عید بما

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

عید بما یا عید بمه در فارسی میانه نیشایم از اعیاد دین مانی است که در سالروز کشته شدن مانی هرساله از سوی مانویان جهان برگزار می‌شد. منابع اسلامی آنرا عید گاه و منابع ترکی عید جایدان ثبت کرده‌اند.[۱]

پیشینه[ویرایش]

برپایه منابع دوره ساسانی پس از مرگ شاپور یکم ساسانی که حامی و پشتیبان مانی بود بهرام یکم ساسانی فرزند شاپور با تحریک روحانیان زرتشتی و از جمله کرتیر، کشته و در دروازه شهر جندی شاپور یا به روایتی اهواز پوست کنده شده او با پوشال پر و سپس و آویخته شد.[۲] بهمین مناسبت و با توجه به باورهای مانوی مبنی بر عروج روح بسوی سرزمین روشنایی این روز را روز صعود مانی به درگاه خدا قلمداد کرده و جشن می‌گرفتند.

مراسم و آیین[ویرایش]

مراسم این روز بنظر می‌رسد در آخرین روز ماه روزه آنان بوده و مطابق ماه مارس رومی‌ها قرار می‌گرفته است. در این روز در تمام مدت بیست و چهار ساعت بیدار بودند و مراسم احیا را بجای می‌آوردند. نیز آمده که طبقه نیوشایان که پایین‌ترین طبقه دین مانی بوده و تنها بخشی از تمامی عبادات طاقت فرسای را بجای می‌آورده‌اند به پای تخت عیسی که مانی بر آن تکیه می‌زده می رفتند و به گناهان خود معترف شده و آمرزش می‌خواستند. در مناطق دیگر هم با در دست گرفتن تصاویری از مانی یاد اورا گرامی داشته و ضمن اعتراف و طلب آمرزش یک صندلی نیز در هر محفلی برای مانی خالی می‌گذاشتند.[۳]

Mani

ریشه برگزاری[ویرایش]

جشن گرفتن سالروز مرگ پیامبر در آیین مانی تفاوت اصلی آن را با سایر باورها نشان می‌دهد. در دین مانی زندگی اسارت نور بصورت روح در ظلمت بصورت جسم است و با مرگ انسان نیک روح از تن جدا گردیده و به سان نور به سوی سرچشمه خود که پدر روشنایی یا نور قدیم و جاودان است رهسپار می‌شود. در متون مانوی راجع به کشته شدن مانی اینگونه آمده: «او (مقصود مانی است) با شادی بزرگ و با خدایان روشنی‌ها و با نوای چنگ و سرود شادی پرواز کرد . . . و جاودان بماند به نزد یزدان . . . چهار روز گذشته از شهریورماه، شهریور روز، روز دوشنبه، ساعت یازده، در استان خوزستان و به شهر بیل آباد (گندی شاپور)، که او پرواز کرد . . . به سوی سرای فروغ».[۴] و بر این اساس صعود روح مانی به سوی خدابخشی از برنامه‌های دینی آنان انجام شده و این نزد پیروان این دین مقدس تلقی شد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. وزین افضل، مهدی. تاریخ ایران باستان. نشر پوران پژوهش. تهران.1389. ص.217
  2. آیین مانی
  3. باقری، مهری. ” مدخل ایران “. دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. زیرنظر کاظم موسوی بجنوردی. تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1367-، جلد 10، ص 587
  4. وامقی، ایرج، نوشته‌های مانی و مانویان، 1378، ص 290