متابولیت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

اجزای شرکت‌کننده در سوخت و ساز سلولی (متابولیسم یا دگرگشت) را متابولیت (به انگلیسی: Metabolite) می‌نامند. در واقع متابولیت‌ها ترکیبات واسطه و محصول سوخت و ساز سلول زنده هستند و معمولاً منحصرا اشاره به مولکولهای کوچک[۱] شرکت‌کننده در سوخت وساز سلولی دارد.

متابولیت‌ها وظایف گوناگونی بر عهده دارند؛ شامل سوخت، ساختمان، پیامرسانی، اثر تحریک‌کنندگی و بازدارندگی روی آنزیمها، اثر کاتالیزوری (معمولا به عنوان یک کوفاکتور نسبت به یک آنزیم)، دفاع و واکنش با ارگانیسمهای دیگر. به عنوان نمونه می‌توان به رنگدانه‌ها، ترکیبات معطر و فرومون‌ها اشاره کرد. یک متابولیت اولیه مستقیماً در رشد، نمو و تولید مثل شرکت می‌کند. الکل مثالی از یک متابولیت اولیه است که در مقیاس وسیع تولید صنعتی می‌شود. یک متابولیت ثانویه مستقیماً در این فرآیندهای حیاتی شرکت نمی‌کند، اما معمولاً یک وظیفه مهم بوم‌شناسی دارد. می‌توان از پادزیستها و رنگدانه‌هایی مانند رزینها و ترپن‌ها به عنوان مثال‌هایی در این زمینه نام برد. بعضی پادزیست‌ها از متابولیت‌های اولیه به عنوان پیش ماده (به انگلیسی: precursor) استفاده می‌کنند، مانند اکتینومایسین (به انگلیسی: actinomycin) که از متابولیت اولیه تریپتوفان ایجاد می‌شود.

در جدول زیر مثال‌هایی از متابولیت‌های اولیه که به روش صنعتی تولید می‌شوند آمده‌است:

ترکیب آلی مثال
الکل اتانول
اسید آمینه گلوتامید اسید، اسپارتیک اسید
نوکلئوتیدها گوآنیلیک اسید
آنتی‌اکسیدانها ایزو آسکوربیک اسید
اسیدهای آلی استیک اسید، اسید لاکتیک
الکل‌های چند عاملی گلیسرول
ویتامین‌ها ویتامین ب۲

متابولیت‌ها در دو زیر مجموعه متابولیت‌های اولیه و متابولیت‌های ثانویه مورد بحث قرار می‌گیرند.

پانویس[ویرایش]

  1. استفاده از توصیف کوچک برای این مولکولها، صرفاً در مقام مقایسه با دیگر مولکولهای شرکت‌کننده در سوخت وساز سلولی یا دگرگشت می‌باشد.

منابع[ویرایش]