اخترسنجی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish

اخترسنجی شاخه‌ای از اخترشناسی و دانش اندازه‌گیری‌های دقیق جایگاه ستارگان، پیکره‌ها و اجرامِ فلکی در آسمان و بررسی دگرگونی در جایگاه آن‌ها است. این دانش در تعریف سامانهٔ مختصاتی هم‌چنین به بررسی مسئلهٔ جنبش‌شناسی پیکره‌ها در کهکشان ما می‌پردازد. اطلاعات بدست آمده از راه اخترسنجی امکان یافتن آگاهی‌های دقیق‌تری را در مورد بررسی منشأ فیزیکی منظومهٔ شمسی و کهکشان راه شیری فراهم می‌کند.

نمایش استفاده از روش تداخل‌سنجی در محدودهٔ طول موج نوری برای تعیین موقعیت دقیق ستارگان. ناسا / JPL-Caltech

پیشینه[ویرایش]

پیشینهٔ اخترسنجی به تاریخ کاتالوگ ستاره‌ای پیوند خورده‌است، که از دیرباز برای پیکره‌های آسمانی نقاط مرجعی برای اخترشناسان ارائه داد به‌طوری‌که آن‌ها می‌توانستند حرکات این اجرام را پیگیری کنند. این را می‌توان به ابرخس، که در حدود ۱۹۰ سال قبل از میلاد با استفاده از کاتالوگ پیشینیان خود تیموخاریس و آریستولوس به کشف حرکت تقدیمی زمین دست بافت. در انجام این کار، او همچنین مقیاس روشنایی را که امروزه هنوز از آن استفاده می‌شود پرورد و توسعه داد.[۱] ابرخس خود دست کم ۸۵۰ ستاره و مواضع آنان را گردآوری و تألیف کرده‌است.[۲] و جانشین ابرخس، بطلمیوس، یک کاتالوگ شامل ۱۰۲۲ ستاره را در کار خود مجسطی آورده‌است، که محل آن‌ها، مختصات، و روشنایی نیز آمده‌است.[۳] در سدهٔ ۱۰، عبدالرحمن صوفی با انجام مشاهدات خود در مورد ستارگان، موقعیت‌ها، اندازه‌ها و رنگ‌های آن ستارگان را شرح داد. علاوه بر این، او نقشهٔ هر صورت فلکی را نیز ترسیم کرده‌است که در کتاب خود صورالکواکب (پیکرهای ستارگان)، آن‌ها را نشان داده‌است. ابن یونس طی سال‌ها با استفاده از یک اسطرلاب بزرگ با قطر حدود ۱٫۴ متر، بیش از ۱۰٬۰۰۰ مدخل برای موقعیت خورشید را مشاهده کرد. مشاهدات او در گرفت‌ها (خسوف و کسوف)، پس از قرن‌ها بعد هنوز در تحقیقات سیمون نیوکم در بارهٔ حرکت ماه از آن استفاده شده‌است، در حالی که مشاهدات دیگرش از حرکت سیاره‌های مشتری و زحل الهام او از «گرفت و نابرابری‌های مشتری و زحلِ» لاپلاس بوده‌است. [۴]

در سدهٔ ۱۵، اولوژ، ستاره‌شناس تیموری، زیج سلطانی را تألیف کرد، که در آن ۱۰۱۹ ستاره را فهرست کرد. مانند کاتالوگ‌های پیشین ابرخس و بطلمیوس، برآورد شده که کاتالوگ اولگ بگ تا حدود ۲۰ دقیقهٔ قوس دقیق است.[۴]

در سدهٔ شانزدهم، تیکو براهه از ابزارهای پیشرفته؛ از جمله چارک دیواری بزرگ، برای اندازه‌گیری دقیق تر از پیش و با دقت ۱۵–۳۵ دقیقهٔ قوسی، در تعیین موقعیت ستاره استفاده کرد.[۵]تقی‌الدین بُعد صعود مستقیم ستاره‌ها را در رصدخانه قسطنطنیه با استفاده از «ساعت مشاهداتی» که خود اختراع کرده بود، اندازه‌گیری کرد.[۶] هنگامی که استفاده از تلسکوپ گسترده شد، استفاده از تنظیمات «دایره‌های موقعیت» این اندازه‌گیری را سرعت بخشید.

جیمز برادلی برای نخستین بار در سال ۱۷۲۹ کوشید اختلاف منظر ستاره‌ای را اندازه‌گیری کند. تشخیص چنین جنبشی برای تلسکوپ او بسیار ناچیز بود، اما در عوض پدیدهٔ انحراف نور و حرکت ترقصی محور زمین را کشف کرد. فهرست او از ۳۲۲۲ ستاره را فریدریش بسل؛ پدر اخترشناسی مدرن، در سال ۱۸۰۷ تصحیح کرد. او اولین اندازه‌گیری اختلاف منظر ستاره‌ای را انجام داد: ۰٫۳ ثانیهٔ قوسی برای ستاره دوتایی ماکیان ۶۱.

بسیار دشوار بودن روال انجام این سنجش سبب شد تا پایان سدهٔ ۱۹، تنها حدود ۶۰ اختلاف منظر ستاره‌ای بدست آمده، که بیشتر با استفاده از میکرومتر فیلار بدست آمده‌است. اخترشناسان با استفاده از صفحات عکاسی نجومی در اوایل قرن بیستم این فرایند را سرعت بخشیدند. ماشین‌های اتوماتیک سنجش صفحات[۷]و تکنولوژی پیشرفته تر کامپیوتر از دههٔ ۱۹۶۰ امکان کارآمدتر ساختن کاتالوگ‌های ستاره‌ای را فراهم ساخت. در دههٔ ۱۹۸۰، دستگاه‌های شارژ شده (CCD)، جایگزین صفحات عکاسی شدند و عدم قطعیت نور را به یک میلی‌قوس‌ثانیه کاهش دادند. این تکنولوژی باعث شد که هزینهٔ اخترسنجی کاهش یابد و راه را برای ورود پژوهشگر آماتور باز کند.

در سال ۱۹۸۹، ماهواره هیپارکوسِ آژانس فضایی اروپا،اخترسنجی را به آن‌سوی اتمسفر رسانید، جایی که کمتر تحت تأثیر نیروهای مکانیکی زمین و اعوجاج‌های نوری از جو قرار دارد. هیپارکوس از سال ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۳ زاویه‌های بزرگ و کوچک را در آسمان با دقت بیشتری نسبت به هر تلسکوپ‌های نوری پیشین اندازه‌گیری کرد. در طی دورهٔ ۴ ساله، موقعیت‌ها، اختلاف منظر ستاره‌ای‌ها و نرخ‌های تغییر موقعیت زاویه‌ایِ ۱۱۸٬۲۱۸ ستاره را با درجه بی‌سابقه‌ای تعیین کرد.

منابع[ویرایش]

  1. Walter, Hans G. (2000).
  2. Kanas, Nick (2007). Star maps: history, artistry, and cartography. Springer. p. 109. ISBN 0-387-71668-8.
  3. p. 110, Kanas 2007.
  4. Lankford, John (1997). "Astrometry". History of astronomy: an encyclopedia. Taylor & Francis. p. 49. ISBN 0-8153-0322-X.
  5. Kovalevsky, Jean; Seidelmann, P. Kenneth (2004). Fundamentals of Astrometry. Cambridge University Press. pp. 2–3. ISBN 0-521-64216-7.
  6. Tekeli, Sevim (1997). "Taqi al-Din". Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures. Kluwer Academic Publishers. ISBN 0-7923-4066-3.
  7. CERN paper on plate measuring machine USNO StarScan
Illustration of the use of interferometry in the optical wavelength range to determine precise positions of stars. Courtesy NASA/JPL-Caltech

Astrometry is the branch of astronomy that involves precise measurements of the positions and movements of stars and other celestial bodies. The information obtained by astrometric measurements provides information on the kinematics and physical origin of the Solar System and our galaxy, the Milky Way.

History

Concept art for the TAU spacecraft, a 1980s era study which would have used an interstellar precursor probe to expand the baseline for calculating stellar parallax in support of Astrometry

The history of astrometry is linked to the history of star catalogues, which gave astronomers reference points for objects in the sky so they could track their movements. This can be dated back to Hipparchus, who around 190 BC used the catalogue of his predecessors Timocharis and Aristillus to discover Earth's precession. In doing so, he also developed the brightness scale still in use today.[1] Hipparchus compiled a catalogue with at least 850 stars and their positions.[2] Hipparchus's successor, Ptolemy, included a catalogue of 1,022 stars in his work the Almagest, giving their location, coordinates, and brightness.[3]

In the 10th century, Abd al-Rahman al-Sufi carried out observations on the stars and described their positions, magnitudes and star color; furthermore, he provided drawings for each constellation, which are depicted in his Book of Fixed Stars. Ibn Yunus observed more than 10,000 entries for the Sun's position for many years using a large astrolabe with a diameter of nearly 1.4 metres. His observations on eclipses were still used centuries later in Simon Newcomb's investigations on the motion of the Moon, while his other observations of the motions of the planets Jupiter and Saturn inspired Laplace's Obliquity of the Ecliptic and Inequalities of Jupiter and Saturn.[4] In the 15th century, the Timurid astronomer Ulugh Beg compiled the Zij-i-Sultani, in which he catalogued 1,019 stars. Like the earlier catalogs of Hipparchus and Ptolemy, Ulugh Beg's catalogue is estimated to have been precise to within approximately 20 minutes of arc.[5]

In the 16th century, Tycho Brahe used improved instruments, including large mural instruments, to measure star positions more accurately than previously, with a precision of 15–35 arcsec.[6] Taqi al-Din measured the right ascension of the stars at the Constantinople Observatory of Taqi ad-Din using the "observational clock" he invented.[7] When telescopes became commonplace, setting circles sped measurements

James Bradley first tried to measure stellar parallaxes in 1729. The stellar movement proved too insignificant for his telescope, but he instead discovered the aberration of light and the nutation of the Earth's axis. His cataloguing of 3222 stars was refined in 1807 by Friedrich Bessel, the father of modern astrometry. He made the first measurement of stellar parallax: 0.3 arcsec for the binary star 61 Cygni.

Being very difficult to measure, only about 60 stellar parallaxes had been obtained by the end of the 19th century, mostly by use of the filar micrometer. Astrographs using astronomical photographic plates sped the process in the early 20th century. Automated plate-measuring machines[8] and more sophisticated computer technology of the 1960s allowed more efficient compilation of star catalogues. In the 1980s, charge-coupled devices (CCDs) replaced photographic plates and reduced optical uncertainties to one milliarcsecond. This technology made astrometry less expensive, opening the field to an amateur audience.[citation needed]

In 1989, the European Space Agency's Hipparcos satellite took astrometry into orbit, where it could be less affected by mechanical forces of the Earth and optical distortions from its atmosphere. Operated from 1989 to 1993, Hipparcos measured large and small angles on the sky with much greater precision than any previous optical telescopes. During its 4-year run, the positions, parallaxes, and proper motions of 118,218 stars were determined with an unprecedented degree of accuracy. A new "Tycho catalog" drew together a database of 1,058,332 to within 20-30 mas (milliarcseconds). Additional catalogues were compiled for the 23,882 double/multiple stars and 11,597 variable stars also analyzed during the Hipparcos mission.[9]

Today, the catalogue most often used is USNO-B1.0, an all-sky catalogue that tracks proper motions, positions, magnitudes and other characteristics for over one billion stellar objects. During the past 50 years, 7,435 Schmidt camera plates were used to complete several sky surveys that make the data in USNO-B1.0 accurate to within 0.2 arcsec.[10]

Applications

Diagram showing how a smaller object (such as an extrasolar planet) orbiting a larger object (such as a star) could produce changes in position and velocity of the latter as they orbit their common center of mass (red cross).
Motion of barycenter of solar system relative to the Sun.

Apart from the fundamental function of providing astronomers with a reference frame to report their observations in, astrometry is also fundamental for fields like celestial mechanics, stellar dynamics and galactic astronomy. In observational astronomy, astrometric techniques help identify stellar objects by their unique motions. It is instrumental for keeping time, in that UTC is essentially the atomic time synchronized to Earth's rotation by means of exact astronomical observations. Astrometry is an important step in the cosmic distance ladder because it establishes parallax distance estimates for stars in the Milky Way.

Astrometry has also been used to support claims of extrasolar planet detection by measuring the displacement the proposed planets cause in their parent star's apparent position on the sky, due to their mutual orbit around the center of mass of the system. Astrometry is more accurate in space missions that are not affected by the distorting effects of the Earth's atmosphere.[11] NASA's planned Space Interferometry Mission (SIM PlanetQuest) (now cancelled) was to utilize astrometric techniques to detect terrestrial planets orbiting 200 or so of the nearest solar-type stars. The European Space Agency's Gaia Mission, launched in 2013, applies astrometric techniques in its stellar census. In addition to the detection of exoplanets,[12] it can also be used to determine their mass.[13]

Astrometric measurements are used by astrophysicists to constrain certain models in celestial mechanics. By measuring the velocities of pulsars, it is possible to put a limit on the asymmetry of supernova explosions. Also, astrometric results are used to determine the distribution of dark matter in the galaxy.

Astronomers use astrometric techniques for the tracking of near-Earth objects. Astrometry is responsible for the detection of many record-breaking Solar System objects. To find such objects astrometrically, astronomers use telescopes to survey the sky and large-area cameras to take pictures at various determined intervals. By studying these images, they can detect Solar System objects by their movements relative to the background stars, which remain fixed. Once a movement per unit time is observed, astronomers compensate for the parallax caused by Earth's motion during this time and the heliocentric distance to this object is calculated. Using this distance and other photographs, more information about the object, including its orbital elements, can be obtained.[14]

50000 Quaoar and 90377 Sedna are two Solar System objects discovered in this way by Michael E. Brown and others at Caltech using the Palomar Observatory's Samuel Oschin telescope of 48 inches (1.2 m) and the Palomar-Quest large-area CCD camera. The ability of astronomers to track the positions and movements of such celestial bodies is crucial to the understanding of the Solar System and its interrelated past, present, and future with others in the Universe.[15][16]

Statistics

A fundamental aspect of astrometry is error correction. Various factors introduce errors into the measurement of stellar positions, including atmospheric conditions, imperfections in the instruments and errors by the observer or the measuring instruments. Many of these errors can be reduced by various techniques, such as through instrument improvements and compensations to the data. The results are then analyzed using statistical methods to compute data estimates and error ranges.[citation needed]

Computer programs

In fiction

See also

References

  1. ^ Walter, Hans G. (2000).
  2. ^ Kanas, Nick (2007). Star maps: history, artistry, and cartography. Springer. p. 109. ISBN 0-387-71668-8.
  3. ^ p. 110, Kanas 2007.
  4. ^ Great Inequalities of Jupiter and Saturn
  5. ^ Lankford, John (1997). "Astrometry". History of astronomy: an encyclopedia. Taylor & Francis. p. 49. ISBN 0-8153-0322-X.
  6. ^ Kovalevsky, Jean; Seidelmann, P. Kenneth (2004). Fundamentals of Astrometry. Cambridge University Press. pp. 2–3. ISBN 0-521-64216-7.
  7. ^ Tekeli, Sevim (1997). "Taqi al-Din". Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures. Kluwer Academic Publishers. ISBN 0-7923-4066-3.
  8. ^ CERN paper on plate measuring machine USNO StarScan
  9. ^ Staff (1 June 2007). "The Hipparcos Space Astrometry Mission". European Space Agency. Retrieved 2007-12-06.
  10. ^ Kovalevsky, Jean (1995).
  11. ^ Nature 462, 705 (2009) 8 December 2009 doi:10.1038/462705a
  12. ^ ESA - Space Science - Gaia overview
  13. ^ "Infant exoplanet weighed by Hipparcos and Gaia". 20 August 2018. Retrieved 21 August 2018.
  14. ^ Trujillo, Chadwick; Rabinowitz, David (1 June 2007). "Discovery of a candidate inner Oort cloud planetoid" (PDF). European Space Agency. Archived (PDF) from the original on 26 October 2007. Retrieved 2007-12-06.
  15. ^ Britt, Robert Roy (7 October 2002). "Discovery: Largest Solar System Object Since Pluto". SPACE.com. Retrieved 2007-12-06.
  16. ^ Clavin, Whitney (15 May 2004). "Planet-Like Body Discovered at Fringes of Our Solar System". NASA. Archived from the original on 30 November 2007. Retrieved 2007-12-06.

Further reading

  • Kovalevsky, Jean; Seidelman, P. Kenneth (2004). Fundamentals of Astrometry. Cambridge University Press. ISBN 0-521-64216-7.
  • Walter, Hans G. (2000). Astrometry of fundamental catalogues: the evolution from optical to radio reference frames. New York: Springer. ISBN 3-540-67436-5.
  • Kovalevsky, Jean (1995). Modern Astrometry. Berlin; New York: Springer. ISBN 3-540-42380-X.

External links