مترو

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از قطارشهری)
متروی لندن. در انگلیس به این گونه سامانه ترابری اصطاحا و به صورت خلاصه لوله (Tube) یا زیرزمین (Underground) گفته می‌شود.
قطارهای خط شمال شرقی سنگاپور کاملاً خودکار بوده و بدون هرگونه راننده هستند.

مترو ((به فرانسوی: Métro)، در انگلیسی: Rapid transit, subway) گونه‌ای سامانه ترابری همگانی با گنجایش بالا است که بیشتر در منطقه‌های شهری ایجاد شده‌است.[۱][۲][۳] برخلاف اتوبوس یا تراموا، مترو گونه‌ای سامانه ریلی برقی است که در مسیرهای ویژه‌اش کار می‌کند و عابران پیاده یا هیچ وسیلهٔ نقلیه دیگری به این مسیر دسترسی ندارند[۴] و بیشتر در تونل‌ها یا ریل‌های مرتفع غیر همسطح حرکت می‌کند.

خدمات مترو نوین معمولاً توسط قطارهای خودکششی الکتریکی ارائه می‌شود که بر روی ریل راه‌آهن حرکت می‌کند، هرچند برخی قطارهای دارای چرخ‌های لاستیکی یا شناور مغناطیسی نیز وجود دارند. ایستگاه‌های مترو معمولاً نسبت به ریل قطار در ارتفاع قرار داشته و فاقد هرگونه پله‌ای به سمت قطار هستند. این سکوها معمولاً نسبت به قطار یک فاصله خالی دارند که برای کاهش این فضای خالی میان سکو و قطار نیاز به ساخت قطارهای سفارشی است. سامانه‌های مترو معمولاً برای حداکثر راحتی و بازدهی با سایر سامانه‌های حمل و نقل مانند اتوبوس‌ها و تاکسی‌ها تکمیل می‌شوند و معمولاً همگی توسط یک نهاد دولتی یا خصوصی اداره می‌شود.[۵]

نخستین متروی جهان راه‌آهن نیمه‌زیرزمینی متروپولیتن بود که در سال ۱۸۶۳ به عنوان یک سامانه ریلی معمولی افتتاح شد و اکنون بخشی از مترو لندن را می‌سازد.[۶]

در سال ۲۰۲۱، چین بیشترین شمار سامانه متروی جهان را داشته‌است که شمار آن به ۴۰،[۷] و طول آن به بیش از ۴۵۰۰ کیلومتر می‌رسید. همچنین بزرگترین سهم را در درصد گسترش سامانه‌های مترو در جهان در دههٔ گذشته داشته‌است.[۸][۹][۱۰] طولانی‌ترین سامانه متروی تک اپراتور جهان از نظر طول مسیر نیز متروی شانگهای است.[۱۱][۱۲] بزرگترین متروی جهان از نظر شمار ایستگاه نیز متروی نیویورک سیتی با ۴۷۲ ایستگاه است.[۱۳]

تاریخچه[ویرایش]

متروی پاریس در حال ساخت حوالی سال ۱۹۰۰ میلادی.

تاریخ مترو در لندن و با افتتاح راه‌آهن متروپولیتن، که اکنون بخشی از مترو لندن است، در سال ۱۸۶۳ آغاز شد. دود لوکوموتیوهای بخار یکی از مشکلات اصلی قطارهایی بود که از درون تونل عبور می‌کردند. نخستین بار در سال ۱۸۶۳ در قطار راه‌آهن شهر و جنوب لندن از کشش الکتریکی برای به حرکت درآوردن قطارهایی که از درون تونل عبور می‌کردند استفاده شد.

در سال ۱۸۹۰، راه‌آهن شهر و جنوب لندن نخستین راه‌آهن حمل‌ونقل سریع با نیروی کششی برقی بود که کاملاً در زیر زمین قرار داشت.[۱۴] این فناوری به سرعت در سایر شهرهای اروپا، ایالات متحده، آرژانتین و کانادا گسترش یافت، به‌طوری‌که برخی از قطارهای بخار به قطارهای برقی تبدیل شدند و برخی دیگر از همان ابتدا به صورت برقی طراحی شدند.[۱۵] در زمان وقوع جنگ جهانی اول، شهرهای آتن، برلین، بوستون، بوینس آیرس، بوداپست، گلاسگو، هامبورگ، لیورپول، نیویورک سیتی، پاریس و فیلادلفیا دارای مترو با قطار برقی بودند.

منابع[ویرایش]

  1. "Rapid transit". Merriam-Webster. Archived from the original on 2013-06-27. Retrieved 2013-07-31.
  2. UITP (2011). "Recommended basic reference for developing a minimum set of standards for voluntary use in the field of urban rail, according to mandate M/486" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2014-02-22. Retrieved 2014-02-16.
  3. "Glossary of Transit Terminology" (PDF). American Public Transportation Association. Archived from the original (PDF) on 2013-05-12. Retrieved 2013-07-31.
  4. "Rapid Transit". Encyclopædia Britannica. Archived from the original on 2014-10-17. Retrieved 2014-11-28.
  5. "Chicago". Archived from the original on 2015-04-16. Retrieved 2015-04-24.
  6. Transport for London (1981). London Underground: History. ISBN 978-0-904711-30-1. Archived from the original on 2013-01-16. Retrieved 2013-01-02.
  7. "Luoyang and Ji'nan open metro lines". International Railway Journal. 2021-03-29. Retrieved 2021-06-07.
  8. "China's Metro Boom Continues to Drive Rapid Transit Growth - Institute for Transportation and Development Policy". Institute for Transportation and Development Policy. 2018-07-30. Archived from the original on 2018-11-20. Retrieved 2018-11-20.
  9. "Metro Data". metro-data.info. Archived from the original on 2018-09-29. Retrieved 2018-09-28.
  10. "Rapid Transit Trends Show Record Growth in 2016, with Huge Increases in China, Brazil - Institute for Transportation and Development Policy". Institute for Transportation and Development Policy. 2017-02-17. Archived from the original on 2018-10-23. Retrieved 2018-11-20.
  11. "Shanghai now the world's longest metro". Railway Gazette International. 4 May 2010. Archived from the original on 19 May 2011. Retrieved 2010-05-04.
  12. Smith, Stephen J. (6 January 2014). "New Starts: Shanghai Metro World's Longest, Panama Canal Drama, Japan's Maglev". Next City. Archived from the original on 25 September 2014. Retrieved 2014-09-21.
  13. "Facts - Subway and Bus Ridership". Metropolitan Transportation Authority (MTA). Archived from the original on 2014-09-12. Retrieved 2014-09-21.
  14. Ovenden, 2007: 7
  15. "Subway". Encyclopædia Britannica online. Archived from the original on 2006-12-20. Retrieved 2006-12-02.

جستارهای وابسته[ویرایش]