بزکشی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
مسابقه بزکشی در شهر مزارشریف

بُزکَشی (کشیدن بز) یک بازی سنتی گروهی است که بر روی پشت اسب انجام می‌شود.

در افغانستان[ویرایش]

این بازی در میان تمامی اقوام افغانستان رواج دارد. در شمال افغانستان علاقه‌مندان زیاد داشته و در مجموع به عنوان ورزش فرهنگی مردم شمال افغانستان شناخته می‌شود. فعلاً به جز ولایات جنوبی در ۲۸ ولایت افغانستان تیمهای منتخب وجود دارد.

نحوه انجام بازی به این صورت است که عده‌ای سوار بر اسب برای جابجا کردن لاشه یک بز یا گوساله تازه ذبح شده با هم به رقابت می‌پردازند. سوارکاران باید لاشه بز را در حین سوارکاری از روی زمین برداشته و آن را با پیشی گرفتن از رقبا در محل مشخصی که معمولاً یک دایره علامت‌گذاری شده در زمین بازی است بر زمین بگذارند. بازیگران بزکشی که در افغانستان چاپ‌انداز[۱] نامیده می‌شوند گاه برای کسب مهارت به سال‌ها تمرین نیاز دارند.

لاشه مورد استفاده در بزکشی معمولاً ذبح شده و دست و پاهایش از زانو به پایین قطع می‌شود. لاشه را برای سفت شدن حدود ۲۴ ساعت قبل از بازی در آب سرد می‌خوابانند. گاهی برای افزودن بر وزن لاشه درون آن را پر از سنگ می‌کنند.

بنا بر نوشته دانشنامه ایرانیکا بزکشی در افغانستان از حمایت دولت‌های متوالی برخوردار بوده‌است به نحوی که در زمان محمد ظاهرشاه (تا ۱۹۷۳) این مسابقات هم‌زمان با جشن تولد شاهنشاهی برگزار می‌شد. رژیم‌های بعدی تاریخ مسابقه را به سال‌روز سازمان ملل متحد تغییر دادند. در شمال افغانستان حداقل قبل از تجاوز شوروی در ۱۹۷۹، تا چند صد سوارکار می‌توانستند هم‌زمان با هم در نوع خاصی بزکشی که در زبان دری به توده‌برآئی معروف است به رقابت بپردازند. این رقابت در جشن‌های عروسی و ختنه‌کنان رایج بود. سوارکاران بزکشی که به نام چاپ انداز یاد می‌شوند مردان خیلی قوی می‌باشند که خوراک آن‌ها شوربای گوشت می‌باشند. در مسابقات پر هیجان بز کشی کسی که بز را می‌خواهد اززمین بالا کند یا در حال انتقال به دایره حلال باشد دیگران حق شلاق زدن بز کش را دارند. دریک مسابقه یک چاپ انداز پر مهارت به صدها یا هزار شلاق می‌خورد تا بز از دستش به افتد. به منظور کم شدن درد چاپ اندازان کلاگیرد یاتقر و لباش زیاد می‌پوشند. به همین منظور روسها این بازی را در کشورهای آسیای میانه ممنع قرار داده بودند. در بازی بزکشی امکان زیاد شکستن دست وپا وجود دارد بعضاً چاپ اندازها عمر خودرا از دست می‌دهند. مشهورترین پهلوان بزکش در تاریخ افغانستان تاش پهلوان (در ازبکی به معنی پهلوان سنگی است) بود. قد این مرد دو متر وزنش ۱۹۰ کیلو و در زیبائی خود شهرت داشت. این مرد درسال ۱۳۶۰ از طرف دشمنان او بقتل رسید.

تربیه بزکش یا چاپ انداز[ویرایش]

در شمال افغانستان خان‌های بزرگی وجود دارند که دارای چندین هزار گوسفند گاو و بز هستند. این خان‌ها به منظور رقابت بین همدیگر جوانان قوی را در سنین 14-18 سالگی تحت تمرین چاپ اندازی قرار می دهند. خان‌ها کوشش می نمایند بهترین اسب را داشته باشند. برای نگهداری اسبها چندین نفر را استخدام مینمایند که به نام میتر یاد می‌شود. این جوانان برای چندین سال در خط دوم یا عقبی تمرین داده می‌شوند تا چاپ انداز ماهر شوند.

مقررات فدراسیون بزکشی افغانستان[ویرایش]

محمد ظاهر شاه خیلها تلاش نمود تا بزکشی در زمره بازی‌های المپیک گردد.

مقررات ورزش بزکشی

  1. هرتیم دارای ده نفر باشند.
  2. شلاق زدن به پهلوان چاپ انداز ممنوع است
  3. وقت این بازی یک ساعت و ۴۵ دقیقه می‌باشد.
  4. میدان بزکشی دارای طول ۴۰۰ و عرض ۳۰۰ متر باشند.
  5. فقط ۵ نفر از بز کش از هرتیم می‌توانند در نصف بازی شرکت جویند.
  6. هر نصف بازی ۴۵ دقیقه می‌باشد.
  7. پس از ۴۵ دقیقه برای ۱۵ دقیقه تفریح وجود داشته باشد.
  8. وزن بزغاله از ۵۰کیلو اضافه نباشد.
  9. کشتن وزخمی کردن عمدی ورزش کاران جرم است.
  10. بازی توسط داور اداره شود.
  11. داور حق دارد که وقت بازی یک چاپ انداز را کم زیاد و تمدید کند.
  12. لباس چاپ انداز و زین اسپ وزن و طول شلاق به معیار حفاظتی برابر باشد.

کشورهای چون ازبکستان تاجکستان ترکمنستان قرقیزستان قزاقستان پس از آزادی و مجزا شدن از دولت شوروی بزکشی را در کشور خود مروج ساختند که آهسته آهسته در حال انکشاف است. امکان آن می‌رود در آینده خیلی نزدیک مسابقات جهانی بزکش بین ۸–۱۰ کشور آسیائی میانه براه انداخته شود. و به ملیونها تماشاچی غرض تماشا بزکشی خواهند آمد. روزی خواهد رسید که مانند جشن دیواری هند، گاو بازی و جنگ بادنجان رومی اسپانیا بازی جهانی گردد.[۲]

بزکشی در سینما[ویرایش]

بزکشی در چندین فیلم سینمایی به نوعی حضور داشته‌است. هالیوود در ۱۹۷۰ فیلمی با نام سوارکاران (به انگلیسی: the Horsemen) با بازی آنتونی کویین، عمر شریف و جک پالاس بر اساس داستانی از ژوزف کسل درباره بزکشی ساخت. فیلم هندی خدا گواه با یک صحنه بزکشی آغاز می‌شود. در صحنه‌های ابتدایی فیلم رامبو ۳ نیز بزکشی حضور دارد. در فیلم کابل اکسپرس (۲۰۰۶) نیز صحنه‌ای از بزکشی دیده می‌شود. در سال 2012 هالیود فلم را تهیه نموده است که به نام Buzkashi Boys یاد می‌شود که نماینگر بازی بزکشی در افغانستان می‌باشد.

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • رومان بزکشی (اسپ سواران ) نوشته جوزف کسل فرانسوی سال چاپ 1969 چاپ فرانس که بعداً درسال 1970 توسط دالتون به انگلیسی ترجمه شده و از آن فلم به نام سوارکاران تهیه گردید.
  • Withney Azoy, G. "BOZKASHI", Encyclopædia Iranica.
  • Larry B. Lambert, Afghan Sport: Buzkashi.
  • بزکشی روی ویکی‌پدیای انگلیسی

پیوند به بیرون[ویرایش]

عکسهای بزکشی روی فلیکر