شرق

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از خاور)

شَرق یا خاوَر یکی از چهار جهت اصلی است که در نقشه‌ها به طور قراردادی معمولاً به سوی راست است. خاور، نقطه مقابل باختر است و °۹۰ با شمال و جنوب اختلاف زاویه دارد و خود در زاویه °۹۰ جای دارد. این سو، سویِ برآمدن خورشید است.

جهت‌های جغرافیایی
Compass Rose English East.svg
شمال (اپاختر، هودر)
شمال شرقی
شرق (خاور)
جنوب شرقی
جنوب (نیمروز، دشتر)
جنوب غربی
غرب (باختر)
شمال غربی

ریشه‌شناسی[ویرایش]

«شرق» ریشه در زبان عربی دارد و برابرِ فارسیِ آن «خاور» است. گرچه در ابیات رودکی، باختر بعنوان شرق نام برده شده‌است ولی در شاهنامه و دیگر نوشته‌های سده‌های میانه خاور به معنای شرق و باختر به معنای غرب معرفی گشته‌است.

رودکی می‌گوید مِهر(خورشید) به سوی خاور می‌شتابد و پنهان می‌شود که می‌نمایاند او خاور را در معنای غرب دانسته:[۱]

مهر دیدم، بامدادان چون بتافتاز خراسان سوی خاور می‌شتافت
نیم‌روزان بر سرِ ما برگذشتچو به خاور شد ز ما نادید گشت

فخرالدین اسعد گرگانی ریشهٔ واژهٔ خراسان را مرتبط با «جایی که خور(خورشید) از آنجا می‌آید» می‌داند که شرق است:[۲]

خراسان را بود معنی خور آیانکجا از وی خور آید سوی ایران
چه خوش نامست و چه خوش آب خاکستزمین و آب و خاکش هر سه پاکست

در نوشته‌های امروزی نیز خاور در معنای شرق به کار می‌رود و باختر در معنای غرب.

جهت‌یابی[ویرایش]

طبق قرارداد، سمت راست نقشه، شرق است. این قرارداد با این معیار است که شمال را در بالا باشد.

برای رفتن به شرق با استفاده از قطب‌نما برای ناوبری، یک یاتاقان یا آزیموت باید روی ۹۰ درجه تنظیم شود.

منابع[ویرایش]

  1. https://ganjoor.net/roodaki/masnaviha/kalila-sand/sh2/
  2. «گنجور » فخرالدین اسعد گرگانی » ویس و رامین » باز گشتن شاه موبد از کهستان به خراسان». ganjoor.net. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۱۲-۰۱.

جستارهای وابسته[ویرایش]