عنبیه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
عنبیه
Human Iris JD052007.jpg
The iris is the blue area. The other structures visible are the pupil center and the white sclera surrounding the iris. The overlying cornea is pictured, but not visible, as it is transparent. Also pictured are the red lines inside of the eye called blood vessels. These are easily visible on any person's eyes.
Schematic diagram of the human eye en.svg
Schematic diagram of the human eye. (Iris labeled at upper left.)
فهرست گری subject #225 1012
سرخ‌رگ long posterior ciliary arteries
عصب long ciliary nerves, short ciliary nerves
در سرعنوان‌های موضوعی پزشکی Iris

عِنَبیه بخش رنگدانهدار چشم است. در فرمانروی جانوران تنها طنابداران عنبیه دارند.

عنبیه در پشت قرنیه قرار گرفته‌است. میانه عنبیه سوراخ است و این سوراخ مردمک نام دارد. عنبیه به شکل روزنه‌ای است که نور از آن داخل چشم می‌گردد و این دریچه مقدار نور را تنظیم می‌کند یعنی هر وقت که محیط روشن‌تر و پرنورتر باشد مردمک چشم تنگ‌تر می‌شود و برعکس، در نور کم گشادتر می‌شود تا نور کافی به داخل چشم نفوذ کند.

ماهیچه‌های موجود بافت عنبیه با انقباض و انبساط خود در برابر نور شدید یا کم، موجب تنگ و گشاد شدن مردمک می‌شوند. این عمل تحت اثر اعصاب سمپاتیک و پاراسمپاتیک صورت می‌گیرد.

عنبیه بخش جلویی پرده عضلانی عروقی و دنباله مشیمیه است که به طور عمودی در جلوی عدسی قرار می‌گیرد. عنبیه از لحاظ رنگ و شکل تغییر قابل توجهی حاصل کرده‌است یعنی از لحاظ شکل مسطح و عمودی است و همین تغییر شکل موجب شده‌است که میان این قسمت مسطح و «قرنیه» فضایی بوجود آید که آن فضا از مایع مخصوص و شفافی بنام «زلالیه» مملو است.[۱]

عنبیه دارای دو سطح جلویی (قدامی) و پشتی (خلفی) است. سطح جلویی آن به طرف قرنیه بوده و کمی کوژ (محدب) است. سطح پشتی کمی کاو (مقعر) و کنار خارجی آن مجاور تنه مژگانی و قسمت مرکزی آن روی عدسی قرار دارد. این پرده فضای میان عدسی و قرنیه را به اتاق‌های جلویی و پشتی تقسیم می‌کند. اتاق‌های جلویی در جلوی عنبیه واقع شده و حد جلویی آن سطح پشتی قرنیه و حد عقبی آن سطح جلویی عنبیه و قسمتی از سطح جلویی عدسی است.

اتاق پشتی که در پشت عنبیه قرارگرفته حد جلویی آن سطح پشتی عنبیه و حد عقبی آن سطح جلویی عدسی است. عنبیه به ترتیب از قسمت‌های زیر ساخته شده‌است: ۱- لایه پوششی جلویی ۲- بافت ویژه عنبیه که دارای سلول‌های رنگین و رگ‌های خونی است ۳- ماهیچه تنگ‌کننده مردمک یا عضله حلقوی ۴- ماهیچه گشادکننده مردمک یا عضلات شعاعی ۵- لایه پوششی پشتی که دارای پیگمان‌های رنگی است.

رنگدانه[ویرایش]

نوشتار اصلی: رنگ چشم
به علت نبود رنگ‌دانه، چشمان فرد زال به رنگ قرمز (خون جاری در چشم) در می‌آید.

رنگ عنبیه از صفاتی که به فنوتیپ فرد (که خود به ژنوتیپ او وابسته است) بستگی دارد. این رنگ (چه قهوه‌ای، چه مشکی، آبی، خاکستری، سبز...) به طور کلی به دو نوع رنگ‌دانه بستگی دارد: ملانین (عموماً) و لیپوفوسین (برای برخی از انواع سبز). در صورت نبود هیچ‌گونه رنگ‌دانه‌ای (زالی)، چشم می‌تواند به رنگ خونی که در آن جاری است در بیاید.

رنگ‌های عنبیه در نقاط مختلف جهان بسیار متنوع و گوناگون‌اند. برخی از آن‌ها از دو یا چندین رنگ مختلف تشکیل شده‌اند. رنگ‌های قهوه‌ای، مشکی و بلوطی متداول‌ترین رنگ‌های عنبیه هستند که حدود سه‌چهارم جمعیت جهان را تشکیل می‌دهند. حدود ۸٪ جمعیت جهان دارای چشمانی آبی‌رنگ هستند؛ که اکثر آنان اروپایی و شمال‌آمریکایی هستند.[نیازمند منبع]

رنگ‌های چشم افراد در نقاط مختلف جهان به شیوهٔ ناهمسانی پراکنده شده است. مهاجرت اقوام و نیز جهشهای ژنتیکی در طول تاریخ در این گوناگونی بی‌تأثیر نیستند.

موارد خاص[ویرایش]

دو نوع ناهم‌رنگی (هِتِروکرومی).
HeterochromiaEye.jpg
  • زالی (آلبینیسم)؛ مورد نادری است که در اثر نبود رنگ‌دانه به وجود می‌آید.
  • ناهم‌رنگی؛ که هنگامی اتفاق می‌افتد که هر کدام از چشمان فرد به یک رنگ باشند (در انسان نادر است)، و یا عنبیهٔ چشم دارای چند بخش جدا با رنگ‌های مختلف باشد.

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. نوری، حسین: شگفتی‌های جهان آفرینش/ دستگاه بینایی (۲). در: مجله «درس‌هایی از مکتب اسلام». خرداد ۱۳۴۰، سال سوم - شماره ۴.