باغلاما

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
Baglama turc manche long.jpg

آیا مشکلی با شنیدن این پرونده دارید؟ راهنمای رسانه را ببینید.


باغلاما (به ترکی: Bağlama) در اصل ساز ملّی قوم ترک و منطقهٔ آناتولی است و در میان مردم ترک‌زبان و کرد‌زبان ترکیه و شمال عراق رایج است. در نیم‌قرن گذشته باغلاما و سازهای هم‌خانوادهٔ آن بیشتر توسط مهاجران کرد عراقی در آذربایجان غربی و کردستان ایران رواج یافته است. گمان می‌رود باغلاما و ساز‌های هم‌خانوادهٔ آن محصول تغییراتی هستند که روی قوپوز صورت گرفته است. به هر ترتیب باغلاما و ساز‌های هم‌خانوادهٔ آن نقش مهمی در انتقال فرهنگ و موسیقی ترکی به عصر حاضر ایفا کرده اند.[۱]


ویژگی‌های ظاهری و ساختاری[ویرایش]

سازیست زهی که با مضراب پلاستیکی یا سرانگشتان دست (شلپه – شرپه) نواخته می‌شود.
این ساز هفت سیم دارد که به سه گروه سه‌سیم، دوسیم و دوسیم تقسیم می‌شود. نوع دیگر این ساز با دسته بلندتر در ایران با نام دیوان شناخته می‌شود
باغلاما کاسهٔ طنینی یکپارچه به شکل تقریباً نیمه‌گلابی و دسته‌ای نسبتاً طویل دارد که دستان‌ها(پرده‌ها) روی آن بسته می‌شوند. روی دهانهٔ کاسه صفحه چوبی قرار دارد و سایر اجزای ساز‌های این خانواده عبارت‌اند از: وتر ها، سیم‌گیر، خرک، شیطانک، گوشی‌ها و مضراب. [۲]

جنس و مواد به کار رفته در ساختمان ساز[ویرایش]

  • کاسهٔ طنینی یکپارچه (گاه ترکه‌ای): چوب‌های پروانه،عرعر و ماهون.
  • صفحه: چوب صنوبر، چوب‌های دیگر.
  • دستان‌ها: سیم نایلونی.
  • خرک:شاخ،استخوان،عاج فیل،چوب‌های سخت.
  • وتر‌ها:زه یا موی دم اسب (در قدیم)، سیم فولادی.
  • شیطانک و سیم‌گیر:شاخ،استخوان،عاج فیل،چوب‌های سخت.
  • مضراب: چوب یا پوست درخت گیلاس یا آلبالو (در قدیم).شاخ،پر غاز و پلاستیک نرم. [۳]

خانواده باغلاما[ویرایش]

باغلاما در انواع و اندازه های مختلف (مطابق با هدف مورد نظر) نواخته می شود. انواع باغلاما:

کوک های باغلاما[ویرایش]

  • کوک بوزوک یا کارا (Sol, Re, La)
  • کوک باغلاما (La, Sol, Re)
  • کوک مستزاد (Fa, Re, La)
  • کوک میسکت (Fa#, Re, La)

موارد و نوع استفاده[ویرایش]

باغلاما و سازهای هم‌خانواده آن رپرتوار گسترده‌ای دارند که مقام‌های رایج در موسیقی ترکی، کردی، ارمنی ترکیه، موسیقی کردی شمال عراق و بسیاری از مقام‌های رایج در برخی نقاط مرزی ایران، ترکیه و شمال عراق را شامل می‌شود. این سازها هم به‌ صورت تک‌نوازی و هم در همراهی با‌ آواز و نیز در کنار ساز‌های دیگر در ارکستر‌های مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند.[۴]

مشاهیر[ویرایش]

اورهان گنجه بای، احمد کوچ، مراد کایا، چتین آکدنیز، اردال ارزینجان، دسکو هرکی ، نشئت ارتاش، حسرت گؤل‌تکین، ارول پارلاک، عارف ساغ، کارل ساندرز، ارکان اوغور، عثمان آکیول و از نوازندگان چیره‌دست باغلاما هستند. احمد کوچ آهنگ‌های معروف جهان را برای این ساز تنظیم کرده و می‌نوازد.

منابع[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. درویشی، محمد‌رضا. سازشناسی ایرانی. موسسه فرهنگی-هنری ماهور. ۱۱۳. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۸۷۷۲-۲۵-۸. 
  2. درویشی، محمد‌رضا. سازشناسی ایرانی. موسسه فرهنگی-هنری ماهور. ۱۱۴. 
  3. درویشی، محمد‌رضا. سازشناسی ایرانی. موسسه فرهنگی-هنری ماهور. ۱۱۶. 
  4. درویشی، محمد‌رضا. سازشناسی ایرانی. موسسه فرهنگی-هنری ماهور. ۱۱۶. 
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ باغلاما موجود است.