سانچارک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۴۹′۳۱″شمالی ۶۶°۲۷′۲۴″شرقی / ۳۵.۸۲۵۲۳۹۹°شمالی ۶۶.۴۵۶۵۵۵۲°شرقی / 35.8252399; 66.4565552

ولسوالی سانچارک در شرق ولایت سرپل قرار دارد.

سانچارَک (انگلیسی: Sancharak) و در بعضی گویش‌های محلی سَنچارَک یا سَنگچارَک یا سانچایرَک، یکی از ولسوالی‌های (شهرستان) ولایت سرپل، افغانستان است. این ولسوالی در شرق ولایت سرپل قرار دارد. سانچارک در شصت کیلومتری شهر سرپل قرار دارد.[۱] ولسوالی سانچارک از شرق با ولایت بلخ هم‌مرز است. شهر تکزار مرکز این ولسوالی است. ولسوالی سانچارک ۱٬۰۸۹ کیلومتر مربع مساحت داشته و بر اساس اطلاعات دفتر انستیتیوت انکشاف دهات افغانستان، متشکل از ۱۶۷ روستا و بر اساس اطلاعات محلی دارای ۱۴۱ روستا است.[۲][۳]

نامگذاری سانچارک[ویرایش]

پوهاند محمد حسین یمین دربارهٔ نام گذاری سانچارک می‌نویسد به گونه ایی که در آثار متقدمان و جغرافیه نگاران پیشین آمده است و این شهر را «سان»، «آسان» و «سانج» ضبط کرده‌اند معلوم می‌شود که نام اصلی آن همین «سان» و «چارک» ناحیهٔ دیگری در جوار آن بوده که بعداً با ناحیه «سان» پیوسته و سان چارک شده است، این نکته را تقی‌زاده نیز تأیید کرده است.[۴]

«سان» که دارای معانی مختلف می‌باشد، دو معنای آن در مورد تسمیه این شهر درست می‌نماید یکی سامان و اسباب و لوازم و ارزاق و دوم معنای عرضه شدن لشکر یعنی سان دیدن فوج. در ارتباط به معنای نخستین، چون سرپل یا انبار، شهری بزرگ و معروف و مدتی زیاد محل تجمع بازرگان و حتی بارگه (بندر) بوده است ممکن این ناحیه سرپل به اعتبار مرکزیت تجارتی دارای ذخایر اشیا و انبار مواد بوده و از این رهگذر به سان مسمی شده است.[۴]

با ارتباط به معنای دوم که چون سرپل یا انبار از یک طرف مرکز یا پایتخت شاهان فریغونی بوده و از جانب دیگر مرکز اداره ابومسلم خراسانی و محل فعالیت‌های نظامی وی علیه حکومت امویان بوده است با این شواهد می‌توان تخمین کرد که این ناحیه مرکز نظامی و محل سان دیدن آل فریغون یا ابومسلم خراسانی بوده باشد؛ و چارک شاید منطقه همجوار آن بوده که بعدتر به این ناحیه پیوسته است و یک ناحیه دونامه شده است که شهرکهای دونامه در کشور افغانستان بسیار بوده است از جمله مثلاً: «سیغان و کهمرد»، «مدر وموی»، «روی دوآب»، «کران و منجان»...[۴]

بعضاً در مورد وجه تسمیه سان چارک روایتی را نیز ارائه کرده‌اند بدین گونه که گویند چون یکی سیر سنگ چارک، شانزده سیر کابل = چارسیر مزارشریف بوده است بنابران این ناحیه را از اینکه یک چارک آن برابر با سیر دیگر جای است آن را سنگ چارک گفته‌اند.[۴]

در بعضی از منابع «سنگچارک» را فرح افزا گفته‌اند آن هم به جهت اینکه ناحیه سنگ چارک به هفت تگاب منقسم شده و هر یک از تگابها دارای مناظر ویژه، زیبا و دیدنی است از آنرو با صفت «فرح افزا» موصوف شده است.[۴]

همچنین سید علی نقی میر حسینی در کتاب سانچارک در بستر زمان می‌نویسد که در حدود قرن ۱۳ هجری اصطلاح شاعرانه خرم فزا جای واژه سانچارک را می‌گیرد و در منابع این دوره به این به نام ثبت می‌گردد.[۵]

جغرافیا[ویرایش]

ولسوالی سانچارک از ۷ تگاب (دره) اصلی و چند تگاب فرعی تشکیل شده است. جویبار، شه مرد و مسجد سبز، انگشت شاه، چارو، پاله، اُلمَ و آبخور تگاب‌های اصلی منطقهٔ سانچارک را تشکیل می‌دهند. از تگاب‌های فرعی هم می‌توان مَلک، دره زَمچی و خاسار را نام برد.[۵]

آب و هوا[ویرایش]

ولسوالی سانچارک به صورت عمومی دارای آب‌وهوای معتدل است.[۳]

تاریخچه[ویرایش]

پوهاند محمد حسین یمین در کتاب افغانستان تاریخی دربارهٔ سانچارک آورده است که این ناحیه در جنوب شرق سرپل و در شمال کوهستانات آن موقعیت دارد. اشکال العالم، اصطخری و ابن حوقل (قرن چهارم هجری) این شهر را سان گفته و از شهرهای جوزجانان به حساب آورده‌اند، یاقوت حموی و معین الدین اسفزاری آن را از دهکده‌های بلخ دانسته‌اند و همه آن را شهری دارای بستانها و باقهای انگور، آبهای روان و آبادان وصف کرده‌اند مؤلف حدود العالم نیز این شهر را سان ضبط کرده، گوید که ناحیتی آبادان است و از وی گوسپند بسیار خیزد.[۴]

در جغرافیای موسس خورناتسی مورخ ارمنی (قرن پنجم میلادی) به شکل «سان» آمده است. مارکوارت (ص ۸۶) آن را «سان و صهارک» و اما یعقوبی «سان و صمعاکن» ثبت کرده است و در بابرنامه به شکل «سان وچارک» آمده است. این شهر امروز «سانچارک» و «سنگ چارک» گفته می‌شود.[۴]

سنگ چارک در برخی آثار «سانج» هم آماده است و شکل نسبتی آن را «سانجی» (به فتح سوم) آورده‌اند. سعید نفیسی با اشاره به ادعای خاورشناسان و بویژه شفر کلمه سانج را با سابخ با (باوخا) دانسته و آن را نسخه بدل شادیاخ گفته است. اما به قول استاد خلیلی سانج همان سان چارک و شادیاخ شکل متحول شادیان می‌باشد که نزدیک بلخ و مزارشریف در یکی از دره‌های مستحکم و شاداب واقع شده و اکنون نیز به همین نام موسوم و آثار باستانی در آن مشهود است.[۴]

در کتاب تذکره مقیم خانی نوشته محمد یوسف منشی در سال ۱۱۱۶ هجری قمری، سانچارک در صفحه ۱۵۷ به صورت «سنگ چاریک» آمده است. همچنین در صفحات ۲۷۰ و ۲۷۲ این کتاب به صورت «سان جاریک» نوشته شده است.[۶]

اقتصاد[ویرایش]

این ولسوالی به عنوان عمده‌ترین منطقه تولید کشمش، قالین و قالینچه می‌باشد.[۱]

سیاست[ویرایش]

در حال حاضر سخی داد ولسوال (فرماندار) سانچارک می‌باشد.[۷] همچنین عبدالحکیم بیک نیز قومندان امنیه (رئیس پلیس) این ولسوالی می‌باشد.[۸]

مردم شناسی[ویرایش]

جمعیت ولسوالی سانچارک حدود ۸۷٬۶۷۰ تن بوده است. بر اساس اطلاعات موجود از این تعداد ۴۴٬۲۸۷ تن مرد و ۴۳٬۳۸۳ تن زن هستند.[۲] جمعیت ولسوالی سانچارک متشکل از چهار قوم (تاجیک ۶۰٪، ازبک‌ها ۳۰٪، هزاره ۸٪ و پشتون ۲٪) است.[۳]

تعلیم و تربیه[ویرایش]

در مجموع ۲۴٬۰۰۰ هزار دانش‌آموز دختر و پسر در ولسوالی سانچارک مشغول فراگیری و آموزش هستند.[۹] همچنین ۶۵ باب مکتب نیز در این ولسوالی فعال است.[۱۰]

صحت[ویرایش]

در سانچارک دو کلنیک، یکی در منطقه اوقاف و یکی در شهر تکزار فعال است.[۱۰]

حمل و نقل[ویرایش]

در ولسوالی سانچارک حدود ۱۸ کیلومتر سرک جغل اندازی شده وجود دارد. همچنین ۲۳۲ کیلومتر از سرک‌های این ولسوالی خامه است.[۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

پی‌نوشت‌ها[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ تطبیق ماستر پلان شهری در شهر توگزار ولسوالی سانچارک، رادیو آزادی، ۱۹ سرطان ۱۳۹۰
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Afghanistan Provincial Development Plan, Provincial Profile of Sar-i-Pul, UNAMA
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ جمهوری اسلامی افغانستان، وزارت احیاء و انکشاف دهات، برنامهٔ ملی انکشاف ساحوی، پلان انکشافی ولسوالی سانچارک ولایت سرپل.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ ۴٫۶ ۴٫۷ محمد حسین یمین. افغانستان تاریخی. کابل: انتشارات کتاب، ۱۳۸۰. صفحات ۱۶۰ الی ۱۶۲. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ علی نقی میر حسینی. سانچارک در بستر زمان. قم: اشراق، ۱۳۸۸. ؟. 
  6. محمد یوسف منشی. تذکره مقیم خانی. ویرایش فرشته صرافان. تهران: مرکز نشر میراث مکتوب، ۱۳۸۰. ۱۵۷، ۲۷۰ و ۲۷۲. ISBN 964-6781-49-7. 
  7. مقام ولایت بلخ، شماره‌های تماس روسای ادارات دولتی ولایت سرپل
  8. قوماندان امنیه سانچارک مجروح گردید، آژانس خبری پژواک، ۴/۹/۱۳۹۰
  9. سید کریم جاوید، مکتب متوسطه بهارک در ولسوالی سانچارک افتتاح شد، دویچه‌وله، ۱۴ ژانویهٔ۲۰۱۱
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ عدم دسترسی باشنده گان ولسوالی سانچارک به مراکز صحی، رادیو آزادی، ۲ عقرب ۱۳۹۱

منابع[ویرایش]

  • میر حسینی، سید علی نقی (۱۳۸۸)، سانچارک در بستر زمان، قم: اشراق.
  • یمین، محمدحسین (۱۳۸۰)، افغانستان تاریخی، کابل: انتشارات کتاب.