مارکسیسم ساختارگرا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مارکسیسم ساختارگرا نظریه‌ای است که به تحلیل جبرگرایی در مارکسیسم میپردازد و برای اولین بار توسط لویی آلتوسر عنوان شد. او در تحلیل این مسئله عنوان میدارد که " باید فلسفه مارکسیستی را از علم جامعه‌شناسی مارکسیستی متمایز کرد: شبیه تمایز میان شیمی/فیزیک.

در جایی دیگر عنوان میدارد که باید به جوامع به عنوان میان ساختارها نگریست نه به عنوان میان جوهرها.

مارکسیسم باید در عین آنکه انسجام منطقی خود را حول فرض زیربنای اقتصادی («بعد شیمیایی») حفظ کند، باید ساختارهای نسبتاً مستقل را مفروض بدارد. از همه مهمتر (به زعم آلتوسر) ایدئولوژی به عنوان یک مجموعة زبانی و ساختاری مطرح است.

او در جایی دیگر به بحث درباره قوانین میپردازد و به قوانین با عینکی منتقدانه نگاه کرده و میگوید که قوانین جوامع بشر نباید به صورتی پیچیده باشند بلکه باید به صورتی قابل بررسی و تجربی و ساده باشند.

مارکسیسم ساختارگرا[ویرایش]

مارکسیسم ساختگرا رویکردی ساختارگرایانه به فلسفه مارکسیستی بر پایه آرای لوئی آلتوسر است. موج ساختارگرایی بین دهه‌های ۱۹۶۰ تا ۱۹۷۰ آلتوسر را به بازاندیشی در مارکسیسم کشاند. از اینرو او و پیروانش کوشیدند از طریق بازخوانی کتاب " سرمایه "، نظریه علمی مارکسیسم را بازسازی و از آن دفاع کنند. هدف آنان دفاع از مارکس در برابر مارکسیسم انسانگرا (اومانیست) مانند اصحاب مکتب فرانکفورت بود که آثار جوانی مارکس را اساس انتقادات خود نسبت به مارکسیسم رایج قرار داده بودند. از دیگر مدافعان ساختگرایی می‌توان به جامعه شناس نیکوس پولانزاس و انسان شناس موریس گودولیه اشاره نمود.

دولت و رابطه آن با طبقات و ساخت اجتماعی[ویرایش]

یکی از کانون‌های اصلی مباحث مارکسیستهای ساختگرا را مبحث دولت و رابطه آن با طبقات اجتماعی تشکیل می‌داده‌است. شرایط ثبات ساختاری نظام سرمایه داری پس از جنگ دوم و لزوم مطالعه آن شرایط از دیدگاه جامعه شناختی مارکسیستی، در تکوین این نگرش نقش عمده‌ای داشت. از چنین دیدگاهی (ساختگرایی) نظام سرمایه داری ساختاری است که بدون طرح و اراده طبقات مسلط تکوین یافته‌است. در هر ساختاری روابطی ضروری و عینی در کار است که به گفتهٔ مارکس، پیش از آنکه ما در موقعیتی قرار بگیریم که آنها را تعیین کنیم، تا حدی پبشاپیش شکل گرفته‌است. نیروهای تعیین کننده در درون ساختهای خود جامعه قرار دارد و ساختهای جامعه لزوماً هماهنگ با خواست و طرح هیچ گروه یا طبقه‌ای نیست. دولت نیز در شیوه تولید سرمایه داری، منطق ساختار سرمایه داری را در نهادهای اقتصادی، سیاسی و حقوقی بازتولید می‌کند. نظریه ساختگرایی این چنین با نظریه ابزار انگاری دولت، نظریه مستقل انگاری دولت و نظریه مشتق انگاری دولت به مخالفت برمی‌خیزد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • مکتب های فلسفی ترجمه پرویز بابایی
  • حسین بشیریه، اندیشه‌های مارکسیستی، نشر نی