کیومرث صابری فومنی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
کیومرث صابریِ فومنی
زادروز ۷ شهریور ۱۳۲۰ خورشیدی[۱]
فومن، ایران
مرگ ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۳ خورشیدی (۶۲ سال)
تهران، ایران
ملیت ایرانی
محل زندگی تهران
بنیانگذار مؤسسه گل آقا
پیشه نویسنده، طنزنویس، روزنامه‌نگار

کیومرث صابریِ فومنی (۷ شهریور ۱۳۲۰[۱] -۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۳ خورشیدی)، ناموَر به گُل‌آقا، پایه‌گذارِ مؤسسهٔ گُل‌آقا، نویسنده، طنزنویس و معلم ایرانی بود.

او با کارِ خود، میزان تحملِ مسئولان حکومتیِ ایرانِ پس از انقلاب را تا حدّی بالا برد، به‌گونه‌ای که اگر طنزِ او فقط گزنده بود تا این اندازه تأثیرگذار نمی‌بود.[۲]

تولد[ویرایش]

وی در صومعه‌سرا که در آن زمان یکی از روستاهای بخش کسما و از توابع شهرستان فومن به‌شمار می‌رفت در شمال ایران به دنیا آمد. تولد وی هم‌زمان با هجوم نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به ایران در خلال جنگ جهانی دوم بود. پدرش که اصالتاً اهل رشت و کارمند وزارت دارایی بود در سال ۱۳۲۱ خورشیدی از ادارهٔ دارایی صومعه‌سرا به اداره داراییِ فومن منتقل شد و چند ماه بعد در همان شهر درگذشت.[۱]

فعالیت‌های پیش از انقلاب ایران[ویرایش]

او از دانشگاه تهران فوق لیسانس ادبیات تطبیقی داشت و به معلمی زبان و ادبیات فارسی در دبیرستان‌های تهران از جمله دبیرستان صفوی و دبیرستان دکتر هشترودی مشغول بود.[نیازمند منبع] هم‌زمان در مجله توفیق فعالیت می‌کرد و معاونت سردبیری این مجله را بر عهده داشت که با توقیف شدن توفیق فعالیت وی نیز در آن نشریه به پایان رسید.[نیازمند منبع]

صابری، پس از انقلاب[ویرایش]

صابری پس از انقلاب در دولت موقت مهندس مهدی بازرگان به عنوان مدیر کل بازرگانی وزارت آموزش و پرورش مشغول به کار شد و با تشکیل اولین دولت، به عنوان مشاور فرهنگی نخست‌وزیر محمد علی رجایی به کار مشغول شد.[نیازمند منبع]

وی در سال ۱۳۶۲، در حالی که شانس به دست آوردن پست وزارت را نیز داشت [نیازمند منبع]، ناگهان از همهٔ مسئولیت‌های دولتی خود کناره گرفت و پس از مدتی، از روز ۲۳ دی سال ۱۳۶۳ شروع به نوشتن یادداشت‌های روزانهٔ طنز با نام مستعار «گل‌آقا» و تحت عنوان «دو کلمه حرف حساب» با محتوای انتقاد از دستگاه‌های دولتی و مشکلات موجود جامعه در صفحهٔ سوم روزنامه اطلاعات کرد، که نقطه عطفی در طنزنویسی ایران و احیاگر طنز مطبوعاتی بعد از انقلاب بود. [نیازمند منبع]

یادداشت‌های «دو کلمه حرف حساب» به خاطر شرایط سال ۱۳۶۳ که متأثر از جنگ و بحث‌های ایدئولوژیک و خشونت بود توانست با زبان طنز نوین خود و بهره گرفتن از شخصیت‌های خیالی نظیر «شاغلام»، «غضنفر»، «ممصادق»، و «کمینه عیال ممصادق»، تحولی در جامعه ایجاد سازد که با توجه به جو محدود آن سال‌ها، این کار فقط از گل‌آقا برمی‌آمد[دیدگاه جانبدارانه].

هفته‌نامهٔ گل‌آقا[ویرایش]

پس از گذشت شش سال از نوشتن یادداشت‌های دو کلمه حرف حساب، صابری تصمیم گرفت که اولین هفته‌نامهٔ طنز پس از انقلاب را منتشر سازد. وی با هدف تیراژ صد هزار نسخه، در ۱ آبان سال ۱۳۶۹ اولین نسخهٔ هفته‌نامهٔ گل‌آقا را به قیمت ۱۵ تومان منتشر کرد که با نایاب شدن نسخه‌های اولیه مجبور به تجدید چاپ شد. [نیازمند منبع]

از همکاران او در روزهای نخست می‌توان از ((محمد حاجی حسینی))مرتضی فرجیان، مرتضی ناطقیان (معتضدی)، سید ابراهیم نبوی، محمدرفیع ضیایی، احمد عربانی، ناصر پاک‌شیر، نیک‌آهنگ کوثر، منوچهر احترامی، ابوالفضل زرویی نصرآباد، رضا رفیع و بزرگمهر حسین‌پور نام برد.
هفته‌نامه «گل‌آقا» به مدیریت کیومرث صابری فومنی سرآمد نشریاتی بود که طی دهه‌های ۷۰ و ۸۰ با زبان طنز و کاریکاتور به نقد فضای سیاسی و اجتماعی کشور می‌پرداخت. این نشریه پرطرفدار که با شعار:

یک دهان دارم دوتا دندانِ لقمی‌زنم تا زنده هستم حرفِ حق

منتشر می‌شد، مدیران دولت‌های هاشمی رفسنجانی [و در این اواخر دولت خاتمی] را به عنوان سوژه‌هایی همیشگی در طنزهای تصویری روی جلدش مد نظر داشت. طنزهایی که با زبانی ساده، نقدهایی جدی را به سیاست‌های داخلی و خارجی دولت مطرح می‌کرد، آنچنان که به دل نقدشونده هم می‌نشست.[۳]

فعالیت‌های گل‌آقا منحصر به هفته‌نامه باقی نماند. ماهنامهٔ گل‌آقا، سالنامهٔ گل‌آقا، هفته‌نامهٔ «بچه‌ها… گل‌آقا»، انتشارات گل‌آقا برای انتشار کتب طنز و کاریکاتور، و سرانجام خانهٔ طنز ایران جهت پرورش طنزنویسان جوان، از دیگر فعالیت‌های کیومرث صابری بود.

پایان کار هفته‌نامه[ویرایش]

در ۲ آبان سال ۱۳۸۱، و در دوازدهمین سالگرد انتشار هفته‌نامهٔ گل‌آقا، هم‌زمان با چاپ ۵۴۸مین شماره، گل‌آقا تصمیم به تعطیلی هفته‌نامه به دلایلی نامعلوم گرفت، و با چاپ سرمقالهٔ شماره ۵۴۸، که این بار در آن نه شاغلام و غضنفری بود و نه گل‌آقایی، با نام صابری از تصمیم خود برای پایان کار هفته‌نامه خبر داد.گل‌آقا به دلیل چاپ نشریه‌ای درست در مورد بیکاری بسته شد.

مؤسسهٔ گل‌آقا[ویرایش]

پوپک صابری فومنی در نمایشگاه کتاب تهران

از موسسات بنیانگذاری شده توسط صابری است که با نشر هفته نامهٔ بچه‌ها گل‌آقا ماهنامه و سالنامه گل‌آقا و نشر کتبی دربارهٔ طنز به کار خود ادامه می‌داد. در تاریخ ۳ دی ۱۳۸۷ دختر آقای صابری، پوپک صابری فومنی، مدیر مسئول هفته‌نامه گل‌آقا اعلام کرد که این هفته‌نامه تا اطلاع ثانوی دیگر منتشر نخواهد شد و مؤسسه نیمه‌تعطیل است. فعالیت‌های مؤسسه گل‌آقا محدود به تولید انیمیشن و همچنین به‌روزرسانی وبگاه گل‌آقا می‌باشد.[۴]

مرگ[ویرایش]

کیومرث صابری فومنی پس از دوره‌ای از تحمل بیماری سرطان خون، در صبح ۱۱ اردیبهشت سال ۱۳۸۳ در بیمارستان مهر تهران درگذشت. در حالی که به اصرار خودش جز سه چهار نفر، کسی از بیماری‌اش خبر نداشت. گفته می‌شود به این دلیل که «دلی آزرده نشود و خاطری اندوهگین نگردد».

میراث ادبی[ویرایش]

ابراهیم نبوی دربارهٔ صابری فومنی می‌نویسد: «نوشته‌های صابری جز اینکه بر افکار عمومی اثر می‌گذاشت، مستقیماً بر مسئولان کشور اثر می‌کرد و برخی رفتارهای نادرست را اصلاح می‌کرد. در آن دوران صابری توانست مستقیماً با افکار عمومی و بخصوص طبقه متوسط ارتباط برقرار کند.»[۵] همچنین به نوشته روزنامه همشهری: «اولین دو کلمه حرف حساب گل‌آقا، بیست و سوم دی ماه ۱۳۶۳ در روزنامه اطلاعات به چاپ رسید. طنز سیاسی که تقریباً از سال ۱۳۵۹ به این سو تعطیل شده بود، با شکل‌گیری این ستون طنز، دوباره به بار نشست و جان تازه‌ای گرفت.»[۶]

فیلم مستند[ویرایش]

عاطفه تلقانی با تولید مستند راز گل‌آقا طی سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ به واکاوی زندگی حرفه‌ای کیومرث صابری فومنی پرداخت. در این فیلم مستند یکی از اشعار رضا رفیع آخرین سردبیر مجله گل‌آقا که در سوگ وی سروده بود، به ترانه درآمده‌است. خانواده صابری و نیز مؤسسه گل‌آقا به ساخت این مستند اعتراض کردند.[۷] پوپک فرزند صابری نیز این مستند را «جناحی» دانست و گفت: «این مستند معرف گل‌آقا که نیست هیچ، راز گل‌آقا که قطعاً نیست. آقای صابری طنزنویس سیاسی بود و نمی‌توان این دو را از هم تفکیک کرد که بگوییم طنزنویس بود و سیاسی نبود. این دو مسئله در تمام سال‌های انتشار گل‌آقا با هم گره خورده بود و اکنون نمی‌توان اینها را از هم جدا کرد یا تکه‌ای از آن را که مدنظرمان است جدا و نمایان کنیم. نمی‌توانیم پیشینه آقای صابری را برش بزنیم و آن بخشی را که نیاز داریم بگذاریم و بقیه‌اش را رها کنیم.[۸]» همچنین برای نوروز سال ۱۳۹۳ مستندی با نام «پرونده سازی» توسط عاطفه تلقانی ساخته شد که این مستند دیدگاه وزرای وقت را که روزگاری شخصیت‌های کاریکاتورهای مجله گل‌آقا بودند، به تصویر کشیده‌است. [نیازمند منبع]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ «زندگینامه: کیومرث صابری فومنی (گل آقا) (۱۳۲۰–۱۳۸۳)». همشهری. جمعه 12 مرداد 1386 - 11:24:49. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک) بایگانی‌شده در ۲۸ اوت ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine
  2. قلم گل آقا دیگر نمی‌نویسد بایگانی‌شده در ۲۱ اوت ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine روزنامه مردم سالاری 12/2/1383
  3. دولت هاشمی به روایت 20کاریکاتور گل‌آقا بایگانی‌شده در ۲۸ ژانویه ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine وبسایت خبری تحلیلی فرارو
  4. «نگاهی به زندگی «گل آقا»/ صابری فومنی معلمی طنزپرداز». معاونت فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت. ۲۰۱۸-۰۳-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۱۵.
  5. http://www.bbc.com/persian/arts/story/2004/04/040430_pm-nabavi_saberi.shtml بایگانی‌شده در ۱ ژوئن ۲۰۱۸ توسط Wayback Machine
  6. http://www.hamshahrionline.ir/news/28053/زندگینامه-کیومرث-صابری-فومنی-گل-آقا-۱۳۲۰-۱۳۸۳ بایگانی‌شده در ۵ دسامبر ۲۰۱۸ توسط Wayback Machine
  7. https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/02/01/44792/توضیحات-کارگردان-راز-گل-آقا-در-مورد-حواشی-ساخت-این-مستند بایگانی‌شده در ۵ دسامبر ۲۰۱۸ توسط Wayback Machine
  8. http://iranefardanews.com/2018/05/پوپك-صابري-فومني-اين؛-راز-گل-آقا-نيست/ بایگانی‌شده در ۴ دسامبر ۲۰۱۸ توسط Wayback Machine

پیوند به بیرون[ویرایش]