آسه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ساختار نورون
Neuron1.jpg

آکسون یا آسه[۱] رشته بلند و باریکی است که از یاخته عصبی یا نورون، برآمده‌است و پیام‌های الکتریکی را از جسم سلولی نورون (سوماً) به بیرون هدایت می‌کند. هر نورون تنها یک آکسون و چندین دندریت دارد.

پیام الکتریکی پس از آنکه به جسم سلولی رسید، در آنجا پردازش شده و سپس به آکسون‌ها فرستاده می‌شود. پیام الکتریکی در درازای اکسون منتقل شده و به پایان اکسون که پایانه عصبی نام دارد می‌رسد. پایانه عصبی یا با دندریت نورون دیگر ارتباط برقرار کرده و یا به یک یاخته ماهیچه‌ای و یا یاخته غده‌ای می‌رسد. در پایانه‌های عصبی ریزساختار ویژه‌ای بنام سیناپس تشکیل می‌شود که از راه سیناپس پیام سلول عصبی به یاخته بعدی راه می‌یابد.

پوشش آکسون‌ها[ویرایش]

بیشتر آکسون‌ها در سامانه عصبی مرکزی و سامانه عصبی پیرامونی بوسیله سلول‌های گلیا و شوان که میلین را می‌سازند پوشانده می‌شوند. آکسون‌ها بیشتر در بخش سفید مغز و نخاع گسترش یافته‌اند اما این بدین معنی نیست که در بخش‌های خاکستری مغز و نخاع، هیچ اکسونی وجود ندارد.

  • برخی سلولهای عصبی فاقد آکسون هستند (آماکرین در چشم) و گاهی آکسون کوتاهتر از دندریت است (مانند سلولهای پورکینیه مخچه، پیرامیدال کورتکس مخ و نورونهای حسی).

برخی اصطلاحات[ویرایش]

هیلاک: محل خروج آکسون از پریکاریون (مشخص با فقدان اجسام نیسل)

آکسولما: غشای سیتوپلاسمی اطراف آکسون

آکسوپلاسم: سیتوپلاسم درون آکسون (فاقد اجسام نیسل)

انتقال مواد در داخل آکسوپلاسم[ویرایش]

حمل آنتروگراد: حمل مواد و ارگانلها در آکسوپلاسم از پریکاریون به سمت انتهای آکسون، با واسطه پروتئین کاینزین، با ۳ سرعت مشخص:

۱- سرعت آهسته (پروتئینها و میکروفیلامنتها، چند میلیمتر در روز)

۲- سرعت متوسط (میتوکوندری)

۳- سرعت زیاد (وزیکولهای حاوی نوروترانسمیترها، صد برابر سرعت آهسته)

حمل رتروگراد: حمل مواد از انتهای آکسون به سمت پریکاریون، گاهی جذب مواد سمی و آسیب به CNS، با واسطه پروتئین داینئین

غلاف میلینی[ویرایش]

غلاف میلینی غلاف لیپوپروتئینی بصورت لایه‌های متحدالمرکز، در اطراف اغلب آکسونهااست. این غلاف حاصل پیچش غشای سیتوپلاسمی سلولهای شوان در اعصاب محیطی و سلولهای اولیگودندروسیت در اعصاب مرکزی است. هنگام تولد غلاف میلینی اعصاب محیطی کامل است ولی غلاف اعصاب مرکزی ناکامل می‌باشد.

نحوه تشکیل غلاف میلین: نزدیک شدن سلولهای شوان (منشا گرفته از نورال کرست) به آکسون، در بر گرفتن آن بصورت نیم حلقوی، نزدیک شدن دو لبه نیم حلقه به هم، چسبیدن غشاها (مزآکسون: محل چسبیدن دو غشا به هم) و پیچش دور آکسون)

غلاف شوان (نورولما): لایه ظریف در سطح خارجی غلاف میلین متشکل از هسته و سیتوپلاسم سلول شوان

گره رانویه: نواحی فرو رفته در غلاف میلین، در حد فاصل دو سلول شوان (بعلت محدودیت ابعاد سلولهای شوان)

شکافهای اشمیت لانترمن: شکافهای مورب درغلاف میلین، سیتوپلاسم باقی مانده سلول شوان در بین لایه‌های غشایی در حین تشکیل غلاف میلین

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. آسه برابر فارسی واژه آکسون و از برنهاده‌های فرهنگستان زبان فارسی است.
  • آرتور گایتون، جان ادوارد هال. «فیزیولوژی عصبی». در فیزیولوژی پزشکی گایتون. ترجمهٔ احمدرضا نیاورانی. سماط، ۱۳۸۶. شابک ‎۹۶۴-۵۷۸۹-۹۸-۲. 
  • تونی اسمیت، سو دیویدسن. مغز و سیستم عصبی. ترجمهٔ عباس تیرگانی، بیژن معصوم. نشر سنبله، ۱۳۸۴. شابک ‎۹۶۴-۳۹۲-۰۷۱-۲. 
  • پ. لاژه. بیولوژی و فیزیولوژی عصبی. ترجمهٔ علی حائری روحانی. انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۵. 
  • از کتاب‌های درسی دبیرستان - زیست‌شناسی و آزمایشگاه ۲ - فصل دوم