فریدون رهنما

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
فریدون رهنما
Fereydoonrahnema.jpg
زاده ۲ خرداد ۱۳۰۹
تهران
درگذشته ۱۷ مرداد ۱۳۵۴
تهران
ملیت ایرانی
تحصیلات فارغ التحصیل انستیتو فیلمولوژی از دانشگاه سوربن
زمینه فعالیت شاعر و سینماگر
والدین زین‌العابدین رهنما، زکیه حائری
صفحه در وب‌گاه IMDb
صفحه در وب‌گاه سوره

فریدون رهنما (زاده ۲ خرداد ۱۳۰۹ - درگذشته ۱۷ مرداد ۱۳۵۴) شاعر، روزنامه‌نگار و سینماگر اهل ایران است. رهنما در دوران کوتاه عمر خود به ساختن ۳ فيلم کوتاه و انتشار پنج دفتر شعر به زبان فرانسه و يک دفتر شعر به فارسي و نگارش ده ها مقاله در نقد سينما و ادبيات مبادرت ورزید. وی همواره مدافع حرکت هاي مدرن و آوانگارد در حوزه ادبيات، سينما و تئاتر بود و تاثير غيرقابل انکاري در معرفي شعر و انديشه هاي مدرن در ايران دهه سي و چهل داشت. وی در فاصله سالهای ۴۹ - ۱۳۴۵ رئیس بخش پژوهش تلویزیون ملی ایران بود. او چهارمین فرزند زین‌العابدین رهنما است.[۱][۲][۳]

زندگی[ویرایش]

فريدون رهنما دوم خرداد ۱۳۰۹ در تهران و در يک خانواده سرشناس و متمول ايراني به دنيا آمد. مادرش، زکيه حائري، نوه‌ شيخ عبدالله مازندراني (رحمت عليشاه) بود و پدرش نيز زين العابدين رهنما، سياستمدار، نماينده مجلس، نويسنده، مفسر و مترجم قرآن بود. فريدون رهنما در ۴ سالگي به دنبال تبعيد پدرش به لبنان (بعد از اختلاف با رضاشاه در سال ۱۳۱۳)، به همراه خانواده به بيروت رفت و بعد از هفت سال به تهران بازگشت و در دبيرستان فيروز بهرام درس خواند. در سال ۱۳۲۳ به فرانسه رفت و به تحصيل در رشته ادبيات در دانشگاه سوربن پرداخت. در سال ۱۳۲۶ نخستين دفتر شعرش را به زبان فارسي با عنوان "هيچ" با نام مستعار "کوچه" منتشر کرد. "منظومه‌ براي ايران" نام نخستين دفتر شعر رهنما به زبان فرانسه بود که با نام کاوه طبرستاني توسط انتشارات پي يرسگرس در پاريس در سال ۱۹۵۰ منتشر شد. رهنما در سال ۱۹۵۹ مجموعه اشعار "سرودهاي کهنه" (Poems Anciens) را با مقدمه اي از پل الوار شاعر سورئاليست فرانسوي در پاريس منتشر کرد. "آوازهاي رهايي" نيز نام آخرين دفتر شعر او به زبان فرانسه بود که در سال ۱۹۶۸ منتشر شد.

رهنما در سال ۱۳۳۶ پس از پايان تحصيلات دانشگاهي خود در دانشکده ادبيات سوربن و فارغ التحصيلي از مدرسه فيلمسازي پاريس به ايران بازگشت و در کتابخانه مجلس شوراي ملي مشغول به کار شد. کتاب واقعيت گرايي فيلم، پايان نامه تحصيلات سينمايي اوست که در سال ۱۳۵۱ به وسيله انتشارت بوف در ايران منتشر شد. رهنما با اينکه عشق ساختن فيلم داشت اما کار در فضاي فيلم‌فارسي براي او قابل تحمل نبود. خود در گفتگويي در اين باره گفته است: "با آنکه به من پيشنهادهايي براي ساختن فيلم شد، ترجيح دادم بروم و در يک کتابخانه کتابدار شوم."

با اين حال رهنما موفق شد در سال ۱۳۳۹ نخستين فيلم خود يعني مستند "تخت جمشيد" را با سرمايه شخصي اش بسازد. در اين فيلم رهنما با نگاه شاعرانه اي در دل ويرانه هاي تخت جمشيد، به دنبال سازندگي و شناخت هويت تاريخي ايراني است. فيلم بعدی وی "سياوش در تخت جمشيد"، که در سال ۱۳۴۶ ساخته شد با واکنش هاي غالبا منفي منتقدان سينمايي ايراني آن روزگار مواجه شد و به عنوان اثري "روشنفکرانه" و "فضل فروشانه" به آن حمله شد. منتقدان، فيلم رهنما را پر از عيب و بدون خلاقيت و تخيل ارزيابي کرده و آن را "هذيان ها" و "کابوس" هاي فيلمسازي دانستند که نه شناختي از شاهنامه فردوسي داشت و نه قهرمانان آن را درست مي شناخت. با اينحال فيلم مورد تحسين برخي صاحب نظران غربي از جمله هانري لانگلوا فيلم شناس برجسته فرانسوي و مدير سينما تک پاريس و هانری کوربن فيلسوف و ايران شناس مشهور فرانسوي قرار گرفت و توانست جايزه ژان اپستاين براي پيشبرد زبان سينما را از جشنواره لوکارنو در سال ۱۹۶۶ دريافت کند. فيلمبرداري فيلم "پسر ايران از مادرش بي خبر است" در سال ۱۳۴۸ آغاز شد اما نزديک به پنج سال طول کشيد تا در سا ل ۱۳۵۳ آماده نمايش شود. اولين نمايش اين فيلم در خرداد ۱۳۵۴ در سينماتک پاريس بود که هانري لانگلوا، مدير سينما تک و فيلم شناس برجسته فرانسوي آن را معرفي کرد و پس از آن در تيرماه همان سال، براي نخستين بار در جشنواره توس در ايران به نمايش درآمد.

فريدون رهنما در شکل گيري بخش پژوهش و مستند تلويزيون ملي ايران، جريان سينماي آزاد و تاسيس مدرسه عالي تلويزيون و سينما نقش مهمي داشت. او به همراه فرخ غفاري از مدرسان مدرسه عالي تلويزيون و سينما بود. با تاسيس تلويزيون ملي ايران در سال ۱۳۴۶، فريدون رهنما نيز جذب تلويزيون شد و بخش مستند سازي و پژوهش در مورد ايران زمين را راه انداخت. به کوشش او در همين بخش بود که سينماگراني چون محمدرضا اصلاني، ناصر تقوايي، منوچهر طياب، هژير داريوش و پرویز کیمیاوی توانستند نخستين فيلم هاي مستند خود را بسازند. فيلم هايي چون "جام حسنلو"، "بادجن"، "يا ضامن آهو"، "تپه هاي قيطريه" و "چه هراسي دارد ظلمت روح" محصول همين دوره است و زير نظر فريدون رهنما ساخته شده اند. نوآوري هاي زباني رهنما حتي در ترجمه واژگان سينمايي نيز ديده مي شود. او نخستين کسي بود که واژه هاي سينمايي فارسي را به جاي واژه هاي انگليسي و فرانسوي پيشنهاد کرد. نما به جاي پلان يا شات، نماي درشت به جاي کلوزآپ، نماي دور به جاي لانگ شات و راه دوربين به جاي تراولينگ شات ، از ابداعات رهنما در اين زمينه است. رهنما در ۱۷ مرداد ۱۳۵۴ در سن ۴۵ سالگي بر اثر بيماري مغزي در پاريس درگذشت.[۴]

فیلم‌شناسی[ویرایش]

اشعار[ویرایش]

اشعار رهنما به زبان فرانسه و در پاریس منتشر شده است.

  • ۱۳۳۰ - منظومه برای ایران.
  • ۱۳۳۴ - منظومه برای جهان.
  • ۱۳۴۷ - آوازهای رهایی.

منابع[ویرایش]

  1. خاندان رهنما
  2. رهنما، فریدون،. «مقدمه ناشر». در واقعیت‌گرایی فیلم. تهران: موسسه فرهنگی هنری نوروز هنر، ۱۳۸۱. ۵. 
  3. از فریدون رهنما غافل نشویم
  4. «به یاد فریدون رهنما، سینماگر و اندیشمند ایرانی». بی بی سی فارسی، ۱۷ مرداد ۱۳۹۰. 
  5. نگاهی به زندگی و کارنامه‌ی «فریدون رهنما» و نمونه‌هایی از آثارش

پیوند به بیرون[ویرایش]