گنوم

گنوم

میزکار گنوم نسخهٔ ۳.۰.۱
طراح(ها)	پروژهٔ گنوم
اولین نسخه	۳ مارس، ۱۹۹۹
آخرین نسخهٔ پایدار	۳.۰.۱ / ۲۱ مه ۲۰۱۱
آخرین نسخهٔ آزمایشی	۳.۱.۲ / ۱۷ ژوئن ۲۰۱۱
زبان‌های برنامه‌نویسی	سی (جی‌تی‌کی+)
سیستم‌عامل	شبه-یونیکس با X11
وضعیت توسعه	فعال
گونه	محیط میزکار
پروانه	ال‌جی‌پی‌ال، جی‌پی‌ال
وب‌گاه	www.gnome.org

‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍گِنوم (Gnome) یک میزکار آزاد (واسط گرافیکی کاربر که روی سیستم‌عامل قرار می‌گیرد) و یک پروژهٔ جهانی شامل ساخت مجموعه‌ای از ابزارهای توسعهٔ نرم‌افزار، تعدادی نرم‌افزار برای کامپیوترهای رومیزی، مدیریت فایل‌ها، وظیفه‌ها و پنجره‌ها است.

گنوم بخشی از پروژه گنو است و می‌تواند در سیستم‌عامل‌های شبه‌-یونیکس همچون گنو/لینوکس و سیستم میزکار جاوا در سولاریس به‌کار رود.

تلفظ رسمی گنوم /gəˈnoʊm/ است، که با «گ» قوی تلفظ می‌شود، البته نوم /ˈnoʊm/ (مانند کلمه انگلیسی "gnome" با یک "G" صامت) نیز معمولاً استفاده می‌شود.

در اصل این نام مخفف GNU Network Object Model Environment بود، که این مخفف اکنون منسوخ شده‌است.

اهداف

بر طبق وب‌گاه رسمی پروژهٔ «گنوم»، هدف اصلی این پروژه تأمین یک میزکار جذاب است که در عین حال به سادگی قابل استفاده باشد. علاوه بر این گنوم یک چهارچوب برای توسعهٔ نرم‌افزارهای کاربردی ایجاد نموده‌است.

اهداف دیگر پروژه عبارت‌اند از:

• آزادی - یک میز کار کاملا آزاد (مطابق تعریف نرم‌افزار آزاد)
• قابل استفاده برای همگان - این میز کار باید برای همگان، بدون توجه به مهارت‌های فنی یا محدودیت‌ها و ناتوانی‌های جسمی قابل استفاده باشد.
• بومی سازی و جهانی سازی - در حال حاضر گنوم به بیش از یک صد زبان ترجمه شده‌است.
• توسعه دهنده پسند - حصول اطمینان از اینکه توسعه دهندگان می‌توانند به سادگی نرم‌افزارهایی را بنویسند که با این میزکار هماهنگ هستند. همچنین به توسعه دهندگان این آزادی داده شود که از هر زبان برنامه‌نویسی که می‌خواهند برای این منظور استفاده کنند.
• سازمان‌دهی - چرخهٔ انتشار منظم و جامعهٔ کاربران ساخت یافته
• پشتیبانی

پیشینه

در سال ۱۹۹۶ پروژه کی‌دی‌ای آغاز شد. کی‌دی‌ای از همان آغاز یک نرم‌افزار آزاد بود اما اعضای پروژه گنو نگران وابستگی کی‌دی‌ای به Qt بودند. Qt یک کتابخانه از ویجت‌ها بود که در آن زمان تحت اجازه‌نامهٔ غیر آزاد انتشار می‌یافت. در پاسخ به این مسأله در سال ۱۹۹۷ دو پروژه به طور همزمان آغاز به فعالیت کردند: هارمونی که جایگزینی آزاد برای Qt بود، و گنوم که یک میز کار کاملا متفاوت و بر پایهٔ نرم‌افزارهای آزاد بود. اولین رهبران پروژه Miguel de Icaza و Federico Mena بودند.

میزکار گنوم بر پایهٔ کتابخانه‌های جی‌تی‌کی‌پلاس (به انگلیسی: +GTK)‏ ساخته شده‌است. جی‌تی‌کی‌پلاس مطابق اجازه‌نامهٔ کوچکترِ جامع و عمومی گنو (ال‌جی‌پی‌ال) منتشر می‌شود.

در سال ۱۹۹۸ Qt متن‌باز شد و به صورت موازی تحت دو اجازه‌نامهٔ کیوپی‌ال و جی‌پی‌ال منتشر گشت. با انتشار Qt تحت مجوز جی‌پی‌ال، پروژهٔ هارمونی در سال ۲۰۰۰ متوقف شد. اما توسعه دهندگان گنوم همچنان ادامه می‌دهند.

تشکیلات پروژه

همانند پروژه‌های نرم‌افزار آزاد دیگر، گنوم نیز کمتر مدیریت شده و بحث‌های مربوط به آن از طریق لیست‌های پستی صورت می‌گیرد.

در سال ۲۰۰۰ بنیاد گنوم شکل گرفت تا مدیریت این پروژه را به عهده گیرد و با شرکت‌هایی که به مشارکت در توسعهٔ گنوم علاقه دارند مذاکره کند. با وجود اینکه وظیفهٔ انتشار نسخه‌های جدید بر دوش بنیاد گنوم است، و بنیاد تصمیم می‌گیرد کدام نرم‌افزار بخشی از گنوم باشد، دخالت مستقیمی در توسعه و مسائل تکنیکی مربوط به گنوم ندارد. عضویت در بنیاد آزاد بوده و تمام افرادی که مشارکتی در توسعهٔ گنوم داشته‌اند می‌توانند عضوی از بنیاد باشند. اعضای بنیاد هر ساله در ماه نوامبر برای انتخاب هیئت مدیرهٔ بنیاد رای گیری می‌کنند. کاندیداها باید از قبل عضو بنیاد بوده باشند.

توسعه‌دهندگان و کاربران گنوم هر ساله در یک گردهم‌آیی که به نام GUADEC شناخته می‌شود به دور یکدیگر جمع می‌شوند تا دربارهٔ وضعیت کنونی پروژه و طرح آیندهٔ آن بحث کنند.

گنوم اغلب استانداردهای freedesktop.org را درون خود پیاده‌سازی می‌کند تا اطمینان حاصل کند که گنوم با دیگر میزکارها هماهنگ و سازگار است.

انتشارهای پیشین

هر قسمت از پروژهٔ گنوم دارای نسخهٔ مربوط به خود و زمان‌بندی انتشار مربوط به خود است. اگرچه، نگهدارنده‌های هر ماژول سعی خود را می‌کنند تا هر ۶ ماه یک‌بار بتوانند یک نسخهٔ پایدار از گنوم را منتشر کنند.

نسخه‌های زیر، نسخه‌های پایدار گنوم هستند.

نسخه	تاریخ	اطلاعات
	اوت ۱۹۹۷	اعلام شروع توسعهٔ گنوم
۱.۰	مارس ۱۹۹۹	نخستین انتشار اصلی گنوم
۱.۰.۵۳	اکتبر ۱۹۹۹	«اکتبر»
۱.۲	می ۲۰۰۰	«بانگو»
۱.۴	آوریل ۲۰۰۱	«آرامش»
۲.۰	ژوئن ۲۰۰۲	ارتقا اساسی براساس جی‌تی‌کی ۲. معرفی راهبردهای واسط کاربری.
۲.۲	فوریه ۲۰۰۳	بهبود مدیریت پرونده و چندرسانه‌ای.
۲.۴	سپتامبر ۲۰۰۳	"Temujin": Epiphany, accessibility support.
۲.۶	مارس ۲۰۰۴	ناتیلوس به یک مدیر پرونده فضایی تغییر کرد, ویک کادر محاوره‌ای فایل جدید جی‌تی‌کی+ معرفی شد. یک انشعاب کوتاه مدت از پروژه گنوم به نام GoneME برای پاسخ گویی به تغییرات این نسخه
۲.۸	سپتامبر ۲۰۰۴	بهبود پشتیبانی از لوازم قابل حمل, اضافه شدن اوولوشن.
۲.۱۰	مارس ۲۰۰۵	کاهش نیاز به رم و بهبود کارایی. اضافه شدن: اپلت‌ پنل های جدید (کنترل مودم, بارکننده درایو و سطل بازیافت); و تاتم و نرم افزار Sound Juicer
۲.۱۲	سپتامبر ۲۰۰۵	بهبود ناتیلوس; بهبود کات‌پیست بین نرم‌افزارها و ادغام freedesktop.org. اضافه شدن: اوینس نرم افزار نمایش پی‌دی‌اف; پوسته پیشفرض جدید: نگاه شفاف; ویرایش‌گر منو; مدیر کلیدها و ابزارهای مدیریتی. بر مبنای جی‌تی‌کی+ ۲.۸ و پشتیبانی از کایرو.
۲.۱۴	مارس ۲۰۰۶	بهبود کاراریی (تا بیش از ۱۰۰ درصد در بعضی از موارد); بکارگیری و بهبود در تنظیمات کاربر; چارچوب چندرسانه‌ای جی‌استریمر ۰.۱۰. اضافه شدن: Ekiga ویدیو کنفرانس ابزار جست‌جو; ویرایش‌گر Pessulus lockdown; تعویض کاربر سریع; ابزار میدیریت سیستم Sabayon.
۲.۱۶	سپتامبر ۲۰۰۶	Performance improvements. Adds: Tomboy notetaking application; Baobab disk usage analyser; Orca screen reader; GNOME Power Manager (improving laptop battery life); improvements to Totem, Nautilus; compositing support for Metacity; new icon theme. Based on GTK+ 2.10 with new print dialog.
۲.۱۸	مارس ۲۰۰۷	Performance improvements. Adds: Seahorse GPG security application, allowing encryption of emails and local files; Baobab disk usage analyser improved to support ring chart view; Orca screen reader; improvements to Evince, Epiphany and GNOME Power Manager, Volume control; two new games, GNOME Sudoku and glchess. MP3 and AAC audio encoding.
۲.۲۰	سپتامبر ۲۰۰۷	Tenth anniversary release. Evolution backup functionality; improvements in Epiphany, EOG, GNOME Power Manager; password جاسوئیچی management in Seahorse. Adds: PDF forms editing in Evince; integrated search in the file manager dialogs; automatic multimedia کدک installer.
۲.۲۲	مارس ۲۰۰۸	Addition of Cheese, a tool for taking photos from webcams and Remote Desktop Viewer; basic window compositing support in Metacity; introduction of GVFS; improved playback support for DVDs and یوتیوب, MythTV support in Totem; internationalised clock applet; Google Calendar support and message tagging in Evolution; improvements in Evince, Tomboy, Sound Juicer and Calculator.
۲.۲۴	سپتامبر ۲۰۰۸	Addition of the Empathy instant messenger, Ekiga 3.0, tabbed browsing in Nautilus, better multiple screens support and improved digital TV support.
۲.۲۶	مارس ۲۰۰۹	New Disc Burning application Brasero, simpler file sharing, media player improvements, support for multiple monitors and fingerprint reader support.
۲.۲۸	سپتامبر ۲۰۰۹	Addition of GNOME Bluetooth module. Improvements to Epiphany web browser, Empathy instant messenger, Time Tracker, and accessibility. Upgrade to GTK+ version 2.18.
۲.۳۰	مارس ۲۰۱۰	بهبود در نرم‌افزارهای ناتیلوس مدیر پرونده، امپتی کلاینت پیام‌رسان، تام‌بوی، اوینس، تایم ترکر، Epiphany و Vinagre. پشتیبانی نسبی از آی‌پاد و آی‌پاد تاچ با نرم‌افزار Gvfs. همچنین از جی‌تی‌کی+ نسخهٔ ۲.۲۰ استفاده می‌کند.
۲.۳۲	سپتامبر ۲۰۱۰	Addition of Rygel and GNOME Color Manager. Improvements to Empathy IM client, Evince, Nautilus file manager and others. 3.0 was intended to be released in September 2010, so a large part of the development effort since 2.30 went towards 3.0.
۳.۰	آوریل ۲۰۱۱	معرفی گنوم شل. A redesigned settings framework with fewer, more focused options. Topic-oriented help based on the Mallard markup language. Side-by-side window tiling. A new visual theme and default font. Adoption of GTK+ 3.0 with its improved language bindings, theming, touch, and multiplatform support. Removal of long-deprecated development APIs.
۳.۲	سپتامبر ۲۰۱۱	پشتیبانی از حساب روی‌خط؛ Web applications support; contacts manager; documents and files manager; quick preview of files in the File Manager; greater integration; better documentation; enhanced looks and various performance improvements.
۳.۴	مارس ۲۰۱۲	ظاهری جدید برای برنامه‌های گنوم ۳: سندها، اپیفانی (که اکنون وب نامیده می‌شود)، و Contacts. Search for documents from the Activities overview. Application menus support. Refreshed interface components: انتخاب‌گر رنگ جدید، redesigned scrollbars, easier to use spin buttons, and hideable title bars. Smooth scrolling support. پس‌زمینهٔ پویای جدید. Improved system settings with new Wacom panel. مدیریت پسوندهای راحت‌تر. پشتیبانی بهتر از سخت‌افزارها. Topic-oriented documentation. پشتیبانی از تماس دیداری در امپتی. Better accessibility: Improved Orca integration, بهتر high contrast mode، و بزرگ‌نمایی جدیدتر تنظیمات. به اضافهٔ بهینه‌سازی بسیاری از برنامه‌های دیگر و جزئیات ریزتر.

میزکارهای دیگر

در حال حاضر مشهورترین میزکارها گنو/لینوکس گنوم و کی‌دی‌ای می‌باشند؛ اما در مواردی که افراد دنبال میزکارهای سبک‌تری می‌گردند، شاهد استفاده از ال‌اکس‌دی‌ئی یا آیس‌دابلیوام یا اکس‌اف‌سی‌ای نیز هستیم. گنوم با زبان برنامه‌نویسی سی و کی‌دی‌ای با زبان برنامه نویسی سی++ نوشته شده‌است.

ترجمهٔ فارسی

ترجمهٔ فارسی این پروژه نیز اکنون به ترجمه‌های پشتیبانی‌شدهٔ پروژه افزوده شده و به حد نصاب لازم آن رسیده‌است.

جستارهای وابسته

• میزکار لینوکس
• محیط میزکار
• کی‌دی‌ای
• ال‌اکس‌دی‌ای

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ گنوم موجود است.

• وب‌گاه پروژهٔ گنوم
• زبان‌های پشتیبانی‌شده
• صفحهٔ تیم فارسی‌سازی گنوم
• GFiles.org