زبان رومانش

زبان رومانش
rumantsch, rumàntsch, romauntsch, romontsch
زبان بومی در	سوئیس
منطقه	گراوبوندن
قومیت	رومانش
شمار گویشوران	۴۴٬۳۵۴ (زبان اصلی)  (۲۰۱۷) ۶۰٬۰۰۰ (کل) (۲۰۰۰)
تبار	هندواروپایی ایتالی رومی غربی گالی-رومی رتی-رومی زبان رومانش
گونه‌های معیار	Sursilvan Sutsilvan Surmiran Puter Vallader Rumantsch Grischun
گویش‌ها	Sursilvan Vallader Surmiran Putèr Sutsilvan Jauer Tuatschin
سامانه نوشتاری	Latin
وضعیت رسمی
زبان رسمی در	سوئیس
کدهای زبان
ایزو ۳–۶۳۹	–
مناطق رومانش‌زبان سوئیس به رنگ سبز تیره

زبان رومانش (به رومانش: rumantsch)، یکی از چهار زبان رسمی کشور سوئیس به‌همراه زبان‌های آلمانی، فرانسوی و ایتالیایی است. این زبان از شاخهٔ زبان‌های رتی-رومی خانوادهٔ ایتالیک است و ریشه‌های آن به لاتین عامیانه رومیان ساکن در منطقهٔ گراوبوندن در دوران روم باستان برمی‌گردد.

زبان رومانش در مناطق شرقی سوئیس، به‌ویژه کانتون گراوبوندن صحبت می‌شود و جمعیت بسیارکمی از جمعیت سوئیس به آن مسلط هستند. در سرشماری بی‌اجازه سال ۲۰۰۰ میلادی، کل گویشوران این زبان، در حدود ۶۰٬۰۰۰ نفر ثبت شد که حدود ۴۴٬۳۵۴ نفر آن‌ها زبان اصلی خود را رومانش اعلام کردند.

گویش‌ها

زبان رومانش دارای چندین گویش محلی است که هرکدام در مناطق خاصی از کانتون گراوبوندن رایج هستند:

• Sursilvan – شمال غرب گراوبوندن، درهٔ رودخانهٔ راین؛ پرکاربردترین گویش.
• Sutsilvan – شرق درهٔ راین، کمتر از Sursilvan رایج است.
• Surmiran – مناطق مرکزی گراوبوندن.
• Putèr – شمال شرقی، درهٔ «Engadin بالا».
• Vallader – جنوب شرقی، درهٔ «Engadin پایین».
• Jauer و Tuatschin – گویش‌های کوچک‌تر در بخش‌های محدودی از Engadin.

برای نوشتار رسمی، نسخهٔ استاندارد Rumantsch Grischun ایجاد شده است که تلاش دارد گویش‌های مختلف را متحد کند. با این حال، مردم محلی اغلب به گویش خود صحبت می‌کنند.

ویژگی‌های زبانی

• صرف فعل: شامل شش شخص مفرد و جمع و زمان‌های پیچیده.
• واژگان: ترکیبی از لاتین، آلمانی و ایتالیایی.
• دستور زبان: جنسیت (مذکر/مؤنث)، جمع‌بندی و قواعد پیچیدهٔ فعل.
• آواها: شامل برخی واج‌های خاص که در آلمانی و ایتالیایی یافت نمی‌شود.

وضعیت کنونی

زبان رومانش یکی از زبان‌های رسمی فدرال سوئیس است و در کانتون گراوبوندن آموزش داده می‌شود. رسانه‌ها و آموزش رسمی از Rumantsch Grischun استفاده می‌کنند، اما تعداد گویشوران روزمره درحال کاهش است و اقدامات دولتی برای حفاظت از این زبان در جریان است.