانه ذکر شده توسط شهرداری اصفهان و در جنوب شرقی زاينده رود آغاز به کار کرد. در سال ۱۳۵۱ دومين كارخانه كمپوست در جنوب تهران، در صالح آباد احداث گرديد. و سومین کارخانه نیز در سال ۱۳۶۸ در شمال شرقی شهر اصفهان توسط يک شركت سوئيسی طراحی و اجرا شده و مورد بهره برداری قرار گرفت.

کمپوست سازی خانگی[ویرایش]

کمپوست خانگی در حیاط بوسیله کومه کردن زباله های آشپزخانه، برگ درختان و یا کود پرندگان و چهارپایان در یک گوشه یا قرار دادن آنها در یک چاله در زمین و اجازه به طبیعت بویژه میکروارگانیسم ها برای انجام عملیاتش به آسانی می تواند صورت گیرد. همچنین می توان از سطل تهیه کمپوست نیز استفاده کرد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Compost»، ویکی‌پدیای en، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۹-۹-۱۳۸۸).