لباس‌شخصی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

لباس‌شخصیها در سال‌های اخیر به گروهی «باورمندان و یا به خدمت گرفته شدگان حکومت» [۱] و یا به تعبیری دیگر شبه نظامیان وفادار رهبری جمهوری اسلامی ایران اطلاق می‌شود که وظیفه خود را دفاع از ارزشهای اسلامی و انقلابی می‌دانند.[۲] در نقطه مقابل اغلب اوقات مقامات جمهوری اسلامی نیروهای لباس شخصی را نیروهای مردمی معرفی می‌نماید که از سوی حکومت سازماندهی نمی‌شوند[۳] یا وجود چنین گروهی بکل تکذیب شده و یا از آنها تحت عنوان افراد خودسر و تندرو یاد می‌کنند. [۴]

نمونه‌هایی که از پدیده لباس شخصی‌ها در تاریخ معاصر ایران از دوران پهلوی تا کنون برشمرده می شوند عبارتند از شعبان جعفری در دوران پهلوی و زهرا خانم[۵] در اوایل انقلاب ۱۳۵۷.[۶] در دورهٔ جمهوری اسلامی، عباراتی چون گروه‌های فشار و انصار حزب الله نیز به لباس شخصی‌ها اشاره دارند.[۷] لباس شخصی‌های نقش کلیدی در سرکوب نا آرامی‌های پس از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ ایفا نموده اند.

تعریف[ویرایش]

در سالهای اخیر لباس شخصی‌ها به گروهی «باورمندان و یا به خدمت گرفته شدگان حکومت» [۱] و شبه نظامیان وفادار رهبری جمهوری اسلامی ایران اطلاق می‌شود که وظیفه خود را دفاع از ارزشهای اسلامی و انقلابی می‌دانند.[۲] در فرهنگ سیاسی معاصر ایران، لباس شخصی به عنوان اعضای بسیج نیز تعبیر می شوند.[۸]

در نقطه مقابل اغلب اوقات مقامات جمهوری اسلامی نیروهای لباس شخصی را نیروهای مردمی معرفی می‌نماید که از سوی حکومت سازماندهی نمی‌شوند.[۳] یا در میان طرفداران نظام حاکم در جمهوری اسلامی وجود چنین گروهی یا تکذیب می‌شود و یا از آنها تحت عنوان افراد خودسر و تندرو یاد می‌کنند. مسئولین نیز وابستگی این گروه را به دولت نمی‌پذیرند.[۴]

صادق صبا می‌نویسد که محافظه‌کاران در رهبری جمهوری اسلامی ایران برای سالها از گروه‌های بشدت مذهبی بعنوان یکی از موثرترین شیوه‌ها برای سرکوب هر چالشی استفاده‌می‌کنند. هر کجا که یک اجتماع دمکراسی‌خواه وجود داشته باشد، این سازمان در حالت عادی به ظاهر پنهان از چشمها به صحنه آورده می‌شود. [۲] آنها معمولاً دارای خصوصیات ظاهری مشترکی مانند ریش و پیراهن‌های روی شلوار انداخته هستند. این نیروها بخاطر ارتباطاتی قدرتمندی که دارند معمولاً از هرگونه تعقیب قضایی مصون هستند. این مصونیت باعث می‌شد تا این گروه‌ها بدون ترس و واهمه‌ای از عواقب کار خود به هر کروه مخالف خود حمله برد.[۲]

پیشینه[ویرایش]

دوران پهلوی[ویرایش]

شعبان جعفری معروف به شعبان بی مخ با پرچمی در دست، در فعالیت‌های انتخاباتی مجلس دورهٔ هجدهم [۹]

میترا شجاعی و مسعود بهنود از همراهان شعبان جعفری در دهه ۱۳۳۰ شمسی به عنوان نمونه ای از پدیده لباس شخصی‌ها در این دوران یاد کرده‌اند که در میان لات‌ها و محله گردان‌های [۱۰] آن زمان تهران به «شعبان بی مخ» و یا «شعبان درخونگاه» شهرت داشت.[۶][۱۰][۶] منابع مختلف سیاسی و تاریخی از وی به عنوان یکی از عوامل اصلی کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ یاد کرده‌اند. عکس و مدارک متعددی نیز از وی در حال جدال‌های خیابانی علیه گروه‌های ملی و چپ مخالف به جا مانده است.[۱۰] [۶] اما شعبان جعفری در کتاب خاطراتش منکر این نقش شده و اظهار کرده است که در روز ۲۸ مرداد تا ساعت ۲ بعدازظهر در زندان بسر می‌برده است و خبر کودتا و سقوط دولت محمد مصدق را در زندان از رادیو شنیده است. [۶]

اوایل انقلاب ۱۳۵۷[ویرایش]

زهرا یعقوبی مشهور به «زهرا خانم» در حال گفتگو با صادق قطب‌زاده. وی در اوایل انقلاب ۱۳۵۷ ایران با حدود ۲۰۰-۳۰۰ پیروش به اجتماعات و تظاهرات جریان‌های سیاسی چپ و ملی و میانه‌رو حمله می‌کرد و به نقل از مسعود بهنود در فضای سیاسی وقت ایران «به شوخی و خنده تاثیرگذار شده بود».[۱۱]

از آغاز انقلاب ۱۳۵۷ در کنار نیروهای مسلح برآمده از انقلاب، نظام از گروهی «باورمندان و یا به خدمت گرفته شدگان حکومت» تحت عنوان لباس شخصی‌ها در همه رویدادهای خشونت بار علیه دانشجویان، کارگران و علیه هرگونه حرکت اجتماعی که مورد تایید حکومت نبود سود جسته‌است. [۱] ابوالحسن بنی‌صدر بوجود آورنده نیروهای لباس شخصی و یا به تعبیر او «چماقداران»، نیروهایی که در کنار نیروهای رسمی نظامی و کمیته‌های انقلاب اسلامی بوجود آمده بود و ابزار سرکوب حکومت بود را حزب جمهوری اسلامی ایران می داند.[۱] از لباس شخصی‌های معروف اوایل انقلاب به زنی معروف به «زهرا خانم» اشاره می کنند که معتقد اند در سال‌های ۱۳۵۸ و ۵۹ وظیفه‌اش برهم زدن تمامی تجمعات و برنامه‌های ضددولتی با همکاری عده‌ای نیروی کمکی مذکر به ضمیمه شعار «خمینی عزیزم، بگو تا خون بریزم» بود. مجله تهران مصور در سال ۱۳۵۸ عکسی از او در کنار صادق قطب‌زاده منتشر کرد نشان دهنده حمایت ضمنی برخی از دولتمردان وقت از او استفاده می کنند .[۶]

پدیده لباس‌شخصی‌ها در دوران معاصر[ویرایش]

دهه هفتاد و اوایل هشتاد[ویرایش]

از سال‌های ابتدایی دهه ۱۳۷۰ گروه‌هایی مانند انصار حزب‌الله موسوم به گروه‌های فشار و افرادی مانند حسین الله کرم، مسعود ده‌نمکی و حاجی بخشی بعنوان لباس شخصی‌ها شناخته می‌شدند. آنان از زمان شروع به کار فعالیت این گروه‌ها و افراد ابراز بی اطلاعی می کنند. اما از حمله به زنان و دختران به دلیل بدپوششی یا حمله به جلسات انتخاباتی محمد خاتمی در سال ۱۳۷۶ یاد می کنند.[۶] از اقدامات خبر ساز این گروه در سال ۱۳۷۷ حمله به عبدالله نوری وزیر کشور و عطاالله مهاجرانی وزیر ارشاد دولت خاتمی و ضرب و شتم این دو در مراسم نماز جمعه تهران بود.[۶] یکی از اقدامات لباس شخصی‌ها در دهه ۷۰ شمسی حمله به خوابگاه دانشجویان در کوی دانشگاه تهران در سال ۱۳۷۸ بود. میترا شجاعی در مقاله خود می‌نویسد که در هنگام این حمله «وانت‌هایی از داخل مساجد بیرون می‌آمدند و بارشان مردان چماق به دست و سفید پوشی بودند که فریاد می‌زدند: خامنه‌ای خمینیه، می‌فهمی؟»[۶]

در اسفند سال ۱۳۷۸ نیز سعید عسگر یکی دیگر از اعضای گروه انصار حزب‌الله در شهرری، سعید حجاریان معروف به تئوریسین اصلاحات را را ترور کرد. سعید حجاریان از این سوءقصد جان بدر برد اما از آن زمان دچار اختلالات تکلمی شده است و بر روی صندلی چرخ‌دار می‌نشیند. سعید عسگر مدت کوتاهی پس از بازداشت آزاد شد و در سال ۱۳۸۲ به همراه ۲۵۰ لباس شخصی دیگر به خوابگاه دانشجویان دانشگاه علامه طباطبایی در طرشت حمله کرد. [۶] در تمامی این سالها این گروه ملبس به پیراهن‌های سفید در تجمعاتی که مورد تایید نظام نبود حضور می‌یافتند و آنها را به هم می‌زدند.[۶]

حوادث پس از انتخابات ریاست جمهوری ایران در سال ۱۳۸۸[ویرایش]

متن بیانیه اعتراضی شورای پردیس دانشکده های فنی دانشگاه تهران به حمله لباس شخصی‌ها به دانشگاه تهران در خرداد ۱۳۸۸ و ضرب و شتم دانشجویان لباس شخصی‌ها در بعد ازانقلاب ۱۳۵۷ حوادث پس از انتخابات ریاست جمهوری ایران در سال ۱۳۸۸ نقش پررنگی داشتند. در این زمان وجود فضای مجازی اینترنتی و انتشار سریع اخبار باعث گردید تا تصاویر زنده و گویایی از این گروه‌ها در سراسر جهان پخش شود. لباس شخصی‌ها در این زمان علاوه برچوب و چماق و چاقو، با سلاح گرم به سرکوب گروه‌های معترض می‌پرداختند.[۶] علاوه بر درگیری با تظاهر کنندگان گزارش‌ها از تخریب اموال عمومی، شکستن شیشه‌های منازل و اتومبیل‌ها توسط لباس شخصی‌های وجود دارد. [۳]

لباس‌شخصی‌ها با گاز اشک‌آور، باتوم، شوک الکتریک و زنجیر و باتوم و گاز فلفل به حسینیه جماران وارد شدند و با ایجاد رعب و وحشت در میان شرکت کنندگان در این مراسم موجب نیمه تمام ماندن سخنرانی محمد خاتمی شدند.[۱۲] لباس شخصی‌ها به همراه نیروی انتظامی و بسیج در سرکوب اعتراضات عاشورای ۱۳۸۸ که به کشته شدن تعدادی از معترضان منجر شد شرکت داشتند.[۱۳]

هویت لباس شخصی‌ها[ویرایش]

تجهیزات نیروهای لباس شخصی مانندموتورها، باتوم‌ها و دیگر سلاح‌هایی این نیروها، نیازمند مجوز از نیروی انتظامی است. [۳] جمشید انصاری، دبیر کمیته سیاسی فراکسیون خط امام معتقد است لباس‌شخصی‌هایی که در حمله به کوی دانشگاه و سرکوب ناآرامی‌های پس از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ شرکت داشتند، از برخی نهادهای رسمی دستور می گیرند. در نقطه مقابل اغلب اوقات مقامات جمهوری اسلامی نیروهای لباس شخصی را نیروهای مردمی خودجوش معرفی می‌نماید که از سوی حکومت سازماندهی نمی‌شوند.[۳]

محسن سازگارا که از تشکیل‌دهندگان سپاه پاسداران بوده معتقد است که لباس شخصی‌ها زیر نظر اطلاعات سپاه پاسداران فعالیت می‌کنند. سازگارا می‌گوید که حتی پلیس هم از لباس شخصی‌ها می‌ترسد و نمی‌تواند در مقابل این گروه عکس‌العمل نشان دهد. لباس شخصی‌ها قانونی نیستند و برای سرکوب مردم شکل گرفته‌اند. سازگارا معتقد است که بودجه لباس شخصی‌ها در حال حاضر توسط بیت رهبری و از سود صندوق ذخیرهٔ دادگستری تامین می‌شود.[۴] امیر فرشاد ابراهیمی هم در مورد قدرت آنها گفته: من بارها و بارها شاهد بودم که مثلا یک بچه ۱۷، ۱۸ ساله به یک سرهنگ نیروی انتظامی دستور می‌داد و سرش داد می‌زد که مثلا «چرا نیروهای‌تان را نمی‌آورید جلو؟!» و متاسفانه می‌دیدم که پلیس هم حرف این افراد را اجرا می‌کرد و نسبت به آنان مماشات داشت و از آنان می‌ترسید . چون همه به خوبی می‌دانستند که انصار حزب‌الله یعنی رهبری . [۱۴] ابولحسن بنی صدر، اولین رییس‌جمهور در جمهوری اسلامی ایران، معتقد است که نیروهای لباس شخصی در زمان نا آرامی های پس از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ بطور عمده توسط بیت رهبری و افرادی مانند مجتبی خامنه‌ای و میر حجازی رهبری می‌شوند. [۱]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ رحمت قاسم بیگلو. «در ایران لباس شخصی ها چه کسانی هستند و فرمانده آنها کدام نهاد است؟»(فارسی)‎. رادیو فرانسه. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۰۹. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ Sadeq Saba. «Who are Iran's Islamic vigilantes?»(English)‎. BBC World، June 14, 2009. بازبینی‌شده در December 28, 2009. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ نیکی محجوب. «نقش لباس شخصی ها در اعتراض های اخیر»(فارسی)‎. رادیو بی.بی.سی. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۰۹. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ رادیو فرانسه. «لباس شخصی‌ها چه کسانی هستند؟»(فارسی)‎. رادیو فرانسه. بازبینی‌شده در ۲۹ دسامبر ۲۰۰۹. 
  5. «یاد و خاطره‌ای از سالِ ٦٠- ٥٩ تهران، "زهرا خانم" / حوا سلیمی»(فارسی)‎. 
  6. ۶٫۰۰ ۶٫۰۱ ۶٫۰۲ ۶٫۰۳ ۶٫۰۴ ۶٫۰۵ ۶٫۰۶ ۶٫۰۷ ۶٫۰۸ ۶٫۰۹ ۶٫۱۰ ۶٫۱۱ میترا شجاعی. «لباس شخصی‌ها: از شعبان بی‌مخ تا امروز»(فارسی)‎. وب‌گاه رسمی رادیو آلمان. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۰۹. 
  7. «لباس شخصی يا خودسر؟ مساله فقط اين نيست!»(فارسی)‎. بی‌بی‌سی، ۹ تیر ۱۳۸۲. بازبینی‌شده در ۸ دی ۱۳۸۸. 
  8. BBC فارسی - ایران - مقصران کوی و کهریزک: لباس شخصی‌ها یا نیروهای رسمی؟
  9. هما افشار، خاطرات شعبان جعفری، نشر ثالث، صفحهٔ ۲۰۰ (عکس شمارهٔ ۱۰/۸)، ۱۳۸۱، شابک ۸-۶۴-۷۲۳۰-۹۶۴.
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ مسعود بهنود. «مرگ در ۲۸ مرداد: شعبان جعفری در لس آنجلس درگذشت»(فارسی)‎. بی بی سی. بازبینی‌شده در ۲۰ اوت ۲۰۰۶. 
  11. «هر کسی شمایل نمی‌شود»؛ حاجی بخشی چنان که بود، بی‌بی‌سی فارسی
  12. رادیو فردا. «با محاصره بیت آیت‌الله خمینی، سخنرانی خاتمی ناتمام ماند»(فارسی)‎. رادیو فردا. بازبینی‌شده در ۲۹ دسامبر ۲۰۰۹. 
  13. بی بی سی فارسی. «بازتاب خشونت‌های روز عاشورای ایران در رسانه‌های جهان»(فارسی)‎. بی بی سی، ۲۸ دسامبر ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۲۹ دسامبر ۲۰۰۹. 
  14. Email - [کبوتران ولایت یا پیک وحشت؛ لباس شخصی‌ها کیستند؟]

پیوند به بیرون[ویرایش]