نی (ساز)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

نی یا نی هفت‌ بند از سازهای بادی ایرانی است.

تصویر یک زن در حال نواختن نی بر دیواره کاخ هشت‌بهشت، اصفهان.

نای هفت‌بند از گیاه نی ساخته می‌شود و طوری آن را می‌برند که از سر تا ته آن شامل هفت بند شود. نی هفت‌بند یا به اصطلاح نی متشکل از ۵ سوراخ در جلو و یک سوراخ در پشت آن است که توسط انگشتان دوم و چهارم از یک دست و انگشتان اول تا چهارم از دست دیگر پوشیده می‌شوند.

به طور کلی نی را با جا گرفتن بین دو دندان نیش و گرد کردن زبان در پایین و پشت آن می‌نوازند اما اساتیدی همچون جمشید عندلیبی زبان را در بالا می‌گذارند.

در کل شیوه نی‌نوازی به دو گونه نایب اسدالله و کسایی است. از اساتید می‌توان حسین یاوری، حسن کسایی، حسین عمومی، جمشید عندلیبی، محمد موسوی، حسن ناهید و محمد علی کیانی نژاد را نام برد.

نت‌ها در ساز نی[ویرایش]

وسعت صدای آن به ۳ اکتاو می‌رسد. نی ۵ صدا (رجیستر) دارد که هر یک از آنها با نحوه دمیدن هوا در نی قابل انتخاب است. این رجیسترها عبارتند از

بم

نت‌های دو (دست بسته)، ر (سوراخ 1 سر نی آزاد)، می (سوراخ 1 و 2 آزاد)، فا (سوراخ 1 و 2 و 3 آزاد)، فا# (سوراخ 1 و 2 و 3 و 4 آزاد)، سل (سوراخ 1 و 2 و 3 و 4 و 5) لا (دست باز). نت سی در این اکتاو وجود ندارد.

اوج

دقیقا همانند بم اما یک اکتاو پایین‌تر. دو نت آخر (سل و لا) با غیث مشترک است.

غیث

نت‌های سل (دست بسته)، لا (سوراخ 1 سر نی آزاد)، سی (سوراخ 1 و 2 آزاد)، دو (سوراخ 1 و 2 و 3 آزاد)، دو# (سوراخ 1 و 2 و 3 و 4 آزاد)، ر (سوراخ 1 و 2 و 3 و 4 و 5)، می (دست باز).

پس غیث (تا فا)

دقیقا همانند بم و اوج اما یک اکتاو پایین‌تر از اوج و دو اکتاو پایین‌تر از بم. سه نت اول (دو، ر و می) با غیث مشترک است.امکان اجرای نت آخر (لا = دست باز) معمولا وجود ندارد و حتی نت سل نیز در نی‌های کوچک نامفهوم شنیده می‌شود.

برعکس سازهای دیگر، نی کوک ندارد و برای کوک‌های مختلف سازهای متفاوت ساخته می‌شود. به طوری که Do بلندترین و Do با ۷ فاصله کوتاهترین نی هستند. کوک نی به این معناست که اگر در حالت بم اگر سوراخ پشت نی را بگیریم و بدمیم. .صدای حاصله بر اساس دیاپازون. هر نتی که بود آن نت کوک نی است. مثلآ اگر صدای نت سل بدهد میگوییم این نی سل است.

پیوند به بیرون[ویرایش]


جستارهای وابسته[ویرایش]