هیدج

هیدج هیه
کشور	ایران
استان	زنجان
شهرستان	ابهر
مردم
زبان‌ گفتاری	ترکی
مذهب	شیعه اثنی عشری

هیدج یکی از شهرهای استان زنجان است که در حدود ۷۰ کیلومتری شهر زنجان قرار دارد. این شهر زادگاه حکیم هیدجی (حکیم و فیلسوف) است. زبان مردم این شهر ترکی با لهجه‌ی خاص هیدج است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت این شهر برابر با 15000 نفر بوده‌است. این شهر دارای حوزه علمیه با قدمت بالای یک قرن می‌باشد، که اشخاصی چون فخیم ابهری، حکیم هیدجی، استاد بلاغت نیا در آن علم‌آموزی نموده‌اند. این شهر دارای ادبا و شاعرانی مانند ملا محمد علی معروف به حکیم هیدجی، عوضعلی صالحی معروف به رهگذر هیدجی و شاعران دیگر از جمله علی کیانی (کیان)، حمیده صالحی (غریبه)، نعیمه مرسلی (ن. م. رها) و دیگران را نام برد.

در گذشته مردمان آن را «هیه» می‌نامیدند که در آن دروازه و کاروانسرا برای استراحت کاروان بوده، نام هیدج از هودج یا محمل گرفته شده که در زمان‌های گذشته برای حمل بزرگان استفاده می‌شده، قدمت این شهر به زمان‌های دور برمی گردد ولی از زمانی که دختر شاه خدابنده سلطان محمد خدابنده که مقبره آن در گنبد سلطانیه است، هنگام عبور از آن شهر که آن زمان روستایی دور بوده، دخترش دچار بیماری شدیدی شده و بعد از مداوا در همان مکان فوت می‌کند . از آنجا که این منطقه آب و هوایی بسیار مطبوع داشته در همانجا دخترش را دفن و مقبره‌ای زیبا از سنگ مرمر سفید برایش می‌سازد که اکنون اثری از آن نیست .

این شهر دارای حوزهٔ علمّیهٔ دینی است که قدمت بنای آن به بیش از یک ونیم قرن می‌رسد و مردان فاضل و ادبای فر هیخته‌ای را در دامان خود پرورده‌است که از جملهٔ آنان می توان به مرحوم حکیم هیدجی، مرحوم ملا غلامرضا اصولی، مرحوم ملا نظر علی هیدجی، مرحوم حاج ملا محمد حسین فخیمی (معروف به حاج آخوند) مرحوم حاج شیخ عبدالرحمان محمدی، مرحوم حاج شیخ فضایل فاضلی و... اشاره کرد.

جمعیت هیدج درسال ۱۳۴۵ درحدود (۴۷۰۰نفر)در سال ۱۳۵۵(۶۲۱۲نفر) درسال۱۳۶۵ (۹۱۰۷نفر) در سال ۱۳۷۵(۱۰۷۲۷نفر) بوده‌است و نسبت جمعیت شهری هیدج نسبت به شهرستان به ترتیب ۱۵درصد، ۱۰ درصد، ۹در صد بوده‌است که یک سیر نزولی داشته‌است. هم اکنون جمعیت این شهر حدود 15000 هزار نفر می‌باشد

مساحت این شهر در حدود ۵ کیلومتر مربع و ارتفاع آن از سطح دریا ۱۶۰۰ متر می‌باشد. به دلیل وجود شیبب و کوه‌های شمالی و جنوبی این شهر دارای منابع آب زیادی می‌باشد و به دلیل وجود منابع آب سطحی و زیر زمینی فعالیت‌های کشاورزی رونق زیادی دارد و به لحاظ آب هوایی جزءاقلیم خیلی سرد. معتدل می‌باشد.

این شهر به لحاظ تقسیمات سیاسی اداری در دهه‌های گذشته دچار تحولاتی گردیده، به طوری که از سال۱۳۵۷جزء شهرستان ابهر بوده و با تغییراتی که در سال۱۳۷۶در تقسیمات سیاسی اداری شهرستان رخ داد خرمدره از ابهر منتزع و با الحاق شهر هیدج و روستاهای همجوار، شهرستان جدیدی بدون لحاظ کردن ویزگی‌های طبیعی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی شکل گرفت بار دیگر در سال ۱۳۷۸ این شهر از شهرستان خرمدره منتزع وبه شهرستان ابهر الحاق گردید.

با به وجود آمدن این تغییرات در تقسیمات سیاسی اداری منطقه و تغییر مرزها و رقابت بین شهرهای منطقه بویژه مراکز این دو شهرستان، هیدج به دلیل شرایط ذکر شده دچار دستخوش تغییرات و مشکلات و عقب ماندگی‌هایی در خصوص زیر ساخت‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی گردید. به طوری که شهر هیدج از قدیم الایام به عنوان مرکز تجاری و خدماتی و فرهنگی منطقه عمل می‌نمود و حوزه نفوذ آن نه تنها شهرها و روستاه‌های همجوار بلکه مناطق خدابنده، سلطانیه و طارم را نیز شا مل می‌شد.^{[نیازمند منبع]}

منابع

• انجمن شعرا، نسیمی از ابهر رود.. چاپ دوم تهران: نشر۲، ۱۳۷۵. ‎
• انتشارات قم، ، ملا محمد علی عسگری، دیوان اشعار. تهران: نشر، ۱۳۷۰. ‎
• عوضعلی صالحی، دیوان رهگذر هیدجی جلد اول و دوم،. فایل در فایل. چاپ دوم تهران: نشرسلسال۱۳۸۶،
• نسیمی از ابهررود، انجمن شعرا ۱۳۷۰، ص ۱-۲
• دیوان حکیم هیدجی، انتشارات قم ۱۳۶۵
• دیوان رهگذر هیدجی، عوضعلی صالحی۱۳۸۶