باغلاما

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
Baglama turc manche long.jpg


باغلاما (به ترکی: Bağlama) نام سازی در منطقهٔ آناتولی است و در میان مردم ترک‌زبان و کرد‌زبان ترکیه و شمال عراق رایج است. در نیم‌قرن گذشته باغلاما و سازهای هم‌خانوادهٔ آن بیشتر توسط مهاجران کرد عراقی در آذربایجان غربی و کردستان ایران رواج یافته است. گمان می‌رود باغلاما و ساز‌های هم‌خانوادهٔ آن محصول تغییراتی هستند که روی قوپوز صورت گرفته است. به هر ترتیب باغلاما و ساز‌های هم‌خانوادهٔ آن نقش مهمی در انتقال فرهنگ و موسیقی ترکی به عصر حاضر ایفا کرده اند.[۱]

گاهی به آن ساز نیز می‌گویند.که از واژه فارسی ساز به معنی دستگاه و ابزار آمده است.اگرچه ساز به یک مجموعه از سازهای زخمه‌ای اشاره دارد.[۲]این ساز در موسیقی کلاسیک عثمانی ، موسیقی محلی ترکی، موسیقی آذری، موسیقی کردی، موسیقی آشوری، موسیقی ارمنی، و در بخش هایی از سوریه، عراق و کشورهای بالکان استفاده می‌شود.ابزاری شبیه باغلاما امروز در حفاری های باستان شناسی از سومر و هیتی در آناتولی و در آثار یونان باستان یافت شده است.[۳]

ویژگی‌های ظاهری و ساختاری[ویرایش]

سازیست زهی که با مضراب پلاستیکی یا سرانگشتان دست (شلپه – شرپه) نواخته می‌شود.
این ساز هفت سیم دارد که به سه گروه سه‌سیم، دوسیم و دوسیم تقسیم می‌شود. نوع دیگر این ساز با دسته بلندتر در ایران با نام دیوان شناخته می‌شود
باغلاما کاسهٔ طنینی یکپارچه به شکل تقریباً نیمه‌گلابی و دسته‌ای نسبتاً طویل دارد که دستان‌ها(پرده‌ها) روی آن بسته می‌شوند. روی دهانهٔ کاسه صفحه چوبی قرار دارد و سایر اجزای ساز‌های این خانواده عبارت‌اند از: وتر ها، سیم‌گیر، خرک، شیطانک، گوشی‌ها و مضراب. [۴]

جنس و مواد به کار رفته در ساختمان ساز[ویرایش]

  • کاسهٔ طنینی یکپارچه (گاه ترکه‌ای): چوب‌های پروانه،عرعر و ماهون.
  • صفحه: چوب صنوبر، چوب‌های دیگر.
  • دستان‌ها: سیم نایلونی.
  • خرک:شاخ،استخوان،عاج فیل،چوب‌های سخت.
  • وتر‌ها:زه یا موی دم اسب (در قدیم)، سیم فولادی.
  • شیطانک و سیم‌گیر:شاخ،استخوان،عاج فیل،چوب‌های سخت.
  • مضراب: چوب یا پوست درخت گیلاس یا آلبالو (در قدیم).شاخ،پر غاز و پلاستیک نرم. [۵]

خانواده باغلاما[ویرایش]

باغلاما در انواع و اندازه های مختلف (مطابق با هدف مورد نظر) نواخته می شود. انواع باغلاما:

کوک های باغلاما[ویرایش]

چیده‌مان سیم‌ها در باقلاما از پایین به بالا «دو٬ دو٬ سه» است. کوک‌هایی که در فهرست زیر٬ یاد شده اند٬ از پایین به بالا گفته شده اند. آن دسته از سیم‌های باقلاما که سه‌تایی در کنار هم هستند٬ از پایین به بالا به گونه ای هستند که نخست در پایین٬ یک سیم بم‌نواز هست که کلفت‌تر از دو سیم بالاتر از خود می‌باشد. سپس دو سیم دیگر در بالای سیم بم٬ بسته شده اند. بیشتر هنگام‌ها میانه‌ی زیر و بمی سیم بم در دسته‌ی سه‌تایی٬ با دو سیم بالاتر٬ شش پرده یا همان یک اکتاو است.

  • کوک بوزوک یا کارا (Sol, Re, La)
  • کوک باغلاما (La, Sol, Re)
  • کوک مستزاد (Fa, Re, La)
  • کوک میسکت (Fa#, Re, La)[نیازمند منبع]

موارد و نوع استفاده[ویرایش]

باغلاما و سازهای هم‌خانواده آن رپرتوار گسترده‌ای دارند که مقام‌های رایج در موسیقی ترکی، کردی، ارمنی ترکیه، موسیقی کردی شمال عراق و بسیاری از مقام‌های رایج در برخی نقاط مرزی ایران، ترکیه و شمال عراق را شامل می‌شود. این سازها هم به‌ صورت تک‌نوازی و هم در همراهی با‌ آواز و نیز در کنار ساز‌های دیگر در ارکستر‌های مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند.[۶]

مشاهیر[ویرایش]

اورهان گنجه بای، احمد کوچ، مراد کایا، چتین آکدنیز، اردال ارزینجان، دسکو هرکی ، نشئت ارتاش، حسرت گؤل‌تکین،ارول پارلاک، عارف ساغ، کارل ساندرز، ارکان اوغور، عثمان آکیول، محمد لایموت و از نوازندگان چیره‌دست باغلاما هستند. احمد کوچ آهنگ‌های معروف جهان را برای این ساز تنظیم کرده و می‌نوازد.

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. درویشی، محمد‌رضا. سازشناسی ایرانی. موسسه فرهنگی-هنری ماهور. ۱۱۳. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۸۷۷۲-۲۵-۸. 
  2. "ATLAS of Plucked Instruments - Middle East". ATLAS of Plucked Instruments. Retrieved February 27, 2013. 
  3. Baglama Origin, by Erol Parlake
  4. درویشی، محمد‌رضا. سازشناسی ایرانی. موسسه فرهنگی-هنری ماهور. ۱۱۴. 
  5. درویشی، محمد‌رضا. سازشناسی ایرانی. موسسه فرهنگی-هنری ماهور. ۱۱۶. 
  6. درویشی، محمد‌رضا. سازشناسی ایرانی. موسسه فرهنگی-هنری ماهور. ۱۱۶.