سرخارگل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

سرخارگل (اکیناسه، اکیناشا) یک گیاه دارویی است که استفاده آن در امریکای شمالی و اروپا بسیار معمول است و به عنوان دارویی برای بهبود سرماخوردگی فروخته می شود.

گیاهشناسی[ویرایش]

سرخارگل گیاهی علفی و چند ساله از تیره ی کاسنی می باشد که ارتفاع آن حداکثر به ۱ تا ۱.۵ متر می رسد. برگ های پایین ساقه تخم مرغی تا نیزه ای شکل هستند که حداکثر ۳۰ سانتی متر طول و ۲۰ سانتی متر عرض دارند. ساقه از انشعابات فراوانی برخوردار بوده و دارای پرزهای زبر و خشن است. گلها معمولاً به رنگ ارغوانی، صورتی، قرمز ارغوانی، زرد و نارنجی دیده می شوند و دیسک مرکز آنها (گلهای لوله ای) سبز تیره، قهوه ای تیره و سیاهرنگ می باشد. این گیاه برای اولین بار در سال ۱۳۷۲ توسط دکتر رضا امیدبیگی به ایران آورده شد و توسط آقای دکتر سید محمد فخر طباطبایی به نام سرخارگل نامگذاری گردید.

نیازهای اکولوژیکی و پراکنش[ویرایش]

سرخارگل به نور فراوان احتیاج دارد و خاکهای سبک (شنی) و متوسط (لومی) را تحمل می کند. قادر است خشکی را به خوبی تحمل نماید. این گیاه به سرما مقاوم بوده و تا دمای منفی ۱۰ درجه سانتی گراد را به راحتی تحمل می کند. سرخارگل بومی آمریکای شمالی است ولی امروزه در اکثر نقاط اروپا و آسیا و حتی برخی نقاط ایران هم به طور انبوه کشت می شود. سرخارگل بصورت خودرو در جلگه های شمال شرقی تگزاس، میسوری و میشیگان یافت می گردد.

کاشت، داشت و برداشت[ویرایش]

سرخارگل معمولاً به دو طریق تکثیر می شود: ۱- تکثیر با بذر. بذرها از نیمه ی دوم اسفند تا نیمه ی اول فروردین در خزانه یا گلخانه پاشیده شده و با خاک تا عمق حداکثر ۲ سانتی متر پوشیده می شوند. بذور سرخارگل معمولاً از قوه رویشی پایینی برخوردار هستند و برای جوانه زنی نیازمند رطوبت بالا می باشند. بوته های قوی تر و پرپشت تر در پاییز به زمین اصلی منتقل می شوند و سایر بوته ها تا بهار سال آینده در گلخانه نگهداری می شوند. در طی تحقیقاتی که در منطقه ی شمال شرق تهران (زردبند) توسط امیدبیگی و همکاران صورت گرفته است، ۱۵ تیر تا ۱۵ مرداد زمان مناسبی برای انتقال نشا عنوان شده است. ۲- تکثیر به وسیله ی تقسیم بوته. در این روش معمولاً از گیاهان ۳ ساله استفاده می شود. در اواسط پاییز ابتدا شاخ و برگهای اضافی و مزاحم حذف گردیده و سپس بوته از خاک خارج می شود. بوته را به چهار تا پنج قسمت که هر کدام دارای مقداری ریشه باشند تقسیم کرده و کشت می کنند. ریشه گیاهان تا زمان کاشت بایستی بصورت مرطوب نگهداری شود. سرخارگل گیاه کم توقعی است و نیاز زیادی به عملیات کود دهی ندارد ولی اگر در حین داشت بطور ماهیانه آنرا با یک کود متعادل تغذیه کنیم نتیجه ی بهتری خواهیم گرفت. در مرحله گل دهی کامل پیکره رویشی از ارتفاع ۲۰ سانتی متری برداشت می گردد. سرخارگل تا سال چهارم دارای بازده اقتصادی می باشد. (۱)

ترکیبات شیمیایی و فرآوری[ویرایش]

تمام پیکر این گیاه اعم از ریشه و پیکر رویشی حاوی مواد ارزشمندی از قبیل ترکیبات آلکیل آمیدی، ایزوبوتیل آمید، اسید شیکوریک و ... است. همچنین دارای اسانس هم می باشد که مهمترین ترکیبات تشکیل دهنده اسانس سرخارگل را هومولن، کاریوفیلن و اکسید کاریوفیلن تشکیل می دهند.

خواص درمانی و کاربردها[ویرایش]

بر اساس مطالعه ای که در نشریه پزشکی نیو انگلند منتش شده است، گیاه اکیناسه برخلاف باور عموم تاثیر معنی داری در پیشگیری از سرماخوردگی یا بهبود علائم آن ندارد، بطوریکه تاثیر آن با دارونما برابری می کند.[۱] البته در بعضی مطالعات اظهار شده است که اکیناسه و ترکیبات فعال آن روی سیستم ایمنی فاگوسیتی اثر دارد ولی روی سیستم ایمنی اختصاصی اثر ندارد. اما این مطالعات اغلب از سوی منابع مروج داروهای گیاهی منتشر شده اند. امروزه محصولات دارویی اکیناسه برای عفونت های باکتریایی، ویروسی، پروتوزوایی و قارچی به کار می رود. همچنین به عنوان ماده ضد التهاب و احتمالاً پیشگیری کننده مصرف می شود.(منبع ۳) اگر چه تعداد زیادی از ترکیبات فعال اکیناسه شناسایی شدند ولی مکانیسم عمل آن ناشناخته است. (۳)

بومیان آمریکا از اوایل قرن ۱۷ میلادی از این گیاه برای درمان مار گزیدگی، بیماری های لثه و دهان، سرماخوردگی و ... استفاده می کرده اند. (منبع ۱)

مطالعات وتجارب علمی متعدد نشان دهنده اثر بخشي گياه اکيناسه پورپوره آ بـه عنوان يك محرك ايمني بدليل چندين مكانيسم شناخته شده مي‌باشد. 1- فعال كردن عمل فاگوسيتوز وتحريك گرانولوسيتها 2- افزايش فعـــاليت متابوليكي و باكتري‌خواري ماكروفاژها 3- افزايش توليد لمفوكين‌ها توسط لمفوسيت‌ها. شيرابه اندام هوائي گياه اكيناسه پورپوره‌آ به طور چشمگيري درصد عمل فاگوسيتوزي گرانولوسيت هاي انساني را افزايش داده و فاگوسيتوز ذرات مخمري را درشرايط اين ويترو بالابرده است، همچنين بعد از درمان با اين گياه افزايش توليد اينترفرون گزارش شده است. فعاليت فارماكولوژيكي گياه اكيناسه را نمي‌توان تنها به يك تركيب واحد نسبت داد بلكه گروهي از تركيبات شامل آلكاميدها، مشتقات اسيد كافئيك، پلي‌ساكاريدهاو آلكن‌ها درگير هستند. اثر محرك ايمني اين گياه مربوط به آميدهاي ليپو فيليك، الكاميدها و مشتقات اسيد كافئيك است كه از طريق تحريك فاگوسيتوز گرانولوسيت هاي چند هسته‌اي انجام مي‌شود. پلي‌ساكاريدهاي با وزن مولكولي زياد شامل هتروكسيلان( (heteroxylanموجب فعال شدن فاگوسيتوز وآرابينوگالاكتان كه آزاد شدن عامل نكروز كننده تومورها را سرعت بخشيده نيز در فعاليت تحريك سيستم ايمني موثر هستند، همچنين توليد اينترلوكين -1 واينترفرون بتا بعداز مصرف خوراكي اين گياه گزارش شده است. مطالعات باليني انجام شده روي اين گياه به شرح زير است. اخيـرا" 26 بررسـي بالينـي كنتـرل شده (18 مورد اتفاقي راندم و 11 مورد بصورت بي‌خبري مضاعف) بصورت سيستماتيك در آلمان به شرح زير انجام شده است[۲]. در 19 مورد مطالعـه اثر پيشگيريكننده يا درمان عفونتها، 4 مورد اثركاهش دهنده عوارض جانبـي‌داروهاي ضدسرطان و درسه مورد اثر تعديل كننده ايمني مورد بررسي قرارگرفته است. در اين بررسي نتيجه گرفته شده كه فراورده هاي محتوي گياه اكيناسه داراي اثر مسلم و قطعي تحريك كننده قدرت دفاعي وايمني بدن Immunomodulators)) است. ورزش به طور كلي عملكرد ايمني بدن را تحريك ميكند ولي ورزش سنگين برخي پاسخ هاي ايمني را مهار ميكند و سبب افزايش خطر ايجاد عفونت مي‌شود.گزارش شده‌استكه عصاره اكيناسه تغييرات ايمونولوژيكي ناشي ازشركت‌در مسابقه دو رابه وضوح‌تنظيم ميكند.گياه مهر طلائي هم با داشتن آلكالوئيدهاي بربرين، هيدراستين و كانادين داراي اثر بارز وازوكنستريكتور بوده و از داروهاي مقوي، ضد تب نوبه‌اي و مدر محسوب مي‌گردد. در مراكز گياه درماني آمريكاي شمالي از اين گياه براي درمان عفونتهاي باكتريائي، قارچي و انگلي به عنوان يك آنتي بيوتيك استفاده به عمل مي آورند. آلكالوئيد بربرين موجود در اين گياه اغلب باكتريهاي مولد اسهال را از بين برده و بر ضد موجودات تك سلولي عامل بيماريها بسيار موثر مي باشد. بربرين افزون بر از بين بردن ميكروب‌ها در تقويت سيستم دفاعي بدن نيز از طريق فعال كردن گلبولهاي سفيد(ماكروفاژ Macrophage) موثر مي‌باشد. مطالعات جديد بر روي حيوانات آزمايشگاهي نشان داده است كه مصرف مهر طلائي براي كوچك كردن تومورها موثر بوده و اخيرا آن را در رديف داروهاي ضد سرطان نيز طبقه بندي نموده اند.

اﺷکﺎل دارویﻲ ﻣﻮﺟﻮد[ویرایش]

سرﺧﺎرﮔﻞ در ﺑﺎزار داروﻳﻲ اﻳﺮان ﺑﻪ ﻓﺮم ﻗﺮص و ﺷﺮﺑﺖ ﺧﻮراﻛﻲ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ ﻛﻪ ﺟﻬﺖ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮی و درﻣﺎن ﻛﻤﻜﻲ ﺳﺮﻣﺎﺧﻮردﮔﻲ و ﻋﻔﻮﻧﺖ ﻫﺎی وﻳﺮوﺳﻲ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ اﻟﺘﻬﺎب دﻫﺎن و ﺣﻠﻖ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺮای ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﻪ ﺷﺮﺑﺖ ﮔﻴﺎﻫﻲ اﻳﻤﻮژن و ﻗﺮص روﻛﺸﺪار ﻓﻴﺘﻮﻛﻠﺪ و کپسول ایمونستیم طلایی[۳] اﺷﺎره ﻧﻤﻮد. (منبع ۲)

مشخصات[ویرایش]

  • نام عمومی: اکیناشا، سرخارگل
  • نام علمی: Echinacea angustifolia
  • نام خانواده: کاسنی
  • نوع گیاه: بوته
  • قسمت مورد استفاده: ریشه و ریزوم
  • خواص درمانی: ضدعفونی کننده، ضدالتهاب، بازکننده عروق، تقویت کننده سیستم ایمنی
  • طرز مصرف: دم کرده یا جوشانده ملایم
  • توجه: در دوران بارداری و شیردهی نباید استفاده شود.
  • ارتفاع: تا۹۰ سانتی متر
  • زمان گلدهی:اواسط تابستان
  • گل ها: با گلبرگ های ارغوانی آویخته یا گسترده در اطراف مرکز گل
  • تکثیر: با تقسیم ریشه در اواخر زمستان یا اوایل بهار
  • نیازها: خاک (در هر نوع خاک باغچه)، آب (در هفته ۳ بار)، نور (آفتاب و سایه) و رطوبت (متوسط).

منابع[ویرایش]

  1. وبلاگ گیاهان دارویی و معطر ایران. محمدتقی عبادی. [۱]
  2. نجات از سرماخوردگی با سرخارگل. دانستنی های غذا و دارو. سال چهارم، شماره چهارم. ۸۸/۹/۱۴
  3. مروری بر گیاه اکیناسه. میترا تقی زاده، صغری جاروندی، نرگس یاسا. فصلنامه گیاهان دارویی. سال اول، شماره ۴، پاییز ۱۳۸۱. صفحه ۲. [۲]
  1. A 2005 study, published in the New England Journal of Medicine, found that echinacea extracts—three distinct preparations of the stuff—didn't keep participants exposed to a cold virus from becoming ill, nor did they help ease their symptoms compared with a placebo.
  2. Barnes, J. et al. Herbal Medicines. Pharmaceutical Press: 217-236, 337-339، 3rd ed. 2007. 
  3. کپسول ایمنستیم طلایی

* 7 Tips on Fighting Off a Cold