حس‌آمیزی (آرایه ادبی)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

حس‌آمیزی (Synesthesia)در آرایه‌های ادبی، آمیختن دو یا چند حس است در کلام؛ به گونه‌ای که ایجاد موسیقی معنوی به تأثیر سخن بیفزاید. عبارت‌هایی چون «خبر تلخ»، «قیافه بانمک» نمونه‌هایی از حس‌آمیزی در ادبیات عامیانه است که در آن‌ها حس شنوایی و حس بینایی با حس چشایی و حس شنوایی با حس بینایی آمیخته شده‌است. نقطه اوج حس‌آمیزی در شعر فارسی، اشعار بیدل دهلوی و صائب تبریزی و نیز اشعار سهراب سپهری است.

  • این بیت از بیدل از نمونه‌های حس‌آمیزی است.
شمع روشن می‌توان کرد از صدای عندلیبرنگ‌ها خفته‌است اینک در نوای عندلیب
  • در این بیت حافظ از شنیدن برای حس بویایی استفاده می‌کند:
بوی بهبود ز اوضاع جهان می‌شنومشادی آورد گلل و باد صبا شاد آمد
  • و یا در این بیت حافظ بجای استفاده از شنیدن صدای عشق آنرا می‌بیند:
از صدای سخن عشق ندیدم خوش‌تریادگاری که در این گنبد دوّار بماند
  • در این شعر رودکی از حس‌ لامسه در مصرع دوم استفاده می‌کند:[۱]
ریگ آموی و درشتی راه اوزیر پایم پرنیان آید همی
  • ‌ گاهی شاعر از چند حس را با هم استفاده می‌کند. به عنوان مثال حقوقی حس رنگ و صدا را به این شکل با هم در آمیخته است:[۱]
ای کاش با فصاحت این کبوداندام من تلفظ شیرین آب بود
  • ‌از نمونه‌های دیگر حس آمیزی درهم‌آمیختن سه حس شنوایی، بینایی و بساوایی در این شعر شفیعی کدکنی است:[۱]

با حنجره چکاوک خردی که ماه دی

از پونه بهار سخن می‌گوید

وقتی کزان گلوله سربی

با قطره

قطره

قطره خونش

موسیقی مکرر و یکریز برف را

ترجیعی ارغوانی می‌بخشد.

منابــع[ویرایش]

آرایه‌های ادبی (قالب‌های شعر ، بیان و بدیع) ، کتاب سال سوم آموزش متوسطه ، شاخه نظری (رشته ادبیات و علوم انسانی) ، مولف : دکتر روح‌الله هادی - لینک کتاب

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ کریمی, پرستو (2009-02-19). "حواس پنجگانه و حسامیزی در شعر". پژوهش های ادب عرفانی (گوهر گویا). 2 (4): 117–134.