سانحه برخورد توپولوف ۱۵۴ ایران‌ایرتور با سوخو ۲۴

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
برخورد توپولف تو-۱۵۴، ایران ایرتور
جنگنده سوخو ۲۴ ارتش جمهوری اسلامی ایران
خلاصه برخورد
تاریخ۱۹ بهمن ۱۳۷۱ (۸ فوریه ۱۹۹۳)
محل حادثهحوالی محله تهرانسر، تهران
تعداد کشته‌شدگان۱۳۳
تعداد بازماندگان۰
هواپیمای اول

توپولف تو-۱۵۴ ایران ایرتور
نوعتوپولف تو-۱۵۴
استفاده‌کنندههواپیمایی ایران ایرتور
شماره دمEP-ITD
مبدافرودگاه بین‌المللی مهرآباد
مقصدفرودگاه مشهد
هواپیمای دوم

جنگنده سوخو ۲۴ ارتش جمهوری اسلامی ایران
علتجنگنده سوخو ۲۴
استفاده‌کنندهنیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
مقصدفرودگاه بین‌المللی مهرآباد
خدمه۲
کشته‌شدگان۲

سانحهٔ برخورد هواپیمای توپولوف ۱۵۴ هواپیمایی ایران ایرتور با جنگنده سوخو ۲۴ نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران یکی از حوادث بزرگ هوانوردی در ایران است که ۱۳۱ کشته برجای گذاشت. این اتفاق در ۱۹ بهمن ۱۳۷۱ بر فراز آسمان فرودگاه بین‌المللی مهرآباد تهران و تنها ۱۵ دقیقه پس از برخاستن هواپیما رخ داد. در این حادثه هواپیمای توپولف-۱۵۴ با یک جنگنده سوخو-۲۴ متعلق به ارتش برخورد کرد و کلیهٔ سرنشینان هر دو هواپیما جان باختند. گفته می‌شود مسافران پرواز تجاری ۹۶۲ هواپیمایی ایران ایرتور عروس و دامادهایی بودند که برای ماه عسل به مشهد سفر می‌کردند.[۱]

شرح حادثه[ویرایش]

مسافران توپولوف[ویرایش]

در ساعت ۱۰ صبح دوشنبه، ۱۹ بهمن ۱۳۷۱، مسافران پرواز ۹۶۲ شرکت هواپیمایی ایران ایرتور در فرودگاه مهرآباد، وارد هواپیمای مدل توپولوف ۱۵۴ مسافربری (با کد رجیستر: EP-ITD) می‌شوند که برای این پرواز در نظر گرفته شده بود. این هواپیما ۱۵ دقیقه بعد در ساعت ۱۰:۱۵ دقیقه در ابتدای باند ۲۹ راست فرودگاه مهرآباد قرار می‌گیرد تا پرواز خود را انجام دهد. در این ساعت خلبان از برج مراقبت دستور اوج‌گیری تا ارتفاع ۶۰۰۰ پا و سپس گردش را دریافت می‌کند. هدایت این پرواز را یک خلبان روس برعهده داشت که ۱۲۰۰۰ ساعت پرواز را در رزومهٔ خود دارد.[۲]

جنگنده‌های سوخو ۲۴[ویرایش]

هم‌زمان با پرواز ۹۶۲، پنج هواپیمای جنگنده سوخو ۲۴ متعلق به نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در آسمان تهران مشغول پرواز گروهی از نوع VFR برای آمادگی مانورهای هوایی روز ۲۲ بهمن (مراسم گرامی‌داشت انقلاب ایران) بودند. این جنگنده‌ها از سمت شرق به غرب در حال پرواز بودند و با دستور شخصی به نام فرامرز سروی، که مسئولیت کنترل مهرآباد را در این روز برعهده داشت، در ارتفاع ۵ هزار پا قرار می‌گیرند. هدایت یکی از سوخوها برعهده سرهنگ شریفی بوده‌است.[۲]

لحظهٔ حادثه[ویرایش]

بر اثر خطای کنترلر فرودگاه مهرآباد، در یک لحظه توپولف ۱۵۴ ایرتور با ۱۳۱ سرنشین در حالت افزایش ارتفاع در راستای باند ۲۹ راست قرار می‌گیرد و همزمان پنج جنگنده ارتفاع خود را برای فرود روی باند کم می‌کنند. ۵ فروند سوخو با فاصله یک مایل از یکدیگر به ترتیب گردش می‌کنند. آخرین فروند از سوخوها در فاصله ۴ مایلی از غرب برج گردش به چپ می‌کند و از آنجایی‌که در حالت گردش بوده، دید کافی نداشته‌است. در این لحظه هواپیمای توپولوف در محدوده گردش سوخوها قرار می‌گیرد و خلبان شریفی که دید کافی نداشته نمی‌تواند توپولف را در مسیر گردش خود ببیند. در نهایت براثر برخورد جنگنده سوخو با هواپیمای مسافربری، موتور عقب و دم هواپیمای توپولوف کنده شده و سقوط اتفاق می‌افتد. با کنده‌شدن موتور و دم هواپیما، عملاً خلبان اختیاری برای کنترل هواپیما نداشته‌است.[۳]

محل سقوط[ویرایش]

هر دو هواپیما در محل دپوی ارتش در حوالی تهرانسر به زمین برخورد می‌کنند.[۴]

کشته‌شدگان[ویرایش]

تمامی ۱۳۱ سرنشین هواپیمای توپولوف و همچنین دو خلبان جنگنده سوخو در این حادثه کشته می‌شوند.

مسئولیت حادثه[ویرایش]

پس از بررسی کارشناسان، ابتدا خلبان هواپیمای سوخو به عنوان مقصر معرفی می‌شود. اما چیزی که در این سانحه واضح به نظر می‌رسد این است که خلبان هواپیمای توپولف دقیقاً به دستورها عمل کرده‌است. با این حال سازمان هواپیمایی کشوری، اشتباه خلبان سوخو را به عنوان علت این سانحه عنوان کرد. از سوی دیگر کارشناسان کنترلر فرودگاه مهرآباد را مسئول این حادثه معرفی می‌کنند.[۲]

علل فنی حادثه[ویرایش]

  1. عدم دقت کنترلر برج در تأیید اجازه پرواز به توپولف در حالی که جنگنده‌ها در حال فرود بودند.
  2. عدم اعلام به خلبان توپولف مبنی بر پرواز سوخوها بر فراز مهرآباد.
  3. عدم اعلام به خلبان سوخو مبنی بر تیک‌آف یک فروند توپولف به صورت هم‌زمان با گردش به چپ سوخوها.
  4. لحاظ کردن فاصلهٔ کم ۱۰۰۰ پا اختلاف ارتفاع از سوی کنترلر برای جلوگیری از برخورد هواپیماها که این عدد برای جلوگیری از برخورد دو هواپیما لحاظ می‌شود و نه شش هواپیما (یک مسافربری و پنج جنگنده)
  5. اشتباه خلبان سوخو در حفظ ارتفاع جدایی و امن خود طبق درخواست برج که باعث برخورد دو هواپیما به یکدیگر شد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «مرگبارترین سوانح هوایی ایران» (به انگلیسی). ۲۰۱۸-۰۲-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۰۸.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ «برخورد توپولف ایرتور با سوخو ۲۴ در بهمن ۷۱». کن نیوز. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۰۸.
  3. «فهرست سانحه‌های هوایی در ایران از ابتدا تا سال ۱۳۹۵». www.asriran.com. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۰۸.
  4. «نگاهی به پروازهای ناتمام در ایران طی سه دهه اخیر». ایسنا. ۲۰۱۸-۰۲-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۰۸.