پرش به محتوا

مورتیس و تنون

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
نمودار مورتیس (چپ) و تنون (راست)
1) از طریق تنون و 2) به صورت مفصل شانه خم می شود

یک مفصل خرطومی و تنون (گاهی از اوقات مورتیس و تنون) دو تکه چوب یا مواد دیگر را به هم وصل می کند. کارگران نجاری در سراسر جهان هزاران سال است که از آن برای اتصال قطعات چوب استفاده کرده اند، مخصوصا زمانی که قطعات متصل شونده در زوایای عمود به هم متصل می‌شوند.

اتصالات مورتیس و تنون اتصالات محکم و پایداری هستند که می توانند در پروژه های زیادی استفاده شوند. آنها یک نتیجه قوی حاصل می کنند و با چسباندن یا قفل کردن در محل به هم وصل می شوند. مفصل مورتیس و تنون همچنین ظاهر جذابی ایجاد می کند. یکی از مشکلات این اتصال سختی ساخت آن است زیرا اندازه گیری دقیق و برش محکم نیاز دارد. در ساده ترین شکل آن، یک مفصل مورتیس و تنون هم ساده و هم مستحکم است. انواع مختلفی از این نوع مفاصل وجود دارد و مورتیس و تنون ساده دارای دو جزء است:

  1. سوراخ مورتیس و
  2. زبان تنون

تنون که در انتهای بخشی که معمولا ریل نام دارد، به وجود می آید و در یک سوراخ بریده شده به شکل مربع یا مستطیل در عضو متناظر دیگر قرار می‌گیرد. تنون به گونه ای بریده می شود که دقیقاً بر روی سوراخ مورتیس قرار گیرد. معمولاً شانه هایی دارد که زمانی که مفصل به طور کامل وارد سوراخ مورتیس می شود قرار می گیرند. مفصل ممکن است چسب زده شود، میخ زده شود یا با گوه نگه داشته شود تا در جای خود قفل شود.

این مفصل با استفاده از مواد دیگر هم استفاده می شود. برای نمونه، به طور سنتی توسط سنگ تراش ها و آهنگران استفاده می شود.

علم اشتقاق لغات

[ویرایش]

کلمه انگلیسی "mortise" که به معنای "سوراخ یا شیاری که چیزی در آن قرار می‌گیرد تا اتصالی را تشکیل دهد"، از حدود سال ۱۴۰۰ میلادی و از کلمه فرانسوی قدیم 'mortaise' (قرن ۱۳) گرفته شده است، که احتمالاً از کلمه عربی 'مرتز' به معنای "محکم شده"، صیغه ماضی مشارکتی فعل 'رزّ' به معنای "برای ایجاد مرتز در چیزی بریدن" آمده است. [۱] کلمه "tenon" که از اواخر قرن ۱۴ میلادی به عنوان اسم در انگلیسی استفاده شده، معنای "برآمدگی که برای ایجاد اتصال درج می‌شود" را از کلمه فرانسوی قدیم tenir به معنای "نگه داشتن" گرفته است.[۲]

تاریخ و نمونه های باستانی

[ویرایش]
چهارپایه مصری با مورتیس و تنون، ح. ۱۹۹۱–۱۴۵۰ BC

مفصل مرتز و تنون یک اتصال قدیمی است. یکی از قدیمی‌ترین نمونه‌های ساختار مرتز-تنون به ۷۰۰۰ سال پیش و فرهنگ همودو در استان ژجیانگ چین بازمی‌گردد. [۳] اتصالات شاخ‌دار در یک چاه نزدیک لایپزیگ یافت شده که توسط فرهنگ سفال خطی نوسنگی اولیه ساخته شده و در ساخت پوشش چوبی چاه‌ها استفاده شده است [۴] مفصل‌های مرتز و تنون همچنین در اتصال تخته‌های چوبی کشتی "خوفو" یافت شده‌اند، که یک کشتی به طول ۴۳.۶ متر (۱۴۳ پا) است که در یک گودال در مجموعه اهرام گیزا از دودمان چهارم حدود ۲۵۰۰ پیش از میلاد مسیح مهر و موم شده است [۵] این مفصل‌ها همچنین در کشتی غرق‌شده اولوبورون (قرن ۱۴ پیش از میلاد) یافت شده‌اند [۶]

Drawing of a wooden ship with annotations of hull elements.
بدنه کشتی که تکنیک مفصل فینیقی را نشان می‌دهد مورتیس قفل شده (پیچ شده) و تنون

مفاصل مورتیس و تنون همچنین در مبلمان باستانی از اماکن باستان‌شناسی در خاورمیانه، اروپا و آسیا، مشاهده شده است. مثال های بسیاری مشاهده می‌شوند، برای نمونه، در ویرانه‌های خانه‌های سلطنتی جاده ابریشم کادوتا ، مربوط به قرن اول تا چهارم قبل از میلاد. [۷] در معماری سنتی چینی ، بخش های چوبی مانند تیرها، براکت‌ها، قاب‌های سقف و پایه‌ها به گونه‌ای ساخته می‌شدند که با تناسب کامل، بدون استفاده از چفت ها یا چسب‌ها به هم وصل می‌شدند و این امکان را به چوب می دادند که بر اساس رطوبت منبسط و منقبض شوند. شواهد باستان شناسی از اماکن چینی نشان می دهد که در پایان دوران نوسنگی، اتصال مورتیس و تنون در ساخت و ساز چینی استفاده شده است.

سی سنگ سارسن استون هنج قبل از اینکه بین سال های 2600 تا 2400 قبل از میلاد بنا شوند، با مفاصل مورتیس و تنون مزین و ساخته شده بودند. [۸]

یک تنوع از تکنیک مرتز و تنون، که به نام اتصالات فنیقی (از لاتین coagmenta punicana) [۹] شناخته می‌شود، به طور گسترده‌ای در ساخت کشتی‌های باستانی برای مونتاژ تخته‌های بدنه و سایر اجزای شناور استفاده می‌شد. این یک تکنیک مرتز و تنون قفل‌شده (میخ‌دار) است که شامل برش دو مرتز در لبه‌های دو تخته؛ سپس یک تنون مستطیلی جداگانه در دو مرتز قرار داده می‌شود. مجموعه سپس با فرو بردن یک میله از طریق یک یا چند سوراخ حفر شده از دیواره کناری مرتز و تنون، در جای خود قفل می‌شود. [۱۰]

شرح

[ویرایش]

معمولا، اندازه مورتس و تنون به ضخامت چوب ها وابسته است. روش خوبی است که تنون را به اندازه یک سوم ضخامت ریل یا تا جایی که ممکن است نزدیک به آن باشد، تقسیم کرد. بند، قسمت بریده شده یک اتصال گوشه ارسی که مانع از شل شدن تنون می شود، یک سوم طول تنون و یک ششم عرض تنون در عمق آن است. دو سوم باقیمانده ریل، شانه های تنون، با نیروهای جانبی که ممکن است تنون را از مورتیس جدا کند مقابله می کند تا استحکام آن کمک کند. اینها همچنین برای پنهان کردن عیوب در دهانه مورتز کار می کنند.

انواع

[ویرایش]
باستان شناسی تجربی ; بریدن یک مورتیس با اسکنه ی توپ

مرتیس ها

[ویرایش]
در این لولای چوبی از یک گیره چوبی استفاده شده است.
قالب های آجری مصر باستان با درزهای خاردار کنار هم نگه داشته می شدند

مورتیس سوراخی است که برای دریافت یک تنون بر روی تخته بریده شده است. مدل های مختلفی از مورتیس وجود دارد: [۱۱]

  • مورتز باز: مورتیس که فقط سه ضلع دارد. (به مفصل افسار مراجعه کنید).
  • مورتز خرد: یک خراش کم عمق که عمق آن به اندازه چوب بستگی دارد. همچنین یک مورت که از قطعه کار عبور نمی کند (برخلاف "از طریق مورتیز").
  • از طریق مورتیس: مورتیسی که به طور کامل از یک قطعه عبور می کند.
  • دم کبوتری گوه‌دار: دم‌کبوتری که در آن پشت آن از جلو یا بازتر بازتر، یا بلندتر است. فضای گوه در ابتدا فضایی را برای قرار دادن تنون باقی می گذارد. گوه، پس از درگیر شدن تنون، از خروج آن جلوگیری می کند.
  • Through-wedged half-tail-tail: دم کبوتری نیمه گوه ای که به طور کامل از قطعه عبور می کند.

تنون ها

[ویرایش]
برای نگه داشتن پایه های این میز پایه دار از دو تاج عاج استفاده شده است.

تنون یک برآمدگی در انتهای یک تخته برای قرار دادن در یک مورتیس است. عموما تنون بیشتر بلند است تا اینکه پهن باشد. چند نوع تنون وجود دارد:

  • ساقه ی خرد: یک ساقه ی کوتاه که عمق آن به اندازه ی چوب بستگی دارد. همچنین تنونی که کوتاه‌تر از پهنای قطعه خراشیده شده است، بنابراین تنون نشان داده نمی‌شود (برخلاف یک "از طریق").
  • از طریق طناب: شمشی که به طور کامل از قطعه چوبی که در آن وارد شده است عبور می کند و در قسمت عقب به وضوح قابل مشاهده است.
  • تنون شل: تنونی که قسمتی جدا از مفصل است، در مقابل تنون ثابتی که جزء لاینفک یکی از قطعاتی است که باید به هم متصل شوند.
  • بیسکویت تنون: یک تکه چوب بیضی شکل نازک، به شکل یک بیسکویت [۱۲]
  • تنون میخ دار (یا سنجاق دار): مفصل با عبور دادن یک میخ یا سنجاق رولپلاک ( نخ درخت ) از طریق یک یا چند سوراخ حفر شده از طریق دیواره جانبی مورتیس و ساقه محکم می شود. [۱۳] این امر در اتصالات قاب چوبی رایج است.
  • تنون تاسک: نوعی مفصل خرطومی و تنون که از یک کلید گوه ای شکل برای نگه داشتن مفصل استفاده می کند.
  • تیزلی (یا تیزلی): اصطلاحی است که برای تنون در بالای میله ی تیرآهن یا قلاب دار استفاده می شود که معمولاً در قسمت زیرین تیر بند به کار می رود. یک عنصر مشترک از مفصل بستن انگلیسی.
  • تنون بالا: تنونی که در بالای پست قرار می گیرد.
  • تنون سر چکشی : روشی برای تشکیل مفصل تنون زمانی که شانه ها را نمی توان با گیره سفت کرد.
  • تنون نیمه شانه: تنون نامتقارن با شانه فقط در یک طرف. استفاده متداول در درب های قاب دار، لبه دار و مهاربندی شده است.

آلبوم عکس

[ویرایش]

همچنین ببینید

[ویرایش]

منابع

[ویرایش]
  1. هارپر، دوگلاس. "mortise". واژه‌نامه ریشه‌شناسی زبان انگلیسی برخط.
  2. هارپر، دوگلاس. "tenon". واژه‌نامه ریشه‌شناسی زبان انگلیسی برخط.
  3. "Across China: Ancient woodworking technique revived in modern times - Xinhua | English.news.cn". www.xinhuanet.com. Retrieved 2024-03-26.
  4. Early Neolithic Water Wells Reveal the World's Oldest Wood Architecture Tegel W, Elburg R, Hakelberg D, Stäuble H, Büntgen U (2012) Early Neolithic Water Wells Reveal the World's Oldest Wood Architecture. PLoS ONE 7(12): e51374. doi:10.1371/journal.pone.0051374
  5. Ward, Cheryl. "World's Oldest Planked Boats," in Archaeology (Volume 54, Number 3, May/June 2001). Archaeological Institute of America.
  6. Pulak, Cemal (1998). "The Uluburun Shipwreck: An Overview". The International Journal of Nautical Archaeology. 27 (3): 210. doi:10.1111/j.1095-9270.1998.tb00803.x. Pegged mortise-and-tenon joints similar to those used in Graeco-Roman ships of later centuries fasten its planks together and to the keel.
  7. Roberts, Rachel (2012). "House-building in Ancient Niya". IDP News. 39. Retrieved 26 October 2012.
  8. "Building Stonehenge". English Heritage. Retrieved 2020-10-27.
  9. Sleeswyk, A. W. (1980-08-01). "Phoenician joints, coagmenta punicana". International Journal of Nautical Archaeology. 9 (3): 243–244. doi:10.1111/j.1095-9270.1980.tb01303.x. ISSN 1057-2414.
  10. Teague, Matthew (2007-05-01). "The Pegged Joint, Exposed". FineWoodworking (به انگلیسی). Taunton Press. Archived from the original on 2020-09-25. Retrieved 2021-04-28.
  11. Dekker, Michael. "Mortise-and-Tenon". Woodwork Details. Retrieved 2015-02-18.
  12. "Our Reviews, Your Decision". Man Of Family. Retrieved 2017-07-28.
  13. Teague, Matthew (May 2007). "The Pegged Joint, Exposed". Fine Woodworking. Taunton Press. Retrieved 2015-02-18.

[[رده:ساختارهای چوبین]] [[رده:اتصالات]]