عبدالرحیم جعفری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
عبدالرحیم جعفری
Abdolrahim Jafari.jpg
جعفری در سال ۱۳۹۲
زادروز ۱۲۹۸ خورشیدی (۹۸ سال)
تهران
درگذشت ۱۱ مهر ۱۳۹۴
تهران
ملیت  ایران
نام‌های دیگر تقی جعفری
پیشه بنیانگذار و مدیر سابق انتشارات امیرکبیر
آثار چاپ ۲۸۰۰ عنوان کتاب
والدین «میرزا علی‌اکبر» و «کبری»

عبدالرحیم (تقی) جعفری (زادهٔ ۱۲۹۸ تهران - درگذشتهٔ ۱۱ مهر ۱۳۹۴ تهران) بنیان‌گذار و مدیر پیشین انتشارات امیرکبیر، مهم‌ترین و گسترده‌ترین مؤسسهٔ خصوصی چاپ و انتشار کتاب در تاریخ ایران و خاورمیانه است. وی تا سال ۱۳۵۸، دارنده و گردانندهٔ این بنگاه انتشاراتی بود.
در سال ۱۳۵۸، به حکم دادگاه انقلاب اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی مؤسسه انتشارات امیرکبیر را تصرف کرد.[۱]

زندگی[ویرایش]

عبدالرحیم جعفری، که او را با نام «تقی جعفری» هم می‌شناسند، در سال ۱۲۹۸ در سختی و تنگدستی چشم به دنیا گشود. نام مادرش کبری بود و پدرش میرزا علی‌اکبر. پدر پیش از تولد عبدالرحیم به مشهد رفت و هیچ‌گاه بازنگشت. ناگزیر، در غیاب پدر، نام خاندان مادر را بر پسر نهادند: «عبدالرحیم استاد محمدجعفر». وی بعداً نام خانوادگی خود را به «جعفری» تغییر داد.[نیازمند منبع]

عبدالرحیم جعفری، کار را از کتاب‌فروشی روی پله‌های مسجدشاه در بازار تهران آغاز کرد.[۲]

به ناچار جعفری، درس را رها می‌کند و به کارگری رو می‌آورد و چندی بعد، در چاپخانهٔ «علی اکبر علمی» به کار مشغول می‌شود. در همین ایام با پیشنهاد آقای علمی، با دختر برادر وی ازدواج می‌کند و زندگی مستقلی تشکیل می‌دهد. از آنجا که کارگری و کارمندی، بلندنظری و روحیهٔ دوراندیش او را ارضاء نمی‌کرد، با ده ـ دوازده هزار تومان پس‌انداز، در ۲۸ آبان ۱۳۲۸ در اتاقی در طبقه دوم چاپخانه آفتاب، انتشارات امیرکبیر را پایه‌گذاری می‌کند. با درایت و حسن مدیریت جعفری، طولی نمی‌کشد که انتشارات امیرکبیر به یکی از بزرگترین مؤسسات چاپ و نشر کتاب در کشور تبدیل می‌شود؛ تا جایی که می‌توان او و بنگاه انتشاراتی‌اش را، یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین عوامل تحول فرهنگی ایران در پیش از انقلاب نام نهاد. جعفری در این دوران، می‌کوشد تا در حوزه‌های مختلف، کاستی‌های موجود در زمینهٔ کتاب را مرتفع سازد.

لادن پارسی در این خصوص می‌نویسد:

«جعفری که سر نترس، ذهن اقتصادی و دل بزرگی دارد، علاوه بر تأسیس انتشاراتی، چاپخانه و چندین کتابفروشی، در دوران [تصدی] خانلری بر وزارت فرهنگ و هنر در ۱۳۴۲ و در زمانی که کتاب‌های درسی سامانی ندارند، با تأسیس شرکتی متشکل از چند ناشر و چاپخانه‌دار، چاپ و انتشار کتاب‌های درسی دوره دبیرستان را به عهده می‌گیرد و در کمتر از یکسال چاپ، پخش و توزیع کتاب‌های درسی در سراسر کشور را قانونمند می‌کند. پس از ۱۲ سال تلاش در حوزه کتاب‌های درسی به امیرکبیر برمی‌گردد و به زودی شرکت کتاب‌های جیبی و انتشارات ابن سینا و ... را ضمیمه امیرکبیر می‌کند.»[۳]

مصادره اموال[ویرایش]

اموال جعفری و مؤسسه انتشاراتی امیرکبیر در سال ۱۳۵۸ مصادره می‌شود. وی در کتاب خاطراتش،[۴] چندین بار به بعضی از موارد اتهامش مانند: انتشار کتاب‌های صادق هدایت و بزرگ علوی؛ انتشار چهار جلد «تاریخ اجتماعی ایران» ؛ انتشار کتاب «مردان خودساخته» که در آن به رضاشاه به عنوان یکی از مردان خودساخته پرداخته شده بود؛ انتشار کتاب‌های علی دشتی؛ انتشار کتاب «شاه جنگ ایرانیان»؛ نوشتن نامه به شاه برای دریافت طلب، از شرکت طبع و نشر کتاب‌های درسی ایران؛ چاپ تصویری از او و همکارانی که در تهیه و نشر «شاهنامه امیرکبیر» سهیم بودند در کنار فرح پهلوی؛ و داشتن سهام شرکت سهامی افست، که سهامدار عمده اش سازمان شاهنشاهی بود، اشاره می‌کند. اما چنان‌که جعفری نوشته، مهم‌ترین دلیل بازداشت، زندانی شدن و مصادره اموال او مشکلاتی است که با اسماعیل رائین پیدا می‌کند.

به نوشته جعفری، انتشارات امیرکبیر پس از مکاتبه با اسماعیل رائین که درآن زمان در انگلستان بود، اجازه انتشار کتاب معروفش «فراماسونری در ایران» را کسب می‌کند و در تمام مراحل چاپ کتاب او را در جریان امر قرار می‌دهد. رائین که به سختی بیمار است، در تابستان ۱۳۵۸ یک سوم از حق‌التالیف خود را، بدون دادن «رسید»، در چند مرحله از جعفری دریافت می‌کند. مشکل از زمانی آغاز می‌شود که ناشر برای پرداخت‌های بعدی، «رسید» دریافت‌های قبلی را از رائین طلب می‌کند و او برمی‌آشوبد. پس از چند ماه کشاکش در دادگستری و دادستانی انقلاب، رائین به همراه تعدادی از مأموران دادستانی به امیر کبیر می‌رود. کارگران امیرکبیر علیه او شعار می‌دهند و دقایقی بعد رائین در دفتر انتشارات امیر کبیر در اثر سکته قلبی درمی‌گذرد و دردسرهای بزرگی که به زندانی شدن او و مصادره مؤسسه امیرکبیر منجر می‌شود، آغاز می‌گردد.[۳]

افتخارات[ویرایش]

  • تأسیس بزرگترین چاپخانه بخش خصوصی در ایران
  • ۳۰ سال خدمت به چاپ و نشر کتاب در مؤسسه انتشارات امیرکبیر
  • چاپ ۲۸۰۰ عنوان کتاب
  • تأسیس دوازده باب کتابفروشی
  • دارنده لوح تقدیر از «دائره المعارف بزرگ اسلامی»

پانویس[ویرایش]

  1. عبدالرحیم جعفری، مؤسس انتشارات امیرکبیر درگذشت، بی‌بی‌سی فارسی
  2. عبدالرحیم جعفری، از پله‌های مسجدشاه تا مصادره امیرکبیر، بی‌بی‌سی فارسی
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «از رؤیا تا واقعیت». بی‌بی‌سی فارسی. بازبینی‌شده در ۹ دسامبر ۲۰۱۱. 
  4. «درجستجوی صبح»، خاطرات عبدالرحیم جعفری، (۲ جلد)، نشر روزبهان، ۱۳۸۶.

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]