نقشه‌های کهن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
Translation arrow fa.svg این نوشتار یک ترجمه از ویکی‌پدیاهای دیگر است. پيوند به سایر زبان‌ها را در پایین نوار سمت راست صفحه ببينيد.


نقشه‌های کهن یا نقشه‌های نخستین تصوراتی است از دوره عصر آهن تا پایان دوره قرون وسطی (سده‌های میانه) و عصر اکتشاف، نوآوری و ظهور جغرافیای مدرن را در بر می‌گیرد. نقشه‌ها در این دوره تصور انسانهای اولیه را از جهان نشان می‌دهد که تفکر آنها بسیار بسیط بوده است. نقشه بابلیون قدیمی‌ترین نقشه است که تصور مردم را از جهان نشان می‌دهد بعدهادر نقشه‌های جهان دنیا به ۷ دریا و ۷ اقلیم کاچ (تقسیم) شده است؛ که دریای پارس و سرزمین پارس جزو آنها است.

نقشه جهان بطلمیوس (2nd century) in a 15th century reconstruction
Baylonianmaps.JPG

نقشه‌های نخستین قبل از میلاد[ویرایش]

تا دوره اکتشافات جدیدهیچگاه جغرافی دانان شرقی یا غربی زمین را به شکل گردو تصور نکرده‌اند. گرد گردو (کره‌ای) با گرد سینی دایره متفاوت است. بلکه زمین را بشکل سینی گرد تصور کرده‌اند. نقشه کهن بابلی در اصل مرکز هفت اقلیم را با دایره مشخص کرده دور تا دور هفت اقلیم را بحر المحیط یا اقیانوس سراسری دربرگرفته است شماره ۹–۷ دریای پائین یا همان خلیج فارس است. مثلث‌های بیرون از دایره دریای اقیانوس در واقع قله‌های کوه قاف است. یکی از آن قله‌ها کوه دماوند و دیگری قله زاگرس است. قدیمی‌ترین لوحه‌های و نقشه‌ها ی ترسیمی کشف شده به مصریها و بابلیها منصوب شده‌اند نقشه‌ای از بابلیون حک شده بر گل پخته پیدا شده که در موزه بریتیش لندن به شماره ۱۵۳/۹۲۶۸۷ نگهداری می‌شود و متعلق به ۵۰۰ سال قبل از میلاد است اما نسخه شبیه به آن گویا به دوره سارگون پادشاه اکد ۲۳۰۰ق. م مربوط است که در آن خلیج فارس بدون اسم ترسیم شده است.[۱]

یونانیها و رومیها و فنیقیها این حرفه را توسعه داده‌اند و بویژه بطلیموس ۱۶۸ م و استرابون ۶۴ ق. م در این حرفه کوشا بوده‌اند. در دوره عباسیان که دانشمندان و مدیران ایرانی بر امور خلافت تسلط داشتند و وجوب جهت یابی قبله برای مسلمانان بویژه کشورهای دور دست ضرورت اهمیت کارتوگرافی را ایجاب می‌کرد. بدستور مأمون ۸۳۳–۸۱۴ م ترجمه آثار یونانی شروع شد و نقشه‌ای از جهان تهیه گردید خوارزمی ۸۲۱، استخری ۹۲۵، ابن حوقل ۹۷۷ ق، ادریسی حمودی ۱۱۶۵ ق (۸۲ نقشه در کتاب نزهه المشتاق) نقشه‌هایی از دیار عرب، بلاد فارس بحر فارس و روم وشام ترسیم کردند که پایه و اساس نقشه‌های قرون بعدی توسط اروپائیان گردید. در تمام این نقشه‌ها خلیج فارس نام خود را تحت عنوان بحر فارس حفط کرده است. هم اکنون صدها نقشه دستی با ارزش در موزه‌های جهان نگهداری می‌شود که نام خلیج فارس و بحر فارس را به همراه دارند که تعدادی از آنها نیز درموزه‌های کشورهای عربی است. به یقین می‌توان گفت هیچ نام جغرافیایی در جهان به اندازه نام خلیج فارس در کتب جغرافی و کارتوگرافی قدمت، اصالت ندارد و از نظر حضور در نقشه‌های کلاسیک و مدرن رکورد دار نامهای جغرافیایی بوده است.[۱] نقشه‌های منسوب به افراد ذیل اگر چه نسخه اولیه آنها وجود ندارد اما در دوره‌های مختلف تاریخی و توسط افراد متعدد باز سازی شده است و می‌توان فهمید که در آن روزگار جهان را چگونه تصور می‌کرده‌اند در همه این نقشه‌های کهن هفت اقلیم و هفت دریا و خلیج فارس وجود دارد.[۲][۳]

  • زنفن (۴۳۰–۳۵۴ ق. م)، (به انگلیسی Xenophon) تاریخ‌نگار یونانی
Baluch and alexandar's empire
خلیج فارس و نئارخوس the took
  • نئارخوس (۳۶۰–۳۰۰ ق. م)، (به انگلیسی Nearchus) دریاسالار مقدونی که در سال ۳۲۶ قبل از میلاد به دستور اسکندر دریای فارس را پیمود و تا دهانه رود سند پیش رفت در سفرنامه خود چنین آورده‌است: «پس از دویست استاد راه به ریگ و از آن جا به دیلم و دهنهٔ رودخانهٔ اندیان آمدیم، رودخانهٔ اندیان سرحد خوزستان و فارس و پس از سند بزرگ‌ترین رودخانه‌است. هیچ‌یک از سواحلی که پیمودم مانند دریای فارس، آباد و معمور نبود.
  • اراتوستن (۲۷۶–۱۹۴ ق. م)، (به انگلیسی Eratosthenes)، ریاضیدان و جغرافیدان یونانی که زمانی ریاست دانشگاه اسکندریه را نیز داشت، و نظریه‌های مهمی دربارهٔ شکل و جایگاه زمین ارائه داد،
  • هیپارکوس (۱۹۰–۱۲۰ ق. م)، (به انگلیسی Hipparchus)، دانشمند و جغرافیانگار یونانی
  • استرابو (۶۳یا۶۴ ق. م- ۲۴ میلادی)، تاریخ‌نگار و جغرافی نگار یونانی در کتاب از «ایندی تا ایبری» یا از هند تا اسپانیا، نقشه‌ای از جهان ترسیم کرده است.[۱]
  • فلاویوس آرینوس (۸۶–۱۶۰ میلادی)، (به انگلیسی Lucius Flavius Arrianus)، تاریخ‌نگار یونانی در کتاب آنابازیس یا تاریخ سفرهای جنگی اسکندر، نقشه‌ای از جهان ترسیم کرده است.
  • ازبیوس (۲۶۳–۳۳۹ میلادی)، (به انگلیسی Eusebius of Caesarea)، تاریخ‌نگار رومی که بنام پدر عیسویت شناخته می‌شود، با توجه به کوروش نامه زنفن، نقشه‌ای از جهان ترسیم کرده است.
  • ۱- نقشهٔ جهان بطلمیوس
  • ۲- نقشهٔ اراتوس مربوط به ۲۵۰ سال قبل از میلاد مسیح
  • ۳- نقشهٔ دی سنارک مربوط به ۲۸۵ سال قبل از میلاد مسیح
  • ۴- نقشهٔ استرابو (Strabo) مربوط به ۲۰ سال بعد از میلاد مسیح
  • ۵- در نقشهٔ دیگری مربوط قرن نهم میلادی و دوران خلفای عباسی در کتاب «تاریخ عرب» به قلم فیلیپ حیتی) به چاپ رسیده است،
  • ۶- در نقشهٔ جهان ابو ریحان بیرونی مربوط به ۱۰۳۰ میلادی.
  • ۷- در نقشهٔ جهان ادرِیسی که مربوط به ۱۱۶۰ میلادی.
  • ۸- در نقشهٔ جهان سالتر (Psalter) مربوط به قرن سیزدهم میلادی که در تحت نفوذ کلیسا تهیه شده است،
  • ۹- در نقشه‌ای به نام نقشهٔ ایران قدیم که توسط دوونتی جغرافیدان فرانسوی در سال ۱۸۸۱ میلادی تهیه شده
  • ۱۰- در نقشه‌ای مربوط به ۱۸۹۵م. برگرفته از نقشهٔ جهان بطلمیوس

۵۰۰ ق م. نقشه بابلیون[ویرایش]

قدیمی‌ترین نقشه بجای مانده ۵۰۰ سال قبل از میلاد از تمدن میان رودان نقشه جهان موسوم به بابلیون است.

Baylonianmaps.JPG

بنا بر اسنادی که تا کنون کشف شده، قدیمی‌ترین نگاره‌ها و نقشه‌ها ی ترسیمی کشف شده به سرزمین مصر و بین‌النهرین منصوب شده‌اند. نقشه‌ای از سرزمین بابلیون (عراق) حک شده بر گل پخته پیدا شده است که در موزه بریتانیا به شماره ۱۵۳/۹۲۶۸۷ نگهداری می‌شود و متعلق به۵۰۰ سال قبل از میلاد و به دوره بابلی جدید (از سلطه پارسها بر بابل) است اما گفته شده این نسخه از نسخه‌ای مشابهه که گویا متعلق به دوره سارگون پادشاه اکد (۲۳۰۰ق. م) بوده است نسخه برداری شده است که در آن خلیج فارس بدون اسم ترسیم شده است.

دوره‌ها و مراحل مختلف توسعه و دقیق شدن نقشه‌های[ویرایش]

  • یونانیها و رومیها و فنیقیها حرفه نقشه‌کشی را توسعه داده‌اند و به ویژه بطلیموس (۱۶۸ ق. م) و استرابون(۶۴ ق. م) در این حرفه کوشا بوده‌اند.[۱]

در دورهٔ عباسیان که دانشمندان و مدیران ایرانی بر امور خلافت تسلط داشتند، نیازبه جهت یابی قبله برای مسلمانان، به ویژه کشورهای دور دست، ضرورت کارتوگرافی را ایجاب می‌کرد و به دستور مأمون (۸۳۳–۸۱۴ م) ترجمه آثار یونانی شروع شد و نقشه‌ای از جهان تهیه گردید.[۲] خوارزمی(۸۲۱ ق)، اسطخری (استخری)(۹۲۵ ق)، ابن حوقل(۹۷۷ ق)، ادریسی حمودی (۱۱۶۵ ق) (با ترسیم هشتادو دو نقشه در کتاب نزهه المشتاق) نقشه‌هایی از دیار عرب، بلاد فارس بحر فارس و روم وشام ترسیم کردند که پایه و اساس نقشه‌های قرون بعدی توسط اروپائیان گردید. گفتنی است که در تمام این نقشه‌ها خلیج فارس نام خود را تحت عنوان بحر فارس یا خلیج فارس حفظ کرده است. به نقل از کتاب اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان دکتر عجم ۹۸–۱۲۲ - ص ۱۰۶–۱۰۷ .[۴]

نقشه‌های کهن، ایران و خلیج فارس[ویرایش]

اقلیم ایران و خلیج فارس در همه نقشه‌های کهن بکار رفته است. در کتاب اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان، به جزئیات کامل این اطلسها اشاره شده است. در نقشه بابلیون دریای شور وجود دارد ولی از کهن‌ترین نقشه هاس جغرافیایی بطور نمونه می‌توان به نقشه جهان از أناکسیماندر (۶۱۰–۵۴۶ ق. م)، (Anaximander)، جغرافیدان یونانی که در کتاب Kleinere schriften، اثر (Joachim Lelewel (1836 بازسازی شده‌است، نقشه جهان هکاتئوس (۵۵۰–۴۷۶ ق. م)، (Hecataeus)، از سرشناس‌ترین جغرافیدانان یونانی، و به نقشه جهان بطلمیوس (۱۶۸–۹۰ م)، (Claudius Ptolemy) منجم و جغرافیدان مشهور اسکندریه و نخستین کسی که اطلسی شامل ۳۶ نقشه از نقاط مختلف جهان تهیه کرده است اشاره نمود.[۵]

نقشه جهان والدسیمولر متعلق به سال ۱۵۰۷ میلادی (تصویر سمت چپ)
نام خلیج فارس در آن آشکار است (تصویر سمت راست)
نقشه جهان پیترو کوپو متعلق به سال ۱۵۲۰ میلادی (تصویر سمت چپ)
نام خلیج فارس در آن آشکار است (تصویر سمت راست)
نقشه جهان متعلق به سال ۱۶۸۹ میلادی (تصویر سمت چپ)
نام خلیج فارس به زبان لاتین: Sinus Persicus در نقشه آورده شده‌است. (تصویر سمت راست)

[۱]

آناکسیماندر (c. 610 - 546)[ویرایش]

Reconstruction of Anaximander's map

آناکسیماندروس (died ca. 546 BCE) is credited with having created one of the first maps of the world,[۶] which was circular in form and showed the known lands of the world grouped around the دریای اژه at the center. This was all surrounded by the ocean.

نقشه جهان هکاتئوس ملتوس[ویرایش]

نقشه جهان هکاتئوس ملتوس(۵۰–۴۷۶ ق. م)

Reconstruction of Hecataeus' map

نقشه جهان إراتوستنس[ویرایش]

نقشه جهان إراتوستنس (276 – 194 BCE)

1883 reconstruction of اراتوستن' map[۷]

اراتوستن (276-194 BCE) نقشه جهان را توسعه داد و فتوحات اسکندر و جانشینانش را ترسیم کرد. آسیا او تصور از جهان را کمی توسعه داد.

نقشه جهان کاری از پوسیدونیوس(c. 150 – 130 BCE)[ویرایش]

A 1628 reconstruction of پوسیدونیوس ideas about the positions of continents (many details couldn't have been known by Posidonius)

نقشه جهان استرابو[ویرایش]

نقشه جهان استرابو (c.64. 24)

نقشه‌های بعد از میلاد[ویرایش]

نقشه جهان کار پیوتینجریانا قرن ۴ م
Tabula Peutingeriana, from Iberia in the west, to India in the east.

قرون میانه[ویرایش]

نقشه ادریسی یکی از مهمترین نقشه های جهان اسلام است نزهة المشتاق فی اختراق الآفاق، نوشته ابی عبدالله شریف ادریسی مراکشی، یکی از علماء و فلاسفهٔ و جغرافی‌دان قرن ششم هجری قمری. مورخین، تاریخ نوشتن این کتاب را به سال ۶۰۰ هجری قمری گزارش کرده‌اند. کتابی است برجسته و تنها کتاب جغرافیایی است که در سده ششم تألیف شده‌است. این کتاب در دوران حکومت پادشاه راجر دوم پادشاه سیسیل نوشته شده‌است.و نقشه جهان آن شهرت دارد

The modern copy of the Tabula Rogeriana, upside-down with North oriented up.

نقشه جهان از ۱۵۰۰ به بعد[ویرایش]

نقشه‌های دوره استعمار[ویرایش]

مستعمرات امپراتوری بریتانیا در سال ۱۸۹۷ میلادی با رنگ قرمز در نقشه یا زیر نامشان مشخص شده‌اند.
Map of the Indian Ocean and the China Sea was engraved in 1728 by Ibrahim Müteferrika

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

  • خلیج فارس در نقشه‌ها [۲]