مراعات نظیر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مُراعات نَظیر یا تناسب آوردن واژه‌هایی از یک دسته است که با هم هماهنگی دارند. این هماهنگی می‌تواند از نظر جنس، نوع، مکان، زمان یا همراهی باشد. مراعات نظیر سبب تداعی معانی است. مراعات نظیر پرکاربردترین آرایهٔ ادبی در ادبیات فارسی است و در اشعار سعدی، مولوی، حافظ و فردوسی بسیار یافت می‌شود. برای نمونه:

بسی تیر و دی‌ماه و اردیبهشت برآید که ما خاک باشیم و خشت

مراعات نظیر آوردن واژه‌های فراخور هم است در شعر مانند جمع‌شدن خسرو با شیرین و لیلی با مجنون و گل با بلبل در یک شعر است؛ و فرق آن با پی‌آوری در این است که در مراعات نظیر نیازی نیست که واژه‌ها درپی هم بیایند از این‌رو ممکن است در یک شعر پی‌آوری و مراعات نظیر برهم منطبق گردند در این صورت زیبایی شعر بیشتر می‌شود. مانند این شعر از فردوسی:

ز شمشیر و گرز و کلاه و کمر ز خود و ز درع و سنان و سپر

در بسیاری از موارد مراعات نظیر با تلمیح همراه است و این نیز از گونه‌های زیبایی مراعات نظیر است.

منابع[ویرایش]

  • فرشیدورد، خسرو: دیدی نو نسبت به فنون بلاغت و معانی و بیان و بدیع عربی و فارسی. در: مجله «گوهر»، تیر ۱۳۵۶ - شماره ۵۲. (از صفحه ۲۸۶ تا ۲۹۲).