نوکلئوئید
با نوکلئوتید اشتباه نگیرید.
نوکلئوئید (به معنی هستهمانند یا هستهوار) ناحیهای در داخل سیتوپلاسمِ سلولهای پروکاریوتی (مثل باکتریها) است که تمام یا بیشترِ مادۀ ژنتیکی سلول در آن قرار دارد. برخلاف هستۀ سلولهای یوکاریوتی (مثل سلولهای بدن انسان)، نوکلئوئید غشایی ندارد که آن را از بقیۀ قسمتهای سیتوپلاسم جدا کند. به زبان سادهتر، اگر سلول باکتری را مانند یک اتاق در نظر بگیریم، نوکلئوئید مثل یک کلاف کاموای بههمپیوسته و نامنظم است که در گوشهای از اتاق رها شده است. این کلاف کاموا همان کروموزوم باکتری است که حاوی تمام دستورالعملهای ژنتیکی برای زندگی و تولید مثل آن است. این ناحیه که «شبیه به هسته» است، مرز مشخصی با بقیۀ فضای اتاق (سیتوپلاسم) ندارد و اجزای دیگر سلول میتوانند آزادانه در اطراف آن حرکت کنند. مادۀ اصلی تشکیلدهندۀ نوکلئوئید، یک مولکول دیانای حلقوی و بلند است که به همراه پروتئینها و آرانایهای مختلف، بهشکلی فشرده در هم پیچیده تا در فضای کوچک سلول جا شود. این فشردگی به مدیریت و حفاظت از اطلاعات ژنتیکی کمک میکند. در واقع، نوکلئوئید مرکز فرماندهی ژنتیکی باکتری است و تمام فعالیتهای یاخته از جمله رشد، تغذیه و تکثیر از اطلاعات موجود در آن نشئت میگیرد.[۱]
بنابراین، نوکلئوئید منطقهای با شکلِ نامنظم در درونِ سلولِ پروکاریوتی است که همه یا بخشِ بیشترِ ژنوم یا ژنوفور را دربردارد.[۲][۳][۴][۵] کروموزوم یک پروکاریوت به شکل حلقوی است و طول آن در مقایسه با ابعاد سلول بسیار بزرگ است، بنابراین برای جا گرفتن باید فشرده شود. برخلاف هسته یک سلول یوکاریوتی، کروموزوم پروکاریوتها توسط یک پوشش هستهای احاطه نشدهاست. در عوض، نوکلئوئید با تراکم و آرایش عملکردی با کمک پروتئینهای معماری کروموزومی و مولکولهای آرانای و همچنین ابرمارپیچ شکل میگیرد. طول یک ژنوم بهطور گستردهای متفاوت است (بهطور کلی حداقل چند میلیون جفت باز) و یک سلول ممکن است حاوی چندین نسخه از آن باشد.
هنوز ساختاری با وضوح بالا از یک نوکلئوئید باکتریایی شناخته نشدهاست، با این حال ویژگیهای کلیدی در اشریشیا کلی به عنوان یک جاندار مدل تحقیق شدهاست. در اشرشیا کلی، دیانای کروموزومی بهطور متوسط به صورت منفی ابرپیچ شده و به حلقههای پلکتونمیک تا میشود، که به مناطق فیزیکی مختلف محدود میشوند و به ندرت در یکدیگر منتشر میشوند. این حلقهها از نظر فضایی در مناطقی بهاندازهٔ میلیون باز به نام بزرگقلمرو (macrodomain) سازماندهی میشوند، که در آن مکانهای دیانای غالباً برهمکنش دارند، اما برهمکنش بین آنها نادر است. دیانای متراکم و سازمانیافته فضایی یک بیضی مارپیچ شکل میدهد که به صورت شعاعی در سلول محصور شدهاست. به نظر میرسد که ساختار سهبعدی دیانای در نوکلئوئید بسته به شرایط متفاوت است و به بیان ژن مرتبط است، بهطوریکه معماری نوکلئوئیدی و رونویسی ژن به شدت وابسته به یکدیگر هستند و متقابلاً بر یکدیگر تأثیر میگذارند.
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- ↑ Madigan, Michael T.; Bender, Kelly S.; Buckley, Daniel H.; Sattley, W. Matthew; Stahl, David A. (2021). Brock Biology of Microorganisms (16th ed.). Pearson. ISBN 978-0134261928.
- ↑ Thanbichler M, Wang S, Shapiro L (2005). "The bacterial nucleoid: a highly organized and dynamic structure". J Cell Biochem. 96 (3): 506–21. doi:10.1002/jcb.20519. PMID 15988757.
- ↑ Thanbichler M, Wang SC, Shapiro L (October 2005). "The bacterial nucleoid: a highly organized and dynamic structure". Journal of Cellular Biochemistry. 96 (3): 506–21. doi:10.1002/jcb.20519. PMID 15988757.
- ↑ Dame RT, Tark-Dame M (June 2016). "Bacterial chromatin: converging views at different scales". Current Opinion in Cell Biology. 40: 60–65. doi:10.1016/j.ceb.2016.02.015. PMID 26942688.
- ↑ Kleckner N, Fisher JK, Stouf M, White MA, Bates D, Witz G (December 2014). "The bacterial nucleoid: nature, dynamics and sister segregation". Current Opinion in Microbiology. 22: 127–37. doi:10.1016/j.mib.2014.10.001. PMC 4359759. PMID 25460806.
 | این یک مقالهٔ خرد زیستشناسی است. میتوانید با گسترش آن به ویکیپدیا کمک کنید. |